آنتی‌بیوتیک‌ها داروهایی هستند که برای از بین بردن یا مهار رشد باکتری‌ها در بدن تجویز می‌شوند، اما این داروها می‌توانند بر تعادل باکتری‌های مفید روده نیز تأثیر بگذارند. این تغییرات ممکن است در برخی افراد منجر به اسهال شود، در حالی که برخی دیگر ممکن است یبوست را تجربه کنند. به‌خصوص، افرادی که سن بالاتری دارند یا سابقه مشکلات گوارشی دارند ممکن است بیشتر در معرض این عارضه قرار گیرند.
اگر هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک دچار یبوست شدید، بهتر است مقدار مایعات و فیبر مصرفی را افزایش دهید و در صورت نیاز از پروبیوتیک‌ها یا راهکارهای درمانی بدون نسخه استفاده کنید. با این حال، هرگز بدون مشورت پزشک مصرف آنتی‌بیوتیک را قطع نکنید، زیرا توقف زودهنگام دارو می‌تواند موجب مقاومت آنتی‌بیوتیکی شود.
ارتباط بین آنتی‌بیوتیک‌ها و یبوست
در حالی که اسهال یک عارضه جانبی رایج آنتی‌بیوتیک‌ها است، یبوست نیز می‌تواند در برخی افراد رخ دهد. احتمال یبوست هنگام مصرف برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند ماکرولیدها (اریتروماسین، کلاریترومایسین، آزیترومایسین و لینزولید) بیشتر است. این داروها می‌توانند تعادل باکتری‌های مفید دستگاه گوارش را تغییر دهند و حرکت روده را کند کنند.
تحقیقات نشان داده‌اند که این عدم تعادل می‌تواند موجب کاهش حرکت طبیعی مواد غذایی در روده و در نتیجه ایجاد یبوست شود. برخی افراد به دلیل سن بالا، رژیم غذایی کم‌فیبر، بیماری‌های روده مانند IBD، یا مصرف طولانی‌مدت داروها، حساسیت بیشتری نسبت به این تغییرات دارند.
چگونه آنتی‌بیوتیک‌ها بر میکروبیوم روده تأثیر می‌گذارند؟
در روده انسان بیش از ۱۰۰ تریلیون میکروب زندگی می‌کند که شامل باکتری‌های مفید و بالقوه مضر هستند. این مجموعه باکتریایی، که میکروبیوم روده نام دارد، نقش مهمی در هضم غذا، تقویت سیستم ایمنی، تنظیم هورمون‌ها و تولید برخی ویتامین‌ها دارد.
اما مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، به‌ویژه داروهای وسیع‌الطیف، می‌تواند باعث کاهش تنوع این باکتری‌ها شود. این کاهش تنوع ممکن است به مشکلاتی مانند اسهال، یبوست، نفخ، درد شکمی و گاز منجر شود. در برخی افراد، بازگشت تعادل میکروبیوم ممکن است هفته‌ها یا حتی ماه‌ها زمان ببرد.
راهکارهای مدیریت یبوست ناشی از آنتی‌بیوتیک
اگر دچار یبوست شدید، مصرف آنتی‌بیوتیک را بدون مشورت پزشک قطع نکنید. قطع ناگهانی دارو می‌تواند منجر به مقاومت آنتی‌بیوتیکی شود و اثربخشی درمان‌های آینده را کاهش دهد. در عوض از روش‌های زیر برای کاهش علائم استفاده کنید:
۱. استفاده از پروبیوتیک‌ها
پروبیوتیک‌ها می‌توانند به بازگرداندن تعادل باکتری‌های مفید روده کمک کنند. این باکتری‌ها در مواد غذایی تخمیری مانند ماست، کفیر، کیمچی و ساورکراوت نیز یافت می‌شوند. برخی افراد پس از چند روز مصرف پروبیوتیک‌ها کاهش علائم را تجربه می‌کنند.
۲. افزایش مصرف فیبر
فیبر، به‌ویژه فیبر نامحلول مانند سبزیجات، غلات کامل و سبوس گندم، به افزایش حجم و حرکت مدفوع کمک می‌کند. اگر قصد افزایش فیبر دارید، این کار را تدریجی انجام دهید تا از نفخ و دل‌درد جلوگیری شود. همچنین مصرف آب را افزایش دهید.
۳. استفاده از ملین‌های بدون نسخه
ملین‌های حجیم‌کننده یا نرم‌کننده مدفوع می‌توانند به آزاد شدن حرکت روده کمک کنند. اگر بعد از یک هفته تغییری احساس نکردید، با پزشک مشورت کنید.
۴. نوشیدن آب کافی
کم‌آبی می‌تواند یبوست را تشدید کند. روزانه ۸ تا ۱۰ لیوان آب یا مایعات دیگر مصرف کنید تا روده‌ها عملکرد بهتری داشته باشند.
۵. فعالیت بدنی
فعالیت بدنی ملایم مانند پیاده‌روی می‌تواند حرکت روده را تحریک کند. حتی ۲۰ الی ۳۰ دقیقه حرکت روزانه به بهبود یبوست کمک می‌کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یبوست همراه با درد شدید شکم، خونریزی مقعدی، تهوع شدید، نفخ غیرعادی یا کاهش وزن غیرمنتظره است، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. در صورت عدم درمان، یبوست شدید می‌تواند منجر به بواسیر، انسداد روده یا پرولاپس رکتوم شود.
