هیپوپاراتیروئیدیسم: علائم و درمان

هیپوپاراتیروئیدیسم چیست؟

هیپوپاراتیروئیدیسم یک بیماری نادر اما قابل‌درمان است که زمانی رخ می‌دهد که غدد پاراتیروئید شما نتوانند به اندازه کافی هورمون پاراتیروئید (PTH) تولید کنند. این هورمون مسئول تنظیم سطح کلسیم و فسفر در خون است و کاهش آن منجر به پایین آمدن کلسیم و افزایش فسفر می‌شود.

افزایش سطح فسفر در خون می‌تواند سطح کلسیم را بیشتر کاهش دهد و این عدم تعادل می‌تواند مشکلات متعددی در عملکرد طبیعی بدن ایجاد کند. به‌طور مثال، هیپوکلسمی ناشی از این وضعیت ممکن است سیستم عصبی، عضلات و عملکرد قلب را دچار اختلال کند.

کلسیم یکی از مهم‌ترین مواد معدنی در بدن شماست. هرچند بیشتر کلسیم در استخوان‌ها ذخیره می‌شود، ولی مقادیری از آن باید در خون نیز وجود داشته باشد تا عملکردهای حیاتی بدن حفظ شود.

کلسیم خون در عملکردهای متعددی نقش دارد، از جمله:

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

عملکرد صحیح اعصاب
انقباض عضلانی و حرکت
انعقاد خون
عملکرد طبیعی قلب
حفظ سلامت استخوان‌ها

وقتی سطح کلسیم در خون پایین می‌آید (هیپوکلسمی)، توانایی بدن در انجام این عملکردها دچار اختلال می‌شود و می‌تواند به علائم جدی منجر گردد.

clevelandclinic

علائم و علل

علائم هیپوپاراتیروئیدیسم

هیپوپاراتیروئیدیسم می‌تواند علائمی مانند گرفتگی عضلانی، خستگی و گیجی ایجاد کند. این علائم زمانی رخ می‌دهند که غدد پاراتیروئید آسیب دیده‌اند و نتوانند به درستی عمل کنند.

علائم رایج این بیماری عبارت‌اند از:

گزگز یا بی‌حسی در لب‌ها، انگشتان دست و پا
گرفتگی و اسپاسم عضلات
گیجی ذهنی یا همان «مه مغزی»
ضربان غیرعادی قلب
ناخن‌های شکننده و پوست خشک
آب‌مروارید
مینای ضعیف دندان (در کودکان)

در بسیاری از موارد، این بیماری به‌تدریج پیشرفت می‌کند و علائم ممکن است خفیف باشند. در واقع، افراد زیادی برای سال‌ها دچار علائم هستند، بی‌آنکه تشخیص داده شوند.

علل هیپوپاراتیروئیدیسم

عوامل ایجادکننده هیپوپاراتیروئیدیسم شامل موارد زیر هستند:

آسیب به غدد پاراتیروئید: حدود ۷۵٪ از موارد به علت آسیب تصادفی به غدد پاراتیروئید در طول جراحی گردن یا تیروئید اتفاق می‌افتند. این آسیب معمولاً پس از جراحی ظاهر می‌شود، اما گاهی سال‌ها بعد بروز می‌کند. در موارد نادر، پرتودرمانی نیز می‌تواند به این غدد آسیب برساند.
بیماری‌های ژنتیکی خاص: کمتر از ۱۰٪ موارد منشأ ژنتیکی دارند. شایع‌ترین آن‌ها سندرم دی‌جورج است که در آن نوزادان بدون غدد پاراتیروئید به دنیا می‌آیند و در نتیجه دچار کمبود دائمی کلسیم می‌شوند. تقریباً ۶۰٪ کودکان مبتلا به هیپوپاراتیروئیدیسم دارای این سندرم هستند.
بیماری‌های خودایمنی: برخی بیماری‌ها باعث می‌شوند سیستم ایمنی به غدد پاراتیروئید حمله کند و عملکرد آن‌ها را مختل نماید.
سطح پایین منیزیم: کاهش منیزیم می‌تواند موجب شود غدد پاراتیروئید تولید یا ترشح PTH را متوقف کنند و همین موضوع به کاهش سطح کلسیم منجر می‌شود.

عوامل خطر

فاکتورهای خطر هیپوپاراتیروئیدیسم عبارت‌اند از:

جراحی اخیر گردن یا تیروئید
سابقه خانوادگی مشکلات پاراتیروئید
ابتلا به بیماری‌های خودایمنی مرتبط با سیستم غدد درون‌ریز
دریافت پرتودرمانی برای سرطان سر و گردن

هم بزرگسالان و هم کودکان ممکن است دچار این بیماری شوند. در بزرگسالان، علت اصلی معمولاً آسیب تصادفی حین جراحی است، درحالی‌که در کودکان اغلب یک نقص ژنتیکی منشأ بیماری است.

