استفاده از مکمل‌های طبیعی می‌تواند به مدیریت علائم اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) کمک کند. با این حال، تحقیقات در این زمینه محدود است و نتایج قطعی نیستند. در این مقاله، به بررسی ده مکمل طبیعی و تأثیرات احتمالی آن‌ها بر علائم ADHD می‌پردازیم.
مکمل‌ها ممکن است کمبودهای تغذیه‌ای مرتبط با ADHD را جبران کنند. این کمبودها گاهی اوقات با شدت علائم این اختلال مرتبط هستند. با این حال، پیش از مصرف هر مکمل، مشورت با پزشک ضروری است.
اسیدهای چرب امگا-۳
فواید امگا-۳ برای ADHD
اسیدهای چرب امگا-۳ از مواد مغذی ضروری هستند که بدن قادر به تولید آن‌ها نیست. این مواد در ماهی‌های چرب مانند سالمون، دانه‌های کتان و گردو یافت می‌شوند [1]. برخی تحقیقات اولیه نشان می‌دهند که روغن ماهی ممکن است اثرات مثبتی بر علائم ADHD داشته باشد [2].
با این حال، اثربخشی امگا-۳ برای همه افراد مبتلا به ADHD مشخص نیست. افرادی که آلرژی به غذاهای دریایی دارند باید با احتیاط از این مکمل استفاده کنند. همچنین، امگا-۳ ممکن است با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل داشته باشد.
نکات مهم در مصرف امگا-۳
اگر کمبود امگا-۳ در بدن وجود داشته باشد، مصرف این مکمل می‌تواند مفید باشد. اما برای اطمینان از ایمنی، بهتر است ابتدا با پزشک مشورت کنید. این مکمل می‌تواند به بهبود تمرکز و کاهش علائم کمک کند.
مکمل‌های آهن
نقش آهن در بدن
آهن برای تولید هموگلوبین در گلبول‌های قرمز خون ضروری است که اکسیژن را به بافت‌های بدن منتقل می‌کند [3]. مطالعات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به ADHD ممکن است سطوح پایین‌تری از آهن در خون داشته باشند. منابع غذایی آهن شامل گوشت قرمز، ماهی تن و سبزیجات برگ‌دار تیره هستند.
تحقیقات هنوز به طور قطعی نشان نداده‌اند که افزایش آهن از طریق مکمل یا رژیم غذایی می‌تواند علائم ADHD را بهبود دهد [4]. با این حال، ممکن است در کاهش بی‌توجهی یا بهبود کنترل عاطفی مؤثر باشد. اثرات آن بر رفتارهای تکانشی کمتر مشاهده شده است.
احتیاط در مصرف آهن
مصرف بیش از حد آهن می‌تواند مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد کند [5]. به همین دلیل، پیش از شروع مصرف مکمل آهن، حتماً باید با پزشک مشورت کنید. آزمایش خون می‌تواند کمبود آهن را تأیید کند.
منیزیم
اهمیت منیزیم در تغذیه
منیزیم یک ماده معدنی مهم است که در سبزیجات برگ‌دار، آجیل، غلات کامل و حبوبات یافت می‌شود. این ماده در تنظیم فشار خون و عملکرد عصبی و عضلانی نقش دارد [6]. برخی مطالعات نشان می‌دهند که افراد مبتلا به ADHD ممکن است سطوح پایین‌تری از منیزیم داشته باشند.
تحقیقات اولیه حاکی از آن است که مصرف مکمل منیزیم می‌تواند علائم ADHD را بهبود دهد، اما نیاز به مطالعات بیشتری وجود دارد [7]. کمبود منیزیم ممکن است با شدت بیشتر علائم مرتبط باشد. با این حال، اثرات آن باید با دقت بررسی شود.
زینک (روی)
زینک و علائم ADHD
زینک در غذاهایی مانند غذاهای دریایی، گوشت قرمز، مرغ و لبنیات یافت می‌شود. برخی شواهد نشان می‌دهند که کودکان مبتلا به ADHD ممکن است کمبود زینک داشته باشند [7]. افزایش سطح زینک گاهی اوقات به بهبود علائم کمک می‌کند، اما نتایج تحقیقات متفاوت است.
عوارض جانبی زینک شامل حالت تهوع و اسهال است و ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشد [8]. مقدار مصرف زینک باید با توجه به نیازهای فردی تنظیم شود. مشورت با پزشک برای تعیین دوز مناسب ضروری است.
ویتامین‌ها
تأثیر ویتامین‌ها بر ADHD
تحقیقات هنوز به طور قطعی نشان نداده‌اند که ویتامین‌ها مستقیماً علائم ADHD را بهبود می‌دهند. با این حال، برخی یافته‌ها عبارت‌اند از:
- دوز بالای ویتامین B6 ممکن است واکنش‌پذیری حسی را در افراد مبتلا به ADHD کاهش دهد [9].
- کمبود ویتامین‌های B9 و B12 در کودکان مبتلا به ADHD مشاهده شده که ممکن است به علائم کمک کند [10].
- سطوح پایین ویتامین D نیز ممکن است با ADHD مرتبط باشد [3].
