مخملک چیست

مخملک که با نام اسکارلاتینا نیز شناخته می‌شود، عفونتی است که می‌تواند در افرادی که مبتلا به گلو درد استرپتوکوکی هستند، ایجاد شود. ویژگی بارز آن، بثورات قرمز روشن روی بدن است که معمولاً با تب بالا و گلودرد همراه است. همان باکتری‌هایی که باعث گلو درد استرپتوکوکی می‌شوند، عامل ایجاد مخملک نیز هستند. مخملک عمدتاً کودکان ۵ تا ۱۵ ساله را مبتلا می‌کند. قبلاً مخملک یک بیماری جدی دوران کودکی محسوب می‌شد، اما امروزه اغلب کمتر خطرناک است. درمان‌های آنتی‌بیوتیکی که در مراحل اولیه بیماری استفاده می‌شوند، به سرعت بخشیدن به بهبودی و کاهش شدت علائم کمک کرده‌اند.

بثورات گلودرد استرپتوکوکی (راش مخملک)

بثورات شایع‌ترین علامت مخملک در بزرگسالان و کودکان است. این بثورات معمولاً به صورت لکه‌های کوچک قرمز شروع می‌شوند و در لمس، حالتی خشن و زبر شبیه کاغذ سنباده پیدا می‌کنند. این ظاهر دانه‌دانه بثورات است که نام آن را به مخملک (Scarlet Fever) داده است. بثورات پوستی ممکن است تا دو تا سه روز قبل از اینکه فرد احساس بیماری کند یا حتی تا هفت روز بعد از شروع علائم دیگر ظاهر شوند. بثورات معمولاً از نواحی گردن، کشاله ران و زیر بازوها شروع می‌شوند و سپس به بقیه بدن گسترش می‌یابند. چین‌های پوستی در زیر بغل، آرنج و زانو نیز می‌توانند به‌طور مشخصی قرمزتر از پوست اطراف شوند. این پدیده به عنوان خطوط پاستیا (Pastia’s Lines) شناخته می‌شود. پس از فروکش کردن بثورات، حدود هفت روز بعد، ممکن است پوست نوک انگشتان دست، پا و در ناحیه کشاله ران شروع به پوسته‌ریزی و لایه‌برداری کند. این پوسته‌ریزی می‌تواند برای چندین هفته ادامه یابد.

سایر علائم مخملک

سایر علائم رایج مخملک عبارتند از:

چین‌های قرمز تیره در زیر بغل، آرنج و زانو (خطوط پاستیا).
صورت برافروخته، با رنگ‌پریدگی اطراف لب‌ها.
زبان توت‌فرنگی، که ابتدا ممکن است یک زبان سفید با نقاط قرمز متورم باشد و سپس کاملاً قرمز و متورم شود.
گلو درد همراه با قرمزی شدید و احتمالاً لکه‌های سفید یا زرد چرکی.
تب بالاتر از ۳۸.۳ درجه سانتی‌گراد (۱۰۱ درجه فارنهایت).
لرز.
سردرد.
لوزه‌های متورم و ملتهب.
تهوع و استفراغ.
درد شکم.
غدد لنفاوی متورم در امتداد گردن.
پوست رنگ‌پریده در اطراف لب (حلقه دور دهان).

علت مخملک

مخملک توسط باکتری‌های استرپتوکوک گروه A یا استرپتوکوک پیوژنز (Streptococcus pyogenes) ایجاد می‌شود. این باکتری‌ها می‌توانند در دهان و مجرای بینی شما زندگی کنند و انسان، منبع اصلی این باکتری‌هاست. این باکتری‌ها می‌توانند سمومی (توکسین‌هایی) تولید کنند که باعث ایجاد همان بثورات قرمز روشن و زبر در سراسر بدن می‌شوند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

آیا مخملک مسری است؟

عفونت می‌تواند دو تا پنج روز قبل از اینکه فرد احساس بیماری کند، گسترش یابد و ممکن است از طریق تماس با قطرات بزاق، ترشحات بینی، عطسه یا سرفه فرد آلوده منتقل شود. این بدان معناست که هر فردی در صورت تماس مستقیم با این قطرات عفونی و سپس لمس دهان، بینی یا چشمان خود می‌تواند به مخملک مبتلا شود. همچنین اگر از لیوان یکسان بنوشید یا از ظروف مشترک با فرد مبتلا به عفونت استفاده کنید، ممکن است به مخملک مبتلا شوید. در برخی موارد نادر، عفونت‌های استرپتوکوکی گروه A از طریق غذای آلوده سرایت کرده‌اند.

استرپتوکوک گروه A همچنین می‌تواند باعث عفونت‌های پوستی در برخی افراد شود. این عفونت‌های پوستی که به عنوان زرد زخم (Impetigo) یا سلولیت شناخته می‌شوند، نیز می‌توانند باکتری را به دیگران منتقل کنند. با این حال، دست زدن به بثورات مخملک باعث گسترش باکتری نمی‌شود، زیرا بثورات ناشی از سم تولید شده توسط باکتری هستند و نه خود باکتری.

عوامل خطر برای مخملک

مخملک عمدتاً کودکان ۵ تا ۱۵ ساله را مبتلا می‌کند، زیرا این گروه سنی بیشتر در محیط‌های جمعی مانند مدارس و مهدکودک‌ها با یکدیگر در تماس نزدیک هستند. شما در اثر تماس نزدیک و طولانی با افراد آلوده به مخملک مبتلا می‌شوید. سابقه تماس خانوادگی و زندگی در مکان‌های شلوغ نیز خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.

عوارض مرتبط با مخملک

در بیشتر موارد، بثورات و سایر علائم مخملک در حدود ۱۰ روز تا ۲ هفته با درمان آنتی‌بیوتیکی به طور کامل از بین خواهند رفت. با این حال، مخملک می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. این عوارض می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

تب روماتیسمی (عارضه تأخیری و جدی قلبی-مفصلی).
بیماری کلیوی (گلومرولونفریت حاد پس از استرپتوکوکی).
عفونت‌های گوش (اوتیت میانی).
آبسه یا چرک در گلو (آبسه دور لوزه).
ذات‌الریه (پنومونی).
آرتروز یا التهاب مفاصل.
التهاب عروقی شدید (مانند سندرم شوک سمی استرپتوکوکی در موارد نادر و شدید).

اگر مخملک به‌موقع و با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب درمان شود، می‌توان از بسیاری از عوارض حاد مانند عفونت‌های گوش، آبسه‌های گلو و ذات‌الریه جلوگیری کرد. سایر عوارض جدی مانند تب روماتیسمی و بیماری کلیوی ناشی از پاسخ ایمنی بدن به عفونت هستند، نه خود باکتری. این عوارض معمولاً یک تا چند هفته پس از رفع عفونت اولیه ظاهر می‌شوند و اهمیت درمان کامل را دوچندان می‌کنند.

عکس

در اینجا نحوه‌ی بروز تب مخملک در رنگ‌های مختلف پوست آمده است.

تب مخملک باعث ایجاد بثورات قرمز و نقطه‌ای روی پوست می‌شود.

این بثورات ممکن است در پوست‌های تیره‌تر کمتر دیده شوند، اما همچنان می‌توانید آن را احساس کنید.

زبان توت‌فرنگی یکی دیگر از علائم تب مخملک است.

تب مخملک همچنین می‌تواند باعث سرخ شدن و قرمزی گونه‌ها شود.

تشخیص

پزشک کودک شما ابتدا یک معاینه فیزیکی برای بررسی علائم مخملک انجام می‌دهد. در طول معاینه، پزشک به‌ویژه وضعیت زبان، گلو و لوزه‌های کودک شما را بررسی می‌کند. آن‌ها همچنین به دنبال غدد لنفاوی بزرگ‌شده می‌گردند و ظاهر و بافت بثورات (زبر و شبیه کاغذ سنباده) را بررسی می‌کنند. اگر پزشک مشکوک باشد که کودک شما به مخملک مبتلا شده است، احتمالاً با یک سواب، پشت گلوی کودک شما را نمونه‌گیری می‌کند تا نمونه‌ای از ترشحات و سلول‌های او را برای تجزیه و تحلیل جمع‌آوری کند.

این کار سواب گلو نامیده می‌شود و برای کشت گلو استفاده می‌شود. سپس نمونه به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا مشخص شود که آیا باکتری استرپتوکوک گروه A در آن وجود دارد یا خیر. همچنین یک آزمایش سریع سواب گلو (RADT) وجود دارد که می‌تواند در مطب پزشک انجام شود. این آزمایش می‌تواند در عرض چند دقیقه به شناسایی عفونت استرپتوکوکی گروه A کمک کند.

درمان

مخملک با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌ها باکتری‌ها را از بین می‌برند و به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کنند تا با باکتری‌های عامل عفونت مبارزه کند.

بسیار مهم است که شما یا فرزندتان کل دوره داروی تجویز شده را به‌صورت کامل مصرف کنید، حتی اگر علائم بهبود یافته باشند. این اقدام به جلوگیری از ایجاد عوارض جدی مانند تب روماتیسمی و همچنین جلوگیری از مقاومت آنتی‌بیوتیکی یا عود عفونت کمک می‌کند.

همچنین می‌توانید برخی از داروهای بدون نسخه (OTC) مانند استامینوفن (تیلنول) را برای کنترل تب و درد استفاده کنید. با پزشک خود مشورت کنید تا مطمئن شوید کودک شما به اندازه کافی برای دریافت ایبوپروفن (ادویل، موترین) سن دارد یا خیر. بزرگسالان ممکن است از استامینوفن یا ایبوپروفن استفاده کنند. آسپرین هرگز نباید در هیچ سنی در طول بیماری با تب، به دلیل افزایش خطر ابتلا به سندرم ری (Reye’s Syndrome)، استفاده شود.

پزشک کودک شما ممکن است داروهای دیگری نیز برای کمک به کاهش درد گلو تجویز کند. درمان‌های حمایتی دیگر شامل خوردن یخ، بستنی یا سوپ گرم است. غرغره کردن با آب نمک ولرم و استفاده از مرطوب‌کننده هوای خنک نیز می‌تواند شدت و درد گلو را کاهش دهد. همچنین مهم است که کودک شما مقدار زیادی آب بنوشد تا از کم‌آبی بدن جلوگیری شود.

فرزند شما پس از مصرف آنتی‌بیوتیک به مدت حداقل ۲۴ ساعت و نداشتن تب، می‌تواند به مدرسه یا مهدکودک بازگردد. در حال حاضر هیچ واکسنی برای مخملک یا استرپتوکوک گروه A وجود ندارد، اگرچه بسیاری از واکسن‌های بالقوه در مراحل توسعه و کارآزمایی بالینی قرار دارند.

جلوگیری

رعایت بهداشت مناسب بهترین راه برای جلوگیری از مخملک است. در اینجا چند نکته پیشگیری وجود دارد که باید رعایت کنید و به فرزندان خود آموزش دهید:

دست‌های خود را قبل از غذا و بعد از استفاده از سرویس بهداشتی بشویید.
هر زمان که سرفه یا عطسه می‌کنید، دست‌های خود را بشویید.
هنگام عطسه یا سرفه، دهان و بینی خود را با دستمال یا قسمت داخلی آرنج بپوشانید.
از به اشتراک گذاشتن ظروف غذاخوری و لیوان‌های نوشیدنی با دیگران خودداری کنید، به‌ویژه در محیط‌های گروهی یا زمانی که علائم بیماری دارید.

مدیریت علائم خود

مخملک باید با آنتی‌بیوتیک درمان شود. با این حال، کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای کمک به کاهش علائم و ناراحتی ناشی از مخملک انجام دهید. در اینجا چند راهکار برای امتحان وجود دارد:

برای تسکین گلو، چای گرم یا سوپ‌های حاوی آبگوشت (Bland Broth) بنوشید.
اگر غذا خوردن دردناک است، از غذاهای نرم و غیرتحریک‌کننده یا رژیم غذایی مایع استفاده کنید.
از داروهای OTC استامینوفن (تیلنول) یا ایبوپروفن برای تسکین گلو درد و کاهش تب استفاده کنید.
از کرم‌های ضد خارش OTC یا داروهای خوراکی آنتی‌هیستامین برای رفع خارش ناشی از بثورات استفاده کنید (با مشورت پزشک).
با نوشیدن آب و مایعات کافی، هیدراته بمانید تا گلو مرطوب شود و از کم‌آبی بدن جلوگیری کنید.
برای تسکین گلودرد، قرص‌های مکیدنی (پاستیل‌های گلو) بمکید. بر اساس کلینیک مایو، کودکان بزرگ‌تر از ۴ سال می‌توانند با خیال راحت از پاستیل برای تسکین گلودرد استفاده کنند.
از عوامل محرک موجود در هوا مانند آلودگی، گردوغبار یا مواد شیمیایی دوری کنید.
سیگار نکشید و از قرار گرفتن در معرض دود سیگار اجتناب کنید.
برای درمان گلو درد و تسکین موقت، غرغره آب نمک را امتحان کنید.
برای جلوگیری از تحریک گلو توسط هوای خشک، محیط زندگی خود را با استفاده از مرطوب‌کننده هوا (بخور سرد)، مرطوب کنید.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: