وقتی صحبت از شروع خانواده به میان میآید، برنامه هر فرد متفاوت است و همیشه مطابق انتظار پیش نمیرود. عواملی مانند درمانهای سرطان از جمله پرتودرمانی و شیمیدرمانی، بیماریهایی مانند اندومتریوز که منجر به ناباروری میشوند، یا ملاحظات مالی و شغلی میتوانند زمان بچهدار شدن را تحت تأثیر قرار دهند.[1]
از آنجا که باروری به طور طبیعی با افزایش سن کاهش مییابد و برخی بیماریها و درمانها هم بر آن اثر منفی دارند، بعضی افراد تصمیم میگیرند تخمک، اسپرم، بافت تخمدان یا جنین خود را فریز کنند تا در آینده امکان بارداری داشته باشند. حفظ باروری روشی است که به افراد زمان و کنترل بیشتری برای تصمیمگیری در مورد فرزندآوری میدهد.[1]
دلایل در نظر گرفتن حفظ باروری
ترجیحات شخصی
یکی از دلایل رایج برای حفظ باروری، تمایل به بهتعویقانداختن بچهدار شدن است. به گفته دکتر لی-شی لین، متخصص زنان و زایمان و غدد تولیدمثل، بسیاری از افراد به دلیل شغل، وضعیت مالی، نداشتن شریک مناسب یا نیاز به زمان بیشتر، هنوز آماده فرزندآوری نیستند.
با افزایش سن زنان، تعداد و کیفیت تخمکها کاهش مییابد و شانس بارداری سختتر میشود؛ مردان نیز درجاتی از کاهش باروری را تجربه میکنند.[2] احتمال بارداری طبیعی در سن ۴۰ سالگی کمتر از ۵ درصد در هر چرخه قاعدگی است.[3] فریز کردن تخمک، اسپرم یا جنین میتواند انعطاف بیشتری برای باروری در آینده ایجاد کند.
درمان سرطان
شیمیدرمانی و پرتودرمانی میتوانند به اندامهای تولیدمثلی آسیب بزنند. دکتر لین توضیح میدهد که حفظ باروری قبل از شروع درمانهای سرطان، این امکان را به بیماران میدهد که شانس داشتن فرزند بیولوژیک در آینده را حفظ کنند.
هر نوع درمان سرطان تأثیر متفاوتی بر باروری دارد:[4]
- شیمیدرمانی سلولهای تولیدکننده هورمونهای تخمدانی را از بین میبرد.
- پرتودرمانی میتواند به رحم، دهانه رحم و تخمدانها آسیب برساند.
- هورموندرمانی ممکن است باعث یائسگی زودرس شود.
- جراحیهای رحم یا اندامهای تولیدمثل احتمال بارداری طبیعی را کاهش میدهد.
دکتر جسیکا والتر، متخصص ناباروری در شیکاگو، میگوید انجام فریز تخمک یا جنین قبل از شروع درمان میتواند بهترین راه برای محافظت از باروری باشد. پس از پایان درمان نیز امکان استفاده از این مواد برای بارداری وجود دارد.
بیماریهای تولیدمثلی
اندومتریوز و فیبرومهای رحمی میتوانند بارداری را دشوار کنند. در اندومتریوز، بافتی شبیه به پوشش داخلی رحم در بخشهای دیگر شکم رشد کرده و در صورت درگیری تخمدان یا لولههای رحمی باعث التهاب و زخم میشود. تا ۵۰ درصد مبتلایان ممکن است نابارور شوند.[5]
فیبرومها که تودههای خوشخیم رحمی هستند، بسته به اندازه و محل رشد میتوانند مسیر حرکت تخمک یا خونرسانی رحم را مختل کنند و مانع لانهگزینی جنین شوند.[6]
بیماریهای خودایمنی
در بیماریهای خودایمنی، سیستم ایمنی به بافتهای سالم بدن حمله میکند و گاهی اندامهای تولیدمثلی مانند تخمدانها آسیب میبینند. این وضعیت میتواند باعث ناباروری یا یائسگی زودرس شود.[7] همچنین داروهایی مانند سیکلوفسفامید (Cytoxan) که برای درمان این بیماریها تجویز میشوند، میتوانند به تخمدانها و بیضهها آسیب بزنند.[8]
بیماریهای خودایمنی مرتبط با ناباروری شامل موارد زیر هستند:[7]
- لوپوس
- تیروئیدیت خودایمنی مانند هاشیموتو
- دیابت نوع ۱
- بیماری سلیاک
- میاستنی گراویس
مراقبتهای تأیید جنسیت
افراد ترنس ممکن است برای تأیید جنسیت خود از هورموندرمانی یا جراحی استفاده کنند. این اقدامات میتوانند بر توانایی باروری تأثیر بگذارند. فریز تخمک، اسپرم یا جنین پیش از شروع فرایند گذار جنسیتی، امکان داشتن فرزند بیولوژیک در آینده را حفظ میکند.[9]
iStock
آیا زمان اهمیت دارد؟
چه زمانی باید تخمکها را فریز کرد؟
به گفته دکتر لین، هرچه زودتر بهتر. از دهه ۳۰ زندگی به بعد، کیفیت و تعداد تخمکها کاهش مییابد و این افت پس از ۳۵ سالگی شدیدتر میشود.
