نوشیدنی‌های شیرین و خطر سرطان معده؛ یافته جدید چه می‌گوید؟

نوشابه‌های معمولی، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، لیموناد و سایر نوشیدنی‌های حاوی قند افزوده مدت‌هاست به‌دلیل ارتباط با اضافه‌وزن، دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی مورد توجه هستند. حالا یک مطالعه جدید، احتمال ارتباط مصرف روزانه این نوشیدنی‌ها با افزایش خطر سرطان معده را نیز مطرح کرده است.

اما یک نکته مهم نباید نادیده گرفته شود: این مطالعه نشان داده است که مصرف بیشتر نوشیدنی‌های شیرین با خطر بالاتر سرطان معده همراه بوده، نه اینکه این نوشیدنی‌ها به‌طور قطعی باعث سرطان معده می‌شوند. بنابراین، یافته‌ها مهم‌اند، اما نباید آنها را فراتر از شواهد موجود تفسیر کرد.

مصرف روزانه نوشیدنی شیرین با افزایش خطر سرطان معده همراه بود

پژوهشگران اطلاعات بیش از ۱۱۲ هزار نفر را از دو مطالعه بزرگ و طولانی‌مدت درباره سلامت و سبک زندگی بررسی کردند. شرکت‌کنندگان طی چندین دهه اطلاعات مربوط به رژیم غذایی، سبک زندگی و وضعیت سلامت خود را ارائه کرده بودند.

در طول دوره پیگیری، ۲۷۸ مورد سرطان معده شناسایی شد. پس از در نظر گرفتن عوامل خطر احتمالی دیگر، مشخص شد افرادی که حداقل روزی یک نوشیدنی شیرین‌شده با قند مصرف می‌کردند، در مقایسه با افرادی که کمتر از یک بار در ماه چنین نوشیدنی‌هایی می‌نوشیدند، با ۲٫۴۵ برابر خطر سرطان معده مواجه بودند.

نوشیدنی‌های شیرین‌شده با قند در این پژوهش شامل مواردی مانند نوشابه‌های گازدار، پانچ، لیموناد و نوشیدنی‌های ورزشی بود.

همچنین دریافت بیشتر فروکتوز، یکی از انواع قند موجود در بسیاری از نوشیدنی‌های شیرین، با خطر بالاتر سرطان معده ارتباط داشت.

نوشیدنی‌های بدون قند چطور؟

پژوهشگران مصرف نوشیدنی‌های حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی، از جمله نوشابه‌های کم‌کالری، را نیز بررسی کردند. در این مطالعه، ارتباطی بین مصرف این نوشیدنی‌ها و افزایش خطر سرطان معده مشاهده نشد.

البته این یافته به معنای آن نیست که نوشیدنی‌های دارای شیرین‌کننده مصنوعی از نظر تمام پیامدهای سلامتی بدون خطر هستند. تنها می‌توان گفت که در این مطالعه ارتباطی با افزایش خطر سرطان معده مشاهده نشد.

چرا ممکن است نوشیدنی‌های شیرین با سرطان معده ارتباط داشته باشند؟

هنوز مشخص نیست که چرا چنین ارتباطی مشاهده شده است و چند توضیح احتمالی مطرح شده‌اند.

یکی از فرضیه‌ها این است که مصرف زیاد قند می‌تواند در درازمدت با افزایش مقاومت به انسولین و اختلال در تنظیم قند خون همراه شود. مقاومت به انسولین نیز در برخی مسیرهای زیستی مرتبط با ایجاد و پیشرفت سرطان نقش دارد.

احتمال دیگر به میکروبیوم روده مربوط می‌شود. شواهد اولیه نشان می‌دهند که رژیم غذایی سرشار از قندهای افزوده می‌تواند بر ترکیب و عملکرد میکروارگانیسم‌های دستگاه گوارش اثر بگذارد و این تغییرات ممکن است در مسیرهای مرتبط با التهاب و سلامت دستگاه گوارش نقش داشته باشند. با این حال، این سازوکارها هنوز به‌طور کامل اثبات نشده‌اند و نمی‌توان از آنها برای نتیجه‌گیری قطعی درباره علت سرطان معده استفاده کرد.

از طرف دیگر، افرادی که نوشیدنی‌های شیرین بیشتری مصرف می‌کنند ممکن است از نظر عوامل دیگری مانند کیفیت کلی رژیم غذایی، وزن بدن، فعالیت بدنی و سایر عادات سبک زندگی نیز با سایر افراد تفاوت داشته باشند. پژوهشگران تلاش کردند برخی از این عوامل را در تحلیل خود کنترل کنند، اما در مطالعات مشاهده‌ای همیشه احتمال وجود عوامل مخدوش‌کننده باقی می‌ماند.