برخی محققان معتقدند که عوامل دیگری مانند سیگار کشیدن ممکن است بر کمبود این مواد مغذی تأثیر بگذارد [11]. برای افزودن ویتامین‌ها به رژیم غذایی، حتماً با پزشک مشورت کنید. دوزهای توصیه‌شده بسته به سن، جنسیت و شرایط فردی متفاوت است.
ملاتونین
ملاتونین و خواب
ملاتونین هورمونی است که توسط غده پینه‌آل در مغز ترشح می‌شود و چرخه خواب و بیداری را تنظیم می‌کند. افراد مبتلا به ADHD اغلب مشکلات خواب دارند [12]. داروهای ADHD نیز ممکن است خواب را مختل کنند.
ملاتونین به طور مستقیم علائم ADHD را بهبود نمی‌دهد، اما می‌تواند به خواب بهتر کمک کند [13]. عوارض جانبی ملاتونین شامل سردرد، حالت تهوع و خواب‌آلودگی است [14]. دوز مصرفی باید بر اساس وزن بدن تنظیم شود.
علف چای (سنت جانز ورت)
بررسی اثرات علف چای
علف چای یک گیاه گل‌دار است که برای درمان ADHD مورد مطالعه قرار گرفته است. شواهد محدودی از اثربخشی آن وجود دارد و نیاز به تحقیقات بیشتری است [2]. این گیاه ممکن است با برخی داروهای ADHD تداخل داشته باشد و خطر سندرم سروتونین را افزایش دهد.
عوارض جانبی علف چای شامل سردرد، خشکی دهان، اضطراب و حساسیت به نور است [15]. پیش از مصرف، مشورت با پزشک برای بررسی دوز و خطرات احتمالی ضروری است. این گیاه باید با احتیاط استفاده شود.
جینکوبیلوبا
جینکوبیلوبا چیست؟
جینکوبیلوبا عصاره‌ای از درختی بومی چین است که سرشار از آنتی‌اکسیدان‌هاست. برخی معتقدند که می‌تواند علائم ADHD را بهبود دهد، اما شواهد علمی محدودی این ادعا را تأیید می‌کند [2]. عوارض جانبی خفیف شامل حالت تهوع، سردرد، سرگیجه و بثورات پوستی است [16].
دوز معمول جینکوبیلوبا ۱۲۰ تا ۲۴۰ میلی‌گرم در روز است [16]. دوزهای بالاتر ممکن است باعث استفراغ و اسهال شود. این مکمل ممکن است به عنوان رقیق‌کننده خون عمل کند، بنابراین افراد با اختلالات خونی یا مصرف‌کنندگان داروهای رقیق‌کننده خون باید از آن اجتناب کنند.
جینسینگ
جینسینگ و ADHD
جینسینگ گیاهی بومی شرق آسیا و آمریکای شمالی است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰ نشان داد که ترکیب ۳ میلی‌گرم عصاره جینسینگ قرمز کره‌ای و ۵۰۰ میلی‌گرم امگا-۳ می‌تواند علائم ADHD و عملکرد شناختی مانند توجه و حافظه را بهبود دهد [17]. با این حال، نقش دقیق جینسینگ در این بهبود مشخص نیست.
جینسینگ ممکن است قند خون را تحت تأثیر قرار دهد و مانند استروژن عمل کند [18]. افرادی که داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنند باید از جینسینگ اجتناب کنند. مشورت با پزشک پیش از مصرف ضروری است.
کافئین
کافئین و ADHD
داروهای محرک مانند ریتالین برای درمان ADHD استفاده می‌شوند، اما تحقیقات درباره کافئین نتایج متفاوتی داشته است. برخی مطالعات روی حیوانات نشان‌دهنده فواید کافئین هستند [19،20]. در بزرگسالان، کافئین ممکن است تمرکز را بهبود دهد، اما شواهد در کودکان محدود است [21].
برخی افراد مبتلا به ADHD ممکن است از کافئین برای خوددرمانی استفاده کنند. با این حال، مطالعه‌ای با بیش از ۲۲۰۰ نفر نشان داد که کافئین تأثیر قابل‌توجهی به عنوان خوددرمانی ندارد و ممکن است خطر اختلال مصرف کافئین را افزایش دهد [22]. بهتر است در مصرف کافئین احتیاط کنید.
نکات مهم در انتخاب مکمل‌ها
سازمان CHADD توصیه‌هایی برای انتخاب مکمل‌های مناسب ADHD ارائه می‌دهد [23]:
- آیا آزمایش‌های بالینی اثربخشی این مکمل را تأیید کرده‌اند؟
- آیا اطلاعات از منابع معتبر در دسترس است؟
- آیا سازمان ملی معتبری از این روش حمایت می‌کند؟
- آیا فرد ارائه‌دهنده مکمل دارای مجوز رسمی است؟
- آیا بیمه درمانی این مکمل را پوشش می‌دهد؟
هشدارها درباره مکمل‌های مشکوک
موارد زیر می‌توانند نشانه‌هایی از مکمل‌های غیرقابل اعتماد باشند:
- ادعای اثربخشی برای همه افراد مبتلا به ADHD.
- نبود تحقیقات معتبر و تکیه بر شواهد غیرعلمی.
- عدم ارائه دستورالعمل‌های دقیق یا اطلاعات درباره محتویات.
- ادعای طبیعی بودن بدون اشاره به عوارض جانبی.
- تبلیغات اغراق‌آمیز مانند «فرمول مخفی» یا «درمان معجزه‌آسا».
انتخاب مکمل‌های مناسب نیازمند تحقیق و مشورت با متخصصان است. این رویکرد به شما کمک می‌کند تا تصمیمات آگاهانه‌ای برای مدیریت ADHD بگیرید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعمل‌های سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Heart Association. Fish and omega-3 fatty acids.
- National Center For Complementary and Integrative Health. ADHD and complementary health approaches: what the science says.
- Pinto S, Correia-de-Sá T, Sampaio-Maia B, Vasconcelos C, Moreira P, Ferreira-Gomes J. Eating Patterns and Dietary Interventions in ADHD: A Narrative Review. Nutrients. 2022 Oct 16;14(20):4332. doi:10.3390/nu14204332.
- Granero R, Pardo-Garrido A, Carpio-Toro IL, et al. The Role of Iron and Zinc in the Treatment of ADHD among Children and Adolescents: A Systematic Review of Randomized Clinical Trials. Nutrients. 2021;13(11):4059. doi:10.3390/nu13114059
- Office of Dietary Supplements. Iron.
- National Institutes of Health. Magnesium.
- Lange KW, Lange KM, Nakamura Y, Reissmann A. Nutrition in the Management of ADHD: A Review of Recent Research. Curr Nutr Rep. 2023 Sep;12(3):383-394. doi:10.1007/s13668-023-00487-8
- Office of Dietary Supplements. Zinc.
- Cracknell RO, Tavassoli T, Field DT. High-dose Vitamin-B6 reduces sensory over-responsivity. J Psychopharmacol. 2024 Dec;38(12):1147-1156. doi:10.1177/02698811241271972
- Razavinia F, Ebrahimiyan A, Faal Siahkal S, Ghazinezhad N, Abedi P. Vitamins B9 and B12 in children with attention deficit hyperactivity disorder (ADHD). Int J Vitam Nutr Res. 2024 Jun;94(5-6):476-484. doi:10.1024/0300-9831/a000809
- Landaas ET, Aarsland TIM, Ulvik A, Halmøy A, Ueland PM, Haavik J. Vitamin levels in adults with ADHD. BJPsych Open. 2016;2(6):377-384. doi:10.1192/bjpo.bp.116.003491
- Uygur H. Unraveling the insomnia puzzle: sleep reactivity, attention deficit hyperactivity symptoms, and insomnia severity in ADHD Patients. Front Psychiatry. 2025;15:1528979. doi:10.3389/fpsyt.2024.1528979
- French B, Quain E, Kilgariff J, Lockwood J, Daley D. The impact of sleep difficulties in children with attention deficit hyperactivity disorder on the family: a thematic analysis. J Clin Sleep Med. 2023;19(10):1735-1741. doi:10.5664/jcsm.10662
- Tuft C, Matar E, Menczel Schrire Z, et al. Current insights into the risks of using melatonin as a treatment for sleep disorders in older adults. Clin Interv Aging. 2023;18:49-59. doi:10.2147/CIA.S361519
- National Center for Complementary and Integrative Health. St. John's wort.
- U.C. San Diego Health Library. Ginkgo biloba.
- Lee J, Lee A, Kim JH, et al. Effect of omega-3 and Korean red ginseng on children with attention deficit hyperactivity disorder: An open-label pilot study. Clin Psychopharmacol Neurosci. 2020;18(1):75-80. doi:10.9758/cpn.2020.18.1.75
- MedlinePlus. American ginseng.
- Perrotte G, Moreira MMG, de Vargas Junior A, Teixeira Filho A, Castaldelli-Maia JM. Effects of Caffeine on Main Symptoms in Children with ADHD: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. Brain Sci. 2023 Sep 11;13(9):1304. doi:10.3390/brainsci13091304
- Vázquez JC, Martin de la Torre O, López Palomé J, Redolar-Ripoll D. Effects of Caffeine Consumption on Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) Treatment: A Systematic Review of Animal Studies. Nutrients. 2022 Feb 10;14(4):739. doi:10.3390/nu14040739.
- Cipollone G, Gehrman P, Manni C, et al. Exploring the role of caffeine use in adult-adhd symptom severity of us army soldiers. JCM. 2020;9(11):3788. doi: 10.3390/jcm9113788
- Ágoston C, Urbán R, Horváth Z, van den Brink W, Demetrovics Z. Self-Medication of ADHD Symptoms: Does Caffeine Have a Role? Front Psychiatry. 2022 Feb 3;13:813545. doi:10.3389/fpsyt.2022.813545
- Children and Adults with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (CHADD). Complementary treatment.
- https://www.verywellhealth.com/adhd-natural-supplements-11827789
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
