غش کردن یا سنکوپ چیست و به چه دلایلی رخ می‌دهد؟

غش کردن که در پزشکی با عنوان سنکوپ شناخته می‌شود، به از دست رفتن ناگهانی و موقتی هوشیاری گفته می‌شود. این حالت معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که مقدار اکسیژن یا خون‌رسانی به مغز برای مدت کوتاهی کاهش پیدا کند. اگرچه در اغلب موارد غش کردن خطرناک نیست، اما گاهی می‌تواند نشانه یک مشکل پزشکی جدی‌تر باشد.

از این‌رو، هر بار غش کردن باید جدی گرفته شود و تا زمانی که علت آن مشخص نشده است، به‌عنوان یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفته شود. شناخت دلایل، علائم و اقدامات درست می‌تواند از بروز عوارض بعدی جلوگیری کند.

غش کردن چیست؟

غش کردن یک از دست دادن کوتاه‌مدت هوشیاری است که ممکن است باعث شود فرد روی صندلی خم شود یا به زمین بیفتد. بیشتر افراد پس از چند ثانیه دوباره هوشیاری خود را به دست می‌آورند و اغلب قبل از آن احساس سرگیجه یا تهوع داشته‌اند.

پزشکان غش کردن را معمولاً به کاهش موقت اکسیژن‌رسانی به مغز نسبت می‌دهند. این کاهش معمولاً آن‌قدر شدید نیست که جان فرد را تهدید کند، اما می‌تواند باعث افت هوشیاری شود.

علل غش کردن

دلایل متعددی می‌توانند باعث غش کردن شوند و این علل از واکنش‌های ساده بدن تا بیماری‌های جدی متغیر هستند. در ادامه، مهم‌ترین علل غش کردن به‌طور جداگانه بررسی می‌شوند.

سنکوپ عصبی-قلبی یا رفلکسی

سنکوپ عصبی-قلبی زمانی رخ می‌دهد که سیستم عصبی خودکار بدن دچار اختلال موقت شود. این سیستم مسئول تنظیم عملکردهای غیرارادی مانند ضربان قلب، تنفس و گوارش است.

در این حالت، افت ناگهانی فشار خون و کاهش ضربان قلب باعث می‌شود خون‌رسانی به مغز کاهش یابد. این نوع غش کردن شایع‌ترین نوع است و معمولاً خطرناک نیست.

محرک‌های شایع این نوع غش شامل موارد زیر است:

• قرار گرفتن در معرض گرما
• استرس یا فشار روحی
• خستگی شدید
• درد

حدود نیمی از موارد غش کردن از این نوع هستند و اغلب نیازی به درمان خاصی ندارند.

غش موقعیتی یا شغلی

این نوع نیز زیرمجموعه سنکوپ عصبی-قلبی است، اما محرک‌های آن فیزیکی هستند. برخی فعالیت‌ها می‌توانند باعث افت ناگهانی فشار خون شوند.

نمونه‌هایی از این محرک‌ها عبارت‌اند از:

• ایستادن طولانی‌مدت
• دفع مدفوع یا ادرار
• سرفه یا عطسه شدید
• استفراغ
• فعالیت بدنی شدید یا بلند کردن اجسام سنگین

حساسیت بیش از حد سینوس کاروتید

شریان کاروتید رگ اصلی تأمین‌کننده خون مغز است و در برخی افراد، گیرنده‌های فشاری این ناحیه بیش از حد حساس هستند. فشار روی این ناحیه می‌تواند باعث افت ضربان قلب و فشار خون و در نهایت غش کردن شود.

فعالیت‌هایی که ممکن است این فشار را ایجاد کنند شامل موارد زیر است:

• اصلاح صورت
• پوشیدن یقه تنگ
• چرخاندن ناگهانی سر
• ماساژ یا تماس فیزیکی با گردن

این حالت بیشتر در سالمندان و افرادی با سابقه آسیب گردن دیده می‌شود و می‌تواند عامل زمین‌خوردن‌های بی‌دلیل باشد.

افت فشار خون وضعیتی

افت فشار خون وضعیتی زمانی رخ می‌دهد که فرد به‌سرعت از حالت نشسته یا خوابیده بلند می‌شود. در این حالت، نیروی جاذبه باعث تجمع خون در پاها و کاهش فشار خون در مغز می‌شود.

دلایل زمینه‌ای این نوع غش می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• کم‌آبی بدن یا از دست دادن خون
• دیابت یا کمبود ویتامین ب دوازده
• مصرف برخی داروها مانند داروهای ادرارآور یا کاهنده فشار خون
• بیماری‌هایی مانند پارکینسون
• افت فشار خون بدون علت مشخص

غش قلبی

در برخی موارد، مشکلات قلبی می‌توانند مانع خون‌رسانی کافی به مغز شوند. این نوع غش اهمیت بالایی دارد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

برخی علل قلبی شامل موارد زیر هستند:

• اختلال در ریتم قلب
• تنگی دریچه‌های قلب
• لخته شدن خون در ریه
• سکته قلبی
• نارسایی قلب
• فشار خون بالا

سنکوپ و پیش‌سنکوپ

پیش‌سنکوپ حالتی است که فرد احساس می‌کند در آستانه غش کردن قرار دارد، اما هوشیاری خود را از دست نمی‌دهد. این حالت می‌تواند چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد.

