آنزیم‌های گوارشی پروتئین‌هایی هستند که به طور طبیعی در بدن تولید می‌شوند و نقش حیاتی در تجزیه مواد غذایی دارند تا جذب مواد مغذی ضروری به بهترین شکل انجام پذیرد. مصرف مکمل‌های آنزیم گوارشی می‌تواند به کاهش ناراحتی‌های شکمی ناشی از نفخ و گاز کمک کند و فرآیند هضم را تسهیل نماید. با این حال، در حالی که فواید این آنزیم‌ها در بهبود جذب مواد مغذی و کاهش مشکلات گوارشی ثابت شده است، تحقیقات بیشتری برای تأیید اثربخشی آن‌ها در درمان شرایط پیچیده‌تری مانند سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) مورد نیاز است.
به طور کلی، فواید آنزیم‌های گوارشی شامل کاهش نفخ و گاز در دستگاه گوارش و کمک به تجزیه مؤثرتر غذا برای جذب بهینه مواد مغذی است. علاوه بر این، برخی مطالعات نشان می‌دهند که آنزیم‌های گوارشی می‌توانند التهاب را کاهش داده و علائم را در افراد مبتلا به آرتروز یا برخی انواع سرطان بهبود بخشند.
۱. بهبود جذب مواد مغذی
| آنزیم | محل تولید یا یافت شدن | مواد تجزیه‌شونده |
| آمیلاز | بزاق، پانکراس | نشاسته‌ها و کربوهیدرات‌های پیچیده (مانند حبوبات، غلات، سیب‌زمینی) |
| لاکتوز | روده کوچک | لاکتوز (قند شیر) |
| مالتاز | بزاق، پانکراس | مالتوز (قند موجود در غلات) |
| ساکاراز | روده کوچک | ساکارز (قند موجود در میوه‌ها و سبزیجات)² |
| پپسین | معده | پروتئین‌ها |
| تریپسین | روده کوچک | پروتئین‌ها³ |
| کیموتریپسین | پانکراس | پروتئین‌ها |
| پپتیداز | معده، پانکراس، روده کوچک | پروتئین‌ها به اسیدهای آمینه |
| پروتئاز | پانکراس | پروتئین‌ها |
| لیپاز | پانکراس | چربی‌ها و روغن‌ها به اسیدهای چرب³ |
| الاستاز | پانکراس | پروتئین‌ها، چربی‌ها و برخی کربوهیدرات‌ها |
| بروملین | آناناس (منبع گیاهی) | پروتئین‌ها⁴ |
| پاپائین | پاپایا (منبع گیاهی) | پروتئین‌ها⁵ |
| فروکتاناز | تخمیر میکروبی | فروکتان‌ها (مانند پیاز، سیر، تره‌فرنگی، مارچوبه، گندم)⁶ |
اگر فردی با کمبود آنزیم‌های گوارشی مواجه باشد، پزشک ممکن است مصرف داروهای تجویزی آنزیمی را تجویز کند. علاوه بر این، برخی افراد مکمل‌های آنزیم گوارشی بدون نسخه (OTC) را برای بهبود جذب مواد مغذی یا دستیابی به سایر فواید مصرف می‌کنند.
۲. کاهش گاز و نفخ شکمی
هنگامی که فرآیند جذب مواد مغذی مختل می‌شود، ممکن است علائم ناخوشایندی مانند نفخ و گاز ایجاد شود¹. برخی مطالعات پیشنهاد کرده‌اند که استفاده از مکمل‌های آنزیم گوارشی می‌تواند به کاهش اتساع شکمی پس از صرف غذا (نفخ) در بزرگسالان سالم، بدون عوارض جانبی ناخوشایند، کمک کند²⁹.