سوالات متداول (FAQ)
آیا همه آنتی‌بیوتیک‌ها باعث یبوست می‌شوند؟
خیر، اما برخی داروها بیشتر از بقیه احتمال ایجاد یبوست دارند، مخصوصاً در افراد حساس یا با زمینه مشکلات گوارشی.
آیا می‌توانم هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک پروبیوتیک مصرف کنم؟
بله، مصرف پروبیوتیک‌ها می‌تواند به حفظ تعادل روده کمک کند، اما بهتر است با پزشک مشورت شود.
چه مدت طول می‌کشد تا میکروبیوم روده بعد از آنتی‌بیوتیک‌ها بهبود یابد؟
این زمان بسته به سبک زندگی و شرایط فرد متفاوت است، اما ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
- Tanır Basaranoğlu S, Karaaslan A, Salı E, et al. Antibiotic associated diarrhea in outpatient pediatric antibiotic therapy. BMC Pediatr. 2023;23,121. doi:10.1186/s12887-023-03939-w
- Mohsen S, Dickinson JA, Somayaji R. Update on the adverse effects of antimicrobial therapies in community practice. Can Fam Physician. 2020;66(9):651-659. PMID:32933978
- Shayista MH, Prasad MN, Raj SN, et al. Impact of macrolide antibiotics on gut microbiota diversity with age-specific implications and scientific insights. Med Microecol. 2025;24:100122. doi:10.1016/j.medmic.2025.100122
- Ramirez J, Guarner F, Bustos Fernandez L, Maruy A, Sdepanian VL, Cohen H. Antibiotics as Major Disruptors of Gut Microbiota. Front Cell Infect Microbiol. 2020;10:572912. doi:10.3389/fcimb.2020.572912
- Ge X, Ding C, Zhao W, et al. Antibiotics-induced depletion of mice microbiota induces changes in host serotonin biosynthesis and intestinal motility. J Transl Med. 2017;15,13. doi:10.1186/s12967-016-1105-4
- Feng C, Gao G, Wu K, Weng X. Causal relationship between gut microbiota and constipation: a bidirectional Mendelian randomization study. Front Microbiol. 2024;15:1438778. doi:10.3389/fmicb.2024.1438778
- Hou K, Wu ZX, Chen XY, et al. Microbiota in health and diseases. Sig Transduct Target Ther. 2022;7,135. doi:10.1038/s41392-022-00974-4
- Rowland I, Gibson G, Heinken A, et al. Gut microbiota functions: metabolism of nutrients and other food components. Eur J Nutr. 2018;57(1):1-24. doi:10.1007/s00394-017-1445-8
- American Medical Association. What doctors wish patients knew about improving gut health.
- Yang S, Qiao J, Zhang M, et al. Prevention and treatment of antibiotics-associated adverse effects through the use of probiotics: a review. J Adv Res. 2025;71:209-226. doi:10.1016/j.jare.2024.06.006
- Lathakumari RH, Vajravelu LK, Satheesan A, Ravi S, Thulukanam J. Antibiotics and the gut microbiome: understanding the impact on human health. Med Microecol. 2024;20:100106. doi:10.1016/j.medmic.2024.100106
- Habboush Y, Guzman N. Antibiotic Resistance. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Mamieva Z, Poluektova E, Svistushkin V, et al. Antibiotics, gut microbiota, and irritable bowel syndrome: What are the relations?. World J Gastroenterol. 2022;28(12):1204-1219. doi:10.3748/wjg.v28.i12.1204
- Elvers KT, Wilson VJ, Hammond A, et al. Antibiotic-induced changes in the human gut microbiota for the most commonly prescribed antibiotics in primary care in the UK: a systematic review. BMJ Open. 2020;10(9):e035677. doi:10.1136/bmjopen-2019-035677
- Éliás AJ, Barna V, Patoni C, et al. Probiotic supplementation during antibiotic treatment is unjustified in maintaining the gut microbiome diversity: a systematic review and meta-analysis. BMC Med. 2023;21,262. doi:10.1186/s12916-023-02961-0
- Khalid W, Arshad MS, Jabeen A, Muhammad Anjum F, Qaisrani TB, Suleria HAR. Fiber-enriched botanicals: A therapeutic tool against certain metabolic ailments. Food Sci Nutr. 2022;10(10):3203-3218. doi:10.1002/fsn3.2920
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for Constipation.
- van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Am J Clin Nutr. 2022;116(4):953-969. doi:10.1093/ajcn/nqac184
- Bellini M, Tonarelli S, Barracca F, et al. Chronic Constipation: Is a Nutritional Approach Reasonable?. Nutrients. 2021;13(10):3386. doi:10.3390/nu13103386
- MedlinePlus. Constipation - self-care.
- Gao R, Tao Y, Zhou C, et al. Exercise therapy in patients with constipation: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Scand J Gastroenterol. 2019;54(2):169-177. doi:10.1080/00365521.2019.1568544
- Kim SJ. Diet, Physical Activity, and Chronic Constipation: Unveiling the Combined Effects for Better Treatment Strategies. J Neurogastroenterol Motil. 2024;30(3):255-256. doi:10.5056/jnm24085
- Sorangel D, Khaled B, Muhammad FH, Magda DM. Constipation. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- https://www.health.com/do-antibiotics-cause-constipation-11754638
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