یک مطالعه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند نوشابه باعث سرطان معده می‌شود

این مهم‌ترین نکته در تفسیر نتیجه پژوهش است.

مطالعه مورد بحث مشاهده‌ای بوده است؛ یعنی پژوهشگران رفتار غذایی و پیامدهای سلامتی افراد را در طول زمان بررسی کرده‌اند، اما افراد را به‌طور تصادفی در گروه مصرف‌کننده یا غیرمصرف‌کننده نوشیدنی‌های شیرین قرار نداده‌اند.

بنابراین، نمی‌توان گفت نوشیدن روزانه نوشابه مستقیماً باعث ایجاد سرطان معده شده است.

برای مثال، ممکن است بخشی از این ارتباط ناشی از عوامل دیگری باشد که به‌طور کامل اندازه‌گیری یا کنترل نشده‌اند. به همین دلیل، عدد ۲٫۴۵ برابر را نباید به این معنا برداشت کرد که یک نوشیدنی شیرین روزانه به‌تنهایی خطر ابتلا به سرطان معده را در هر فرد دقیقاً ۲٫۴۵ برابر می‌کند.

از سوی دیگر، این مطالعه تنها پژوهشی نیست که درباره این موضوع انجام شده است. نتایج تحقیقات قبلی کاملاً یکسان نبوده‌اند. برای نمونه، یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ روی جمعیتی در ژاپن ارتباطی بین مصرف نوشیدنی‌های شیرین‌شده با قند و سرطان معده پیدا نکرد.

این تفاوت می‌تواند نشان دهد که عوامل جمعیتی، الگوی تغذیه، شیوع عوامل خطر دیگر و تفاوت در علل سرطان معده در جوامع مختلف اهمیت دارند.

نقش هلیکوباکتر پیلوری را نباید نادیده گرفت

یکی از عوامل شناخته‌شده و مهم در سرطان معده، عفونت باکتری هلیکوباکتر پیلوری است. این باکتری می‌تواند باعث التهاب مزمن معده و زخم معده شود و در برخی افراد خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش دهد.

اهمیت این عامل در تفسیر مطالعات مربوط به تغذیه نیز قابل توجه است؛ زیرا سرطان معده در مناطق مختلف جهان الگوهای متفاوتی دارد و سهم عوامل خطر مختلف یکسان نیست.

به همین دلیل، کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین نباید باعث شود عوامل خطر شناخته‌شده‌تر مانند عفونت هلیکوباکتر پیلوری نادیده گرفته شوند.

آیا لازم است نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین را کاملاً حذف کنیم؟

برای بیشتر افراد، مسئله اصلی کاهش مصرف منظم و روزانه نوشیدنی‌های شیرین است، نه اینکه یک بار مصرف نوشابه را به‌عنوان عامل ایجاد سرطان در نظر بگیریم.

اگر فردی هر روز نوشابه، نوشیدنی انرژی‌زا، چای شیرین، قهوه شیرین‌شده یا نوشیدنی‌های مشابه مصرف می‌کند، جایگزین کردن تدریجی آنها با گزینه‌هایی مانند آب، آب گازدار ساده یا نوشیدنی‌های بدون قند می‌تواند راهکار منطقی‌تری باشد.

نکته مهم این است که نوشیدنی‌های شیرین معمولاً مقدار قابل توجهی قند را بدون ایجاد سیری متناسب وارد رژیم غذایی می‌کنند. به همین دلیل، کاهش آنها می‌تواند از نظر کنترل دریافت قند و انرژی نیز مفید باشد؛ حتی مستقل از بحث سرطان معده.

نکته کاربردی: اگر عادت به نوشابه یا نوشیدنی شیرین روزانه دارید، حذف ناگهانی همیشه ضروری نیست. می‌توان ابتدا حجم مصرف را کاهش داد، دفعات مصرف را کمتر کرد و به‌تدریج ذائقه را به نوشیدنی‌های کم‌شیرین‌تر عادت داد.

برای کاهش خطر سرطان معده چه کارهایی اهمیت بیشتری دارند؟

سرطان معده یک بیماری چندعاملی است و نمی‌توان خطر آن را تنها به یک ماده غذایی یا یک نوشیدنی نسبت داد. در کنار داشتن الگوی غذایی متعادل، توجه به عوامل خطر شناخته‌شده اهمیت بیشتری از تمرکز افراطی بر یک مطالعه منفرد دارد.