عوارض هیپوپاراتیروئیدیسم

عوارض بلندمدت این بیماری می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

مشکلات کلیوی
تشکیل سنگ کلیه
رسوب کلسیم در مغز

در کودکان، این بیماری ممکن است باعث موارد زیر شود:

رشد کند
مشکلات دندانی
تأخیرهای رشدی
ناهنجاری‌های استخوانی

اگر سطح کلسیم به‌طور ناگهانی افت کند، ممکن است تشنج یا اسپاسم حنجره رخ دهد. این عوارض می‌توانند خطرناک باشند و باید فوراً به بیمارستان مراجعه کرد.

تشخیص و آزمایش‌ها

چگونه هیپوپاراتیروئیدیسم تشخیص داده می‌شود؟

هیپوپاراتیروئیدیسم معمولاً زمانی تشخیص داده می‌شود که فرد دارای سطح پایین کلسیم و PTH در خون باشد.

در برخی موارد، پزشکان به‌طور تصادفی در غربالگری‌های روتین متوجه سطح پایین کلسیم خون می‌شوند که می‌تواند نشانه‌ای از این بیماری باشد.

اگر دو بار در طی شش ماه سطح پایین PTH و کلسیم مشاهده شود، شما دچار هیپوپاراتیروئیدیسم مزمن هستید.

آزمایش‌های مورد استفاده

اگر علائم این بیماری را دارید، پزشک ابتدا معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و درباره علائم و سابقه پزشکی شما سؤال خواهد کرد.

آزمایش‌هایی که ممکن است درخواست شوند عبارت‌اند از:

آزمایش خون PTH
آزمایش سطح کلسیم خون
آزمایش سطح فسفر خون
آزمایش سطح منیزیم
آزمایش ادرار ۲۴ ساعته برای بررسی دفع کلسیم

همچنین ممکن است برای بررسی عوارض جدی‌تر، آزمایش‌های زیر انجام شود:

نوار قلب (ECG) برای بررسی ریتم غیرطبیعی قلب
سی‌تی‌اسکن برای بررسی رسوبات کلسیم در مغز

مدیریت و درمان

درمان هیپوپاراتیروئیدیسم

هدف درمان، رساندن مقدار مناسب کلسیم و دیگر مواد معدنی به بدن است تا عملکرد طبیعی فیزیولوژیکی حفظ شود.

روش‌های درمان شامل موارد زیر است:

مصرف مکمل‌های کلسیم کربنات و ویتامین D: مصرف مکمل کلسیم و ویتامین D باید مادام‌العمر ادامه داشته باشد، زیرا بدن برای جذب و استفاده از کلسیم به ویتامین D نیاز دارد. در برخی بیماران، مکمل منیزیم نیز تجویز می‌شود.
رعایت رژیم غذایی پرکلسیم و کم‌فسفر: پزشک ممکن است توصیه کند مصرف گوشت قرمز را کاهش داده و از مواد غذایی سرشار از کلسیم مانند بروکلی، ماست و توفو بیشتر استفاده کنید. همچنین باید غذاهای فرآوری‌شده که معمولاً حاوی فسفر هستند، محدود شوند. یک متخصص تغذیه ممکن است راهنمایی‌های دقیق‌تری ارائه دهد.
تزریق هورمون پاراتیروئید: اگر مکمل‌ها کافی نباشند، ممکن است پزشک تزریق PTH را تجویز کند تا جایگزین هورمون طبیعی بدن شود.
داروی دیورتیک تیازیدی: این دارو به کاهش دفع کلسیم از طریق ادرار کمک می‌کند و در تثبیت سطح کلسیم مؤثر است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم این بیماری را دارید، باید با پزشک تماس بگیرید. در صورت تشخیص قبلی، ویزیت‌های منظم برای بررسی سطح کلسیم ضروری است.

در صورت بروز علائم هیپوکلسمی حاد مانند گرفتگی‌های دردناک عضلات یا تشنج، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

چشم‌انداز / پیش‌آگهی

چه انتظاری باید داشته باشم؟

چشم‌انداز هیپوپاراتیروئیدیسم عموماً خوب است، به‌ویژه اگر زود تشخیص داده شود. با درمان مناسب، بسیاری از بیماران تسکین علائم را تجربه می‌کنند. البته در مواردی که سطح کلسیم به سختی کنترل شود، ممکن است مشکلات بلندمدتی مثل اختلالات کلیوی یا عضلانی ایجاد شود. پیگیری‌های منظم برای کنترل سطح کلسیم و فسفر اهمیت زیادی دارد.

این بیماری چقدر طول می‌کشد؟

اکثر موارد هیپوپاراتیروئیدیسم مزمن هستند و برای تمام عمر ادامه می‌یابند، اما در موارد خاص ممکن است موقتی باشد.

نکته‌

هیپوپاراتیروئیدیسم یک بیماری نادر است، اما خبر خوب این است که قابل‌درمان است. علائم آن می‌توانند خفیف و غیرقابل تشخیص باشند، بنابراین اگر عوامل خطر مانند سابقه خانوادگی مشکلات پاراتیروئید یا انجام جراحی گردن یا تیروئید دارید، بهتر است با پزشک مشورت کنید. انجام یک آزمایش خون ساده می‌تواند وضعیت هورمون پاراتیروئید و سطح کلسیم را مشخص کند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: