سرفه بعد از جراحی به پاکسازی مخاط از ریهها کمک کرده و خطر ابتلا به عفونتهایی مانند پنومونی را کاهش میدهد. برای کاهش درد و محافظت از زخم، هنگام سرفه کردن باید محل برش را با دست یا یک بالش محکم کنید. همچنین انجام تمرینات تنفس عمیق هر چند ساعت یکبار در روزهای پس از جراحی توصیه میشود.
آیا سرفه مکرر بعد از جراحی طبیعی است؟
استفاده از بیهوشی میتواند باعث ایجاد سرفه خشک و مداوم در برخی افراد شود که معمولاً فقط یک یا دو روز طول میکشد¹.
سرفه، راه طبیعی بدن برای دفع مخاط اضافی از ریههاست. اگر مخاط مدت زیادی در ریهها باقی بماند، میتواند عفونی شود².
نقش سرفه در بهبود بعد از جراحی
سرفه بعد از جراحی به پیشگیری از پنومونی کمک میکند و امکان تنفس عمیق را فراهم میآورد. این فرآیند باعث باز شدن ریهها و پاکسازی ترشحات انباشتهشده در طول استفاده از ونتیلاتور، لولهگذاری یا بیهوشی میشود³. پنومونی بعد از جراحی میتواند تهدیدکننده زندگی باشد⁴.
بسیاری از بیماران از سرفه اجتناب میکنند زیرا دردناک است، اما سرفه کافی برای جلوگیری از مشکلات ریوی ضروری است. سرفه ترشحات طبیعی، مواد عفونی مانند چرک و اجسام خارجی را از ریهها خارج کرده و آنها را باز و باز شده نگه میدارد.
اگر فرد نتواند سرفه کند یا خیلی ضعیف باشد، ممکن است در بیمارستان نیاز به ساکشن ریه باشد، اما سرفه مؤثرتر و ترجیحی است.
چگونه سرفه راحتتر شود
اگر جراحی سینه یا شکم داشتهاید، هنگام سرفه کردن محل برش را با دست یا یک بالش محکم نگه دارید. فشار ملایم و محکم به زخم باعث کاهش استرس روی محل برش و کاهش درد میشود.
اگر بالش در دسترس نیست، میتوان از دستها برای محافظت از محل برش استفاده کرد. حتی اگر محل برش در سینه یا شکم نباشد، محافظت از محل زخم با فشار عضلانی یا سایر روشها میتواند درد را کاهش دهد. برای جراحیهای ناحیه تناسلی یا مقعد، جمع کردن پاها نیز میتواند از محل برش محافظت کند.
روشهای ساده برای محافظت از محل برش
جدا شدن زخم یا Dehiscence یک عارضه جدی است که در آن لبههای زخم از هم جدا میشوند⁵. این اتفاق ممکن است به طور طبیعی یا بر اثر فشار رخ دهد و میتواند خطرناک باشد.
به همین دلیل، مراقبت دقیق از زخم در دو هفته اول پس از جراحی ضروری است. محافظت از محل برش با فشار ملایم و ثابت، استرس روی زخم را کاهش داده و درد را کمتر میکند.
در مراقبت روزانه از زخم، نشانههای جدا شدن یا ایجاد شکاف را بررسی کنید. شکافهای کوچک ابتدا مشکلساز نیستند، اما تحت فشار ممکن است بزرگتر شوند. مثلاً فردی که سرماخورده است، سرفههای مکرر ممکن است فشار اضافی روی زخم شکمی وارد کند و خطر باز شدن زخم را افزایش دهد.
هیچگاه عطسه را مهار نکنید، زیرا این کار میتواند باعث پارگی رگهای خونی گلو، آسیب به پرده گوش یا حتی ایجاد آنوریسم شود. تنها کافی است محل برش را محافظت کرده، عضلات اطراف را منقبض کرده و سپس عطسه کنید.