این مکمل‌ها ممکن است شامل ترکیباتی مانند آمیلاز، لیپاز و پروتئاز باشند. همچنین، مکمل‌هایی نظیر لاکتاز و آلفا-گالاکتوزیداز نیز در این زمینه مؤثر هستند³⁰. آلفا-گالاکتوزیداز به تجزیه نوعی فیبر موجود در حبوبات، محصولات لبنی و سبزیجات ریشه‌ای به نام گالاکتوالیگوساکاریدها (GOS) کمک می‌کند. اگرچه GOS یک نوع فیبر مفید است، اما در برخی افراد باعث ایجاد گاز و نفخ می‌شود³⁰. مکمل‌های حاوی آلفا-گالاکتوزیداز ممکن است به تسکین نفخ و ناراحتی ناشی از هضم کربوهیدرات‌های خاص کمک کنند¹³. افراد مبتلا به مشکل در هضم لبنیات نیز می‌توانند از آنزیم‌های بدون نسخه‌ای مانند لاکتوز برای جلوگیری از سوء هاضمه استفاده نمایند¹⁷. در حالی که یک مطالعه کوچک نشان داده است که یک محصول ترکیبی آنزیمی علائم سوء هاضمه مرتبط با سوء هاضمه عملکردی را کاهش می‌دهد، نیاز به تحقیقات بیشتری برای تأیید کامل این نتایج وجود دارد¹⁴. مهم است به یاد داشته باشیم که مکمل‌های آنزیم گوارشی بدون نسخه تحت نظارت سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) نیستند و نتایج مطالعات در مورد اثربخشی آن‌ها در کاهش گاز و نفخ متفاوت بوده است³¹.
۳. درمان بیماری‌های التهابی گوارشی
بیماری‌های التهابی روده (IBD) شامل کولیت اولسراتیو و بیماری کرون هستند که با التهاب و تورم در دستگاه گوارش مشخص می‌شوند³². یک مطالعه کوچک نشان داد که مکمل حاوی بتا-گلوکان، اینوزیتول و آنزیم‌های گوارشی، کیفیت زندگی افراد مبتلا به IBD را بهبود می‌بخشد¹⁵.
آنزیم‌های تجزیه‌کننده گلوتن به عنوان درمان‌های بالقوه برای بیماری سلیاک مورد بررسی قرار گرفته‌اند. با این حال، فواید این آنزیم‌ها هنوز نامشخص است و در برخی موارد خطر بدتر شدن علائم نیز وجود دارد¹². همچنین، در مطالعه‌ای دیگر، آنزیم‌های گوارشی علائم سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) را بهبود بخشیدند¹⁶. با این حال، برای تأیید این نتایج و تعیین میزان اثربخشی آنزیم‌ها در این شرایط، مطالعات بیشتری لازم است.
۴. کاهش علائم گوارشی در اوتیسم
تحقیقات در مورد آنزیم‌های گوارشی برای مشکلات روده در افراد مبتلا به اوتیسم نتایج متفاوتی را نشان می‌دهد⁷. با این حال، برخی مطالعات پیشنهاد می‌کنند که این آنزیم‌ها ممکن است به بهبود پاسخ عاطفی، رفتار و علائمی مانند درد شکمی ناشی از عدم تحمل لاکتوز، استفراغ و انتخاب‌گری غذایی کمک کنند⁸⁹.
برای مثال، در یک مطالعه در سال ۲۰۱۵، کودکانی که به مدت سه ماه تحت درمان با آنزیم گوارشی قرار گرفتند، در مقایسه با گروه کنترل، بهبود قابل توجهی در پاسخ عاطفی، رفتار عمومی و علائم گوارشی (کیفیت مدفوع، درد شکمی، استفراغ و تنوع غذایی) نشان دادند¹⁰. برای تأیید قاطع این یافته‌ها، مطالعات بیشتری مورد نیاز است.
۵. کاهش عوارض درمان سرطان
برخی مطالعات نشان می‌دهند که آنزیم‌های بدون نسخه ممکن است کیفیت زندگی افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ را بهبود بخشند¹¹. با این حال، نیاز به تحقیقات بیشتری در این زمینه وجود دارد. آنزیم‌های گوارشی ممکن است به افراد مبتلا به اشکال دیگر سرطان نیز کمک کنند. برای مثال، افرادی که به دلیل سرطان لوزالمعده (پانکراس) دچار نارسایی آنزیم لوزالمعده هستند، می‌توانند با مصرف مکمل‌های آنزیم گوارشی، هضم غذا و جذب مواد مغذی را بهبود بخشند³⁰.