بازه ایدهآل برای فریز تخمک معمولاً از اواسط ۲۰ تا اواخر ۳۰ سالگی است. در این سنین کیفیت تخمک بالاتر بوده و شانس موفقیت بیشتر است. اگر تخمکها پیش از ۴۰ سالگی فریز شوند، احتمال بارداری موفقیتآمیز افزایش مییابد.[10]
چه زمانی باید اسپرم را فریز کرد؟
کیفیت و تعداد اسپرم نیز با افزایش سن کاهش مییابد. بهترین زمان برای فریز اسپرم معمولاً اواخر ۲۰ تا اوایل ۳۰ سالگی است که اسپرم سالمتر بوده و توان باروری بیشتری دارد.[11]
چه زمانی باید جنین را فریز کرد؟
فریز جنین در اوایل تا اواسط دهه ۳۰ بیشترین احتمال موفقیت دارد، هرچند امکان بارداری با جنینهای فریز شده در دهه ۴۰ هم وجود دارد.[12]
به گفته دکتر والتر، تصمیم برای فریز جنین نیازمند زمان و آمادگی است، اما در شرایطی مانند سرطان باید قبل از شروع درمان اقدام کرد. خوشبختانه امروزه پروتکلهای سریع امکان آغاز درمان و برداشت تخمک در کمتر از دو هفته را فراهم کردهاند.
گزینههای حفظ باروری
فریز تخمک
این روش شبیه به IVF است و با تحریک تخمدانها توسط داروهای هورمونی آغاز میشود. سپس تخمکهای بالغ طی عمل سرپایی برداشته و در تانکهای نیتروژن مایع ذخیره میشوند.[10]
عوارض جانبی ممکن است شامل نوسانات خلقی، گرگرفتگی، سردرد و تهوع باشد. همچنین برخی افراد پس از برداشت تخمک دچار درد، نفخ یا خونریزی خفیف میشوند.
فریز اسپرم
این روش معمولاً به دلایل درمان سرطان، کاهش کیفیت اسپرم یا پس از وازکتومی انجام میشود. نمونه اسپرم در کلینیک گرفته و پس از آمادهسازی در نیتروژن مایع ذخیره میشود.[13]
خطر جدی وجود ندارد، اما گاهی در فرآیند انجماد بخشی از اسپرم آسیب میبیند.[14]
فریز جنین
در این روش ابتدا تخمکها برداشته شده و سپس با اسپرم بارور میشوند. جنینهای تشکیلشده فریز شده و بعداً میتوان آنها را به رحم منتقل کرد.[15]
گاهی جنینها در فرآیند فریز یا انتقال آسیب میبینند یا منجر به بارداری نمیشوند. انتقال چند جنین هم میتواند باعث بارداری چندقلویی شود.
فریز بافت تخمدان یا بیضه
این روش بیشتر برای کودکان یا افرادی که نیاز فوری به درمان سرطان دارند استفاده میشود. بخشی از بافت تخمدان یا بیضه طی عمل جراحی برداشته و فریز میشود.[16]
در آینده با پیوند دوباره این بافت، امکان بازگشت تولید هورمونها و باروری وجود دارد. احتمال بارداری پس از پیوند بافت تخمدان حدود یکسوم است.[16] روش فریز بافت بیضه هنوز آزمایشی است و موفقیت آن در تولید اسپرم مشخص نیست.[17]
مانند هر جراحی، این روش هم خطرات بیهوشی و جراحی را دارد و در بیماران سرطانی احتمال بازگشت سلولهای سرطانی از طریق بافت پیوندی وجود دارد.[16][18]
جابهجایی تخمدان (Oophoropexy)
این روش کمتهاجمی برای زنانی که نیاز به پرتودرمانی لگن دارند کاربرد دارد. در آن، تخمدانها از رحم جدا شده و به خارج از میدان پرتودرمانی منتقل میشوند.[19]
اگرچه پس از این روش احتمال بارداری طبیعی کم است و معمولاً نیاز به IVF و رحم جایگزین وجود دارد، اما میتواند بخشی از عملکرد تخمدان را حفظ کند.[20]
چگونه پزشک مناسب پیدا کنیم؟
اولین قدم مراجعه به متخصص غدد تولیدمثلی و ناباروری است. این پزشکان آموزش دیدهاند تا روشهایی مانند تحریک تخمدان، برداشت تخمک و IVF را انجام دهند. جراحیهایی مثل جابهجایی تخمدان میتواند توسط متخصص زنان یا انکولوژیست زنان انجام شود.
اگر بیمار سرطان هستید، از پزشک خود بخواهید شما را به یک متخصص باروری معرفی کند. بسیاری از مراکز سرطان شبکهای از متخصصان باروری دارند. همچنین میتوانید از طریق وبسایتهایی مانند انجمن پزشکی تولیدمثل آمریکا (ASRM) یا انجمن فناوریهای کمکباروری (SART) مرکز مناسب پیدا کنید.
به گفته دکتر لین، بهترین انتخاب پزشکی است که بورد تخصصی در زمینه ناباروری داشته باشد و تجربه و سابقه موفقیت بالایی در بیماران مشابه داشته باشد.
جمعبندی
حفظ باروری شامل فریز کردن تخمک، اسپرم، جنین یا بافت تخمدان و بیضه است تا امکان تشکیل خانواده در آینده فراهم شود. این روش برای افرادی که به دلیل سرطان، بیماریهای خودایمنی یا دلایل شخصی قصد تعویق بارداری دارند، یک گزینه مهم محسوب میشود.
انجام این روش باید تحت نظر متخصصان غدد تولیدمثلی، ناباروری و در صورت لزوم انکولوژیستها صورت گیرد. با انتخاب زمان مناسب و مشورت با پزشک متخصص، افراد میتوانند شانس بیشتری برای حفظ توان باروری و داشتن فرزند در آینده داشته باشند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Fertility Preservation Program. Yale Medicine.
- Having a Baby After Age 35: How Aging Affects Fertility and Pregnancy. ACOG. February 2023.
- Bennett TA. Pregnancy After 40. Memorial Healthcare System. May 8, 2023.
- How Cancer and Cancer Treatment Can Affect Fertility in Women. American Cancer Society. January 17, 2025.
- Endometriosis and Its Impact on Fertility. Massachusetts General Hospital. January 26, 2023.
- Fibroids and Fertility. American Society for Reproductive Medicine. 2023.
- Szeliga A et al. Autoimmune Diseases in Patients With Premature Ovarian Insufficiency — Our Current State of Knowledge. International Journal of Molecular Sciences. March 5, 2021.
- Tsuchida Y et al. Fertility Preservation in Patients Receiving Gonadotoxic Therapies for Systemic Autoimmune Diseases in Japan. Modern Rheumatology. September 3, 2021.
- Transgender Reproductive Options. Women & Infants.
- Hosseinzadeh P. Freezing Eggs: Preserving Fertility for the Future. Johns Hopkins Medicine.
- Sperm Banking. Penn Medicine.
- Perkes C. Egg, Embryo Freezing Are Options for Women Who Want to Delay Pregnancy. UCLA Health. January 21, 2022.
- Sperm Banking. Cleveland Clinic. July 15, 2022.
- Herati AS. Sperm Banking. Johns Hopkins Medicine.
- Embryo Freezing (Cryopreservation). Cleveland Clinic. February 17, 2022.
- Ovarian Tissue Freezing (Cryopreservation). Johns Hopkins Medicine.
- Fertility Preservation: Testicular Tissue Extraction in Pre-Pubertal Boys. Memorial Sloan Kettering Cancer Center.
- Testicular Tissue Cryopreservation. NHS Cambridge