علائم شایع پیش‌سنکوپ عبارت‌اند از:

• سبکی سر
• ضعف
• احساس گرما
• تعریق
• تهوع
• تپش قلب
• تاری دید

اگرچه تعاریف این دو حالت گاهی متفاوت استفاده می‌شوند، اما هر دو نیازمند توجه پزشکی هستند.

علائم غش کردن

اصلی‌ترین علامت غش، از دست دادن هوشیاری است. با این حال، علائم هشداردهنده‌ای معمولاً پیش از آن ظاهر می‌شوند.

این علائم می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• سرگیجه
• سبکی سر
• تهوع
• تعریق
• تغییرات بینایی
• ضعف
• افت فشار خون یا تغییر ضربان قلب

اگر بی‌هوشی بیش از چند دقیقه طول بکشد، احتمال وجود مشکلات عصبی مانند تشنج مطرح می‌شود و باید فوراً بررسی شود.

غش کردن در کودکان و نوجوانان

غش کردن در کودکان و نوجوانان نسبتاً شایع است و اغلب علت خوش‌خیم دارد. بیشتر موارد به سنکوپ رفلکسی مربوط می‌شود که با ایستادن طولانی یا فشارهای عاطفی ایجاد می‌شود.

در بسیاری از کودکان، مصرف کافی مایعات و الکترولیت‌ها برای کنترل این مشکل کافی است. با این حال، در موارد خاص ممکن است نیاز به درمان دارویی وجود داشته باشد.

حبس نفس و غش در نوزادان

برخی نوزادان یا کودکان خردسال ممکن است هنگام ترس، درد یا ناراحتی شدید نفس خود را نگه دارند و دچار غش شوند. این حالت معمولاً موقتی است و تا سن پنج‌سالگی برطرف می‌شود.

در صورت بروز تغییر رنگ پوست، شل شدن بدن یا تشنج‌مانند شدن حرکات، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.

اقدامات اولیه هنگام غش کردن

اگر فردی احساس می‌کند در حال غش کردن است، بهتر است فوراً بنشیند یا دراز بکشد. قرار دادن سر بین زانوها می‌تواند به افزایش خون‌رسانی به مغز کمک کند.

در صورت مشاهده غش کردن فرد دیگر، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• کمک کنید فرد به پشت دراز بکشد
• پاها را بالاتر از سطح قلب قرار دهید
• جریان هوای تازه فراهم کنید
• اجازه ندهید فرد به‌سرعت بلند شود

اگر بی‌هوشی بیش از یک دقیقه طول کشید، باید با اورژانس تماس گرفته شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در برخی شرایط، غش کردن می‌تواند نشانه یک بیماری جدی باشد. در این موارد مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

موارد هشداردهنده شامل موارد زیر است:

• اولین تجربه غش
• درد قفسه سینه یا تپش قلب قبل از غش
• سابقه بیماری قلبی
• بروز آسیب هنگام افتادن
• بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع
• غش در دوران بارداری
• تکرار مداوم غش
• بی‌هوشی طولانی‌مدت

تشخیص غش کردن

پزشک ابتدا درباره سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و شرایط بروز غش سؤال می‌کند. بررسی علائم همراه و سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی نیز اهمیت دارد.

برخی آزمایش‌های تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• نوار قلب
• سونوگرافی قلب
• تست ورزش
• تست تغییر وضعیت بدن
• مانیتورینگ طولانی‌مدت ضربان قلب
• آزمایش خون

درمان غش کردن

درمان به علت زمینه‌ای بستگی دارد. اگر بیماری خاصی وجود داشته باشد، تنظیم داروها یا درمان بیماری می‌تواند از تکرار غش جلوگیری کند.

در افرادی که مشکل خاصی ندارند، پرهیز از محرک‌ها، بلند شدن آهسته و مصرف کافی مایعات معمولاً کافی است. در موارد خاص، پزشک ممکن است دارو یا مایعات تزریقی تجویز کند.

جمع‌بندی نهایی

غش کردن پدیده‌ای شایع است که می‌تواند دلایل ساده یا جدی داشته باشد. این حالت زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی یا اکسیژن‌رسانی به مغز به‌طور موقت کاهش یابد.

اگرچه بسیاری از موارد غش خطرناک نیستند، اما تشخیص علت آن اهمیت زیادی دارد. توجه به علائم هشداردهنده و مراجعه به پزشک در صورت تکرار یا همراهی با علائم غیرعادی، نقش مهمی در حفظ سلامت فرد دارد.

سؤالات متداول درباره غش کردن

آیا غش کردن همیشه خطرناک است؟
خیر، بسیاری از موارد غش کردن خوش‌خیم هستند، اما برای اطمینان باید علت آن بررسی شود.

آیا کم‌آبی بدن می‌تواند باعث غش شود؟
بله، کم‌آبی یکی از دلایل شایع افت فشار خون و غش کردن است.

غش قلبی چه تفاوتی با سایر انواع دارد؟
غش قلبی معمولاً ناگهانی‌تر است و می‌تواند نشانه یک بیماری جدی قلبی باشد.

چگونه می‌توان از غش جلوگیری کرد؟
مصرف مایعات کافی، اجتناب از ایستادن طولانی، و بلند شدن آهسته می‌تواند در پیشگیری مؤثر باشد.