۶. بهبود آرتروز و درد عضلانی
چندین مطالعه نشان داده‌اند که آنزیم‌های خاصی از جمله بروملین، تریپسین و/یا روتین ممکن است به کاهش درد ناشی از آرتروز (استئوآرتریت) کمک کنند²¹. یک مطالعه در سال ۲۰۱۵ استفاده از ترکیب آنزیمی بروملین، تریپسین و روتین را در ۱۵۰ بیمار مبتلا به آرتروز متوسط تا شدید مفصل زانو بررسی کرد. این ترکیب پس از ۱۲ هفته، بهبود قابل توجهی در درد و عملکرد مفصل در مقایسه با داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) ایجاد کرد²⁰. هرچند آنزیم‌های بدون نسخه برای کاهش درد عضلانی پس از ورزش نیز مورد مطالعه قرار گرفته‌اند، اما شواهد موجود در این زمینه ضعیف است¹⁸.
۷. درمان سایر شرایط پزشکی
به افرادی که از برخی شرایط پزشکی خاص رنج می‌برند، درمان جایگزینی آنزیم تجویزی (PERT) تجویز می‌شود. این شرایط شامل موارد زیر هستند:
- فیبروز کیستیک
- نارسایی اگزوکرین لوزالمعده (EPI)
- پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)
- برداشتن لوزالمعده از طریق جراحی
محصولات PERT تجویزی، که با مکمل‌های آنزیمی بدون نسخه تفاوت دارند، شامل موارد زیر هستند²²:
- Creon
- Pancreaze
- Ultresa
- Viokace
- Zenpep
نحوه مصرف آنزیم‌های گوارشی و توصیه‌های ایمنی
آنزیم‌های گوارشی معمولاً باید قبل از غذا مصرف شوند، اما همیشه باید دستورالعمل‌های سازنده محصول را با دقت مطالعه و دنبال کنید. در صورت داشتن هرگونه سؤال، حتماً از یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی یا متخصص تغذیه سؤال کنید. همچنین، باید از مصرف دوز بالاتر از مقدار توصیه‌شده خودداری نمایید و برای بررسی تداخلات احتمالی با سایر مکمل‌ها یا داروها، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
| آنزیم | دوز معمول (مصرف خوراکی) |
| بروملین | تا ۴۰۰ میلی‌گرم در روز |
| کیموتریپسین | تا ۱۰۰,۰۰۰ واحد USP، ۴ بار در روز |
| پاپائین | تا ۱,۵۰۰ میلی‌گرم در روز |
| تریپسین | تا ۵۰ میلی‌گرم در روز (اغلب همراه با بروملین) |
از آنجایی که سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) مکمل‌های غذایی را به اندازه داروهای تجویزی تنظیم نمی‌کند، ممکن است برخی از محصولات مکمل حاوی تمام مواد تشکیل‌دهنده ذکر شده روی برچسب نباشند. هنگام انتخاب یک مکمل، به دنبال محصولاتی باشید که به طور مستقل توسط سازمان‌های معتبری مانند NSF، U.S. Pharmacopeia یا ConsumerLab.com آزمایش یا تأیید شده‌اند. برای دریافت راهنمایی‌های شخصی‌سازی شده و ایمن، با پزشک، متخصص تغذیه یا داروساز خود مشورت نمایید.
❓ سؤالات متداول (FAQ)
آیا آنزیم‌های گوارشی بدون نسخه (OTC) می‌توانند بیماری‌هایی مانند IBS را درمان کنند؟
آنزیم‌های گوارشی بدون نسخه ممکن است به کاهش علائم سوء هاضمه و نفخ کمک کنند، اما شواهد برای درمان بیماری‌های مزمن مانند سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) محدود و نیازمند مطالعات بیشتری است. آن‌ها نباید به عنوان جایگزینی برای درمان‌های پزشکی تجویزی مورد استفاده قرار گیرند.
آنزیم لاکتاز و آلفا-گالاکتوزیداز چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟
آنزیم لاکتوز به طور خاص برای تجزیه لاکتوز (قند موجود در شیر) در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز استفاده می‌شود. در حالی که آلفا-گالاکتوزیداز به تجزیه نوع دیگری از کربوهیدرات‌های پیچیده به نام گالاکتوالیگوساکاریدها (GOS) که در حبوبات و برخی سبزیجات ریشه‌ای یافت می‌شوند، کمک می‌کند و به کاهش نفخ ناشی از این مواد می‌انجامد.
آیا آنزیم‌های گوارشی در درمان درد مفصل آرتروز مؤثر هستند؟
بله، چندین مطالعه نشان داده‌اند که ترکیبات خاصی از آنزیم‌ها، به ویژه ترکیب بروملین، تریپسین و روتین، ممکن است در کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل در بیماران مبتلا به آرتروز متوسط تا شدید زانو، مؤثرتر از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی عمل کنند.
چرا مشورت با متخصص قبل از مصرف مکمل‌های آنزیمی مهم است؟
مشورت با پزشک یا داروساز قبل از مصرف آنزیم‌ها ضروری است تا تداخلات احتمالی مکمل‌ها با سایر داروهای مصرفی بررسی شود. همچنین، از آنجایی که مکمل‌های غذایی به اندازه داروها تحت نظارت FDA نیستند، مشاورین می‌توانند در انتخاب محصولات با کیفیت و تأییدشده توسط سازمان‌های معتبر کمک کنند.
نتیجه‌گیری
آنزیم‌های گوارشی، چه به صورت طبیعی در بدن تولید شوند و چه به شکل مکمل‌های بدون نسخه یا تجویزی مصرف گردند، نقش حیاتی در فرآیند هضم و جذب مواد مغذی دارند. فواید اصلی این آنزیم‌ها شامل بهبود جذب مواد مغذی، کاهش قابل توجه نفخ و گاز شکمی و پتانسیل کمک به تسکین علائم در بیماری‌های التهابی و آرتروز است. با این حال، اهمیت دارد که مکمل‌های آنزیمی با آگاهی کامل از دوز مناسب و تداخلات دارویی مصرف شوند و هرگز به عنوان جایگزینی برای درمان‌های اصلی پزشکی در نظر گرفته نشوند.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Your digestive system & how it works.
- Puertolas MV, Fifi AC. The role of disaccharidase deficiencies in functional abdominal pain disorders: A narrative review. Nutrients. 2018;10(12):1835. doi:10.3390/nu10121835
- Ko J, Cho J, Petrov MS. Low serum amylase, lipase, and trypsin as biomarkers of metabolic disorders: A systematic review and meta-analysis. Diabetes Res Clin Pract. 2020;159:107974. doi:10.1016/j.diabres.2019.107974
- NIH National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH). Bromelain.
- Lee SY, Kang JH, Lee DY, et al. Methods for improving meat protein digestibility in older adults. J Anim Sci Technol. 2023;65(1):32-56. doi:10.5187/jast.2023.e6
- Maske BL, de Melo Pereira GV, da S Vale A, et al. A review on enzyme-producing lactobacilli associated with the human digestive process: From metabolism to application. Enzyme Microb Technol. 2021;149:109836. doi:10.1016/j.enzmictec.2021.109836
- Sathe N, Andrews JC, McPheeters ML, Warren ZE. Nutritional and dietary interventions for autism spectrum disorder: a systematic review. Pediatrics. 2017;139(6):e20170346. doi:10.1542/peds.2017-0346
- Wasilewska J, Klukowski M. Gastrointestinal symptoms and autism spectrum disorder: links and risks - a possible new overlap syndrome. Pediatric Health Med Ther. 2015 Sep 28;6:153-166. doi: 10.2147/PHMT.S85717.
- Kushak RI, Lauwers GY, Winter HS, Buie TM. Intestinal disaccharidase activity in patients with autism: effect of age, gender, and intestinal inflammation. Autism. 2011;15(3):285-294. doi:10.1177/1362361310369142
- Saad K, Eltayeb AA, Mohamad IL, et al. A randomized, placebo-controlled trial of digestive enzymes in children with autism spectrum disorders. Clin Psychopharmacol Neurosci. 2015;13(2):188. doi:10.9758/cpn.2015.13.2.188
- Popiela T, Kulig J, Hanisch J, Bock PR. Influence of a complementary treatment with oral enzymes on patients with colorectal cancers–an epidemiological retrolective cohort study. Cancer Chemother Pharmacol. 2001;47(1):S55-63.