تمرینات سرفه و تنفس عمیق
تمرینات CDB (Coughing and Deep Breathing) پس از جراحی کمک میکنند ریهها تمیز بمانند و از پنومونی و آتلكتازی (عدم باز شدن کامل ریهها) جلوگیری شود.
روش کلی این تمرین:
- نفس عمیق بکشید، چند ثانیه نگه دارید و به آرامی بازدم کنید.
- پنج بار تکرار کنید.
- محل برش را محافظت کرده و سرفه عمیق انجام دهید.
- کل فرآیند را هر ۱ تا ۲ ساعت تکرار کنید.
گزینههای جایگزین برای پاکسازی ریه
پس از جراحی، میتوان از تراپی فشار مثبت بازدمی (PEP) یا دستگاه Acapella استفاده کرد.
در بیمارستان، درمانگر تنفسی ممکن است PEP را تجویز کند. این دستگاه با ماسک یا دهانی استفاده میشود و هنگام بازدم، فشار مثبت ایجاد میکند تا راههای هوایی کوچک و کیسههای هوایی ریه که ممکن است به دلیل انسداد مخاط بسته باشند، باز شوند². پس از استفاده، حتماً سرفه کنید تا مخاط خارج شود.
دستگاه Acapella با استفاده از یک پین وزنهدار و آهنربا ارتعاش و مقاومت ایجاد میکند تا مخاط را از راههای هوایی خارج کند. مانند PEP، باید ۱۰ تا ۱۵ بار تنفس کنید و استراحت کنید.
استفاده از این دستگاهها بسته به وضعیت بیمار و توانایی تنفس عمیق تجویز میشود.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیریم؟
- مشاهده باز شدن حتی کوچک محل برش
- وجود خون هنگام سرفه
- ایجاد درد شدید هنگام سرفه
- عدم توانایی برای محافظت از زخم
- ضعف بیش از حد برای سرفه مؤثر
- مشکل در تنفس یا تنگی نفس
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا سرفه با خلط بعد از جراحی طبیعی است؟
بله، این سرفه طبیعی است و راه مهمی برای دفع مخاط اضافی ریههاست. اگر مخاط بیش از حد در ریهها باقی بماند، ممکن است عفونت ایجاد شود².
۲. چرا بعد از جراحی خسخس میکنم؟
خسخس ممکن است نشانه عارضه ریوی باشد. عدم انجام تمرینات تنفس عمیق و سرفه در ۴۸ ساعت اول پس از جراحی میتواند منجر به مشکلات ریوی شود. علائم دیگر شامل درد قفسه سینه، تب و سرفه است⁶.
۳. آیا عطسه بعد از جراحی خطرناک است؟
خطرناک است اگر اشتباه انجام شود. هرگز عطسه را مهار نکنید؛ تنها محل برش را محافظت کرده، عضلات شکم را منقبض کرده و سپس عطسه کنید تا از آسیب به زخم جلوگیری شود.
- The Royal College of Anesthetists. Section 6: Post-operative chest infection.
- Penn Medicine. Breathing after surgery.
- Ahmad AM. Essentials of physiotherapy after thoracic surgery: What physiotherapists need to know. A narrative review. Korean J Thorac Cardiovasc Surg. 2018;51(5):293-307. doi:10.5090/kjtcs.2018.51.5.293
- Chughtai M, Gwam CU, Mohamed N, et al. The epidemiology and risk factors for postoperative pneumonia. J Clin Med Res. 2017;9(6):466-475. doi:10.14740/jocmr3002w
- van Ramshorst GH, Nieuwenhuizen J, Hop WCJ, et al. Abdominal wound dehiscence in adults: development and validation of a risk model. World J Surg. 2010;34(1):20-27. doi:10.1007/s00268-009-0277-y
- Johns Hopkins Medicine. After surgery: Discomforts and complications.
- https://www.verywellhealth.com/how-to-coughing-after-surgery-3156822
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