اگر فردی دچار درد مداوم معده یا علائم گوارشی پایدار است، بهتر است موضوع را صرفاً به رژیم غذایی نسبت ندهد و برای ارزیابی پزشکی اقدام کند. در چنین شرایطی ممکن است پزشک بررسی عفونت هلیکوباکتر پیلوری را با روش‌هایی مانند آزمایش تنفسی یا آزمایش مدفوع توصیه کند. در صورت تشخیص عفونت، درمان دارویی مناسب می‌تواند شامل آنتی‌بیوتیک‌ها باشد.

در حال حاضر، غربالگری معمول سرطان معده برای تمام افراد در ایالات متحده توصیه نمی‌شود؛ در مقابل، کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی که بار سرطان معده در آنها بیشتر است، برنامه‌های غربالگری ملی دارند.

آیا افزایش سرطان معده در افراد جوان نگران‌کننده است؟

نرخ سرطان معده در ایالات متحده در مقایسه با چند دهه قبل کاهش قابل توجهی داشته است؛ با این حال، برخی روندهای جدید از افزایش موارد بیماری در گروه‌هایی مانند افراد جوان‌تر و زنان حکایت دارند و علت این تغییر هنوز به‌طور کامل مشخص نیست.

همین موضوع اهمیت شناسایی عوامل خطر قابل اصلاح را بیشتر می‌کند. با این حال، نمی‌توان بر اساس مطالعه حاضر نتیجه گرفت که افزایش مصرف نوشیدنی‌های شیرین عامل این روند است.

پرسش‌های متداول

آیا نوشیدن یک نوشابه در روز باعث سرطان معده می‌شود؟

خیر. مطالعه جدید تنها نشان داده است که مصرف حداقل یک نوشیدنی شیرین در روز با خطر بالاتر سرطان معده همراه بوده است. چون مطالعه مشاهده‌ای بوده، نمی‌توان از آن رابطه علت‌ومعلولی قطعی استخراج کرد.

آیا نوشیدنی‌های بدون قند خطر سرطان معده را افزایش می‌دهند؟

در این پژوهش، مصرف نوشیدنی‌های حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی با افزایش خطر سرطان معده ارتباطی نداشت. این نتیجه فقط درباره سرطان معده در این مطالعه است و به معنای بی‌ضرر بودن همه انواع این نوشیدنی‌ها برای تمام جنبه‌های سلامت نیست.

آیا فروکتوز عامل سرطان معده است؟

در این مطالعه، دریافت بیشتر فروکتوز با خطر بالاتر سرطان معده ارتباط داشت. اما این یافته به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که فروکتوز مستقیماً باعث سرطان معده می‌شود.

اگر معده‌درد مداوم داشته باشیم، چه کار کنیم؟

درد یا ناراحتی مداوم معده بهتر است توسط پزشک ارزیابی شود. یکی از مواردی که ممکن است بررسی شود، عفونت هلیکوباکتر پیلوری است که می‌توان آن را با آزمایش تنفسی یا مدفوع بررسی و در صورت وجود، درمان کرد.

آیا حذف کامل قند برای پیشگیری از سرطان ضروری است؟

خیر. پیام عملی این مطالعه، حذف افراطی تمام قندهای غذایی نیست. کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین و قندهای افزوده در چارچوب یک رژیم غذایی متعادل رویکرد منطقی‌تری است.

جمع‌بندی

یافته جدید نشان می‌دهد افرادی که روزانه حداقل یک نوشیدنی شیرین‌شده با قند مصرف می‌کنند، در مقایسه با کسانی که چنین نوشیدنی‌هایی را کمتر از یک بار در ماه مصرف می‌کنند، ۲٫۴۵ برابر خطر سرطان معده داشتند. دریافت بیشتر فروکتوز نیز با افزایش خطر همراه بود، در حالی که در این مطالعه ارتباط مشابهی برای نوشیدنی‌های دارای شیرین‌کننده مصنوعی مشاهده نشد.

با این حال، این نتیجه به معنای اثبات نقش مستقیم نوشابه در ایجاد سرطان معده نیست. شواهد موجود هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز دارند و عوامل شناخته‌شده‌ای مانند هلیکوباکتر پیلوری همچنان اهمیت زیادی دارند.

برای زندگی روزمره، پیام ساده‌تر است: نوشیدنی‌های شیرین بهتر است به جای اینکه بخشی ثابت از مصرف روزانه باشند، در حد محدود و گهگاهی مصرف شوند. انتخاب آب و سایر نوشیدنی‌های بدون قند، در کنار یک الگوی غذایی متعادل، تصمیمی منطقی برای کاهش دریافت قند افزوده و بهبود کیفیت کلی رژیم غذایی است.