- Wei G, Helmerhorst EJ, Darwish G, Blumenkranz G, Schuppan D. Gluten degrading enzymes for treatment of celiac disease. Nutrients. 2020;12(7):2095. doi:10.3390/nu12072095
- Fabris E, Bulfoni M, Nencioni A, Nencioni E. Intra-laboratory validation of alpha-galactosidase activity measurement in dietary supplements. Molecules. 2021;26(6):1566. doi:10.3390/molecules26061566
- Majeed M, Majeed S, Nagabhushanam K, Arumugam S, Pande A, Paschapur M, Ali F. Evaluation of the safety and efficacy of a multienzyme complex in patients with functional dyspepsia: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. J Med Food. 2018;21(11):1120-1128. doi:10.1089/jmf.2017.4172
- Spagnuolo R, Cosco C, Mancina RM, et al. Beta-glucan, inositol and digestive enzymes improve quality of life of patients with inflammatory bowel disease and irritable bowel syndrome. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2017;21(2 Suppl):102-7.
- Graham DY, Ketwaroo GA, Money ME, Opekun AR. Enzyme therapy for functional bowel disease-like post-prandial distress. J Dig Dis. 2018;19(11):650-656. doi:10.1111/1751-2980.12655
- Ratajczak AE, Rychter AM, Zawada A, Dobrowolska A, Krela-Kaźmierczak I. Lactose intolerance in patients with inflammatory bowel diseases and dietary management in prevention of osteoporosis. Nutrition. 2021;82:111043. doi:10.1016/j.nut.2020.111043
- Varayil JE, Bauer BA, Hurt RT. Over-the-counter enzyme supplements: what a clinician needs to know. Mayo Clin Proc. 2014;89(9):1307-12. doi:10.1016/j.mayocp.2014.05.015
- Akhtar N, Haqqi TM. Current nutraceuticals in the management of osteoarthritis: a review. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2012;4(3):181-207. doi:10.1177/1759720X11436238
- Bolten WW, Glade MJ, Raum S, Ritz BW. The safety and efficacy of an enzyme combination in managing knee osteoarthritis pain in adults: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Arthritis, 2015. doi:10.1155/2015/251521
- Kwatra B. A review on potential properties and therapeutic applications of bromelain. World J Pharm Pharm Sci. 2019;8(11):488-500. doi:10.20959/wjpps201911-14941
- Lewis DM, Shahid A. Survey of pancreatic enzyme replacement therapy dosing experiences in adults with exocrine pancreatic insufficiency. Healthcare (Basel). 2023;11(16):2316. doi:10.3390/healthcare11162316
- Brudnak MA, Rimland B, Kerry RE, et al. Enzyme-based therapy for autism spectrum disorders -- is it worth another look?. Med Hypotheses. 2002;58(5):422-428. doi:10.1054/mehy.2001.1513
- Dighe N, Pattan SR, Merekar AN, et al. Bromelain A Wonder Supplement: A Review. Pharmacologyonline. 2010;1:11-18.
- Stanger MJ, Thompson LA, Young AJ, Lieberman HR. Anticoagulant activity of select dietary supplements. Nutr Rev. 2012;70(2):107-117. doi:10.1111/j.1753-4887.2011.00444.x
- Oketch-Rabah HA, Marles RJ, Jordan SA, Low Dog T. United States Pharmacopeia Safety Review of Willow Bark. Planta Med. 2019;85(16):1192-1202. doi:10.1055/a-1007-5206
- Chakraborty AJ, Mitra S, Tallei TE, et al. Bromelain a potential bioactive compound: a comprehensive overview from a pharmacological perspective. Life (Basel). 2021;11(4):317. doi:10.3390/life11040317
- MedlinePlus. Papaya.
- Martin-Biggers J. A multi-digestive enzyme and herbal dietary supplement reduces bloating in a single use in healthy adults: a randomized, placebo-controlled, cross over study. NDS. 2024;16:51-57. doi:10.2147/NDS.S453377
- Johns Hopkins Medicine. Digestive Enzymes and Digestive Enzyme Supplements.
- Harvard Health Publishing. Can taking enzyme supplements help soothe my bloating?
- Centers for Disease Control and Prevention. Inflammatory Bowel Disease (IBD) Basics
- https://www.verywellhealth.com/the-benefits-of-digestive-enzymes-89446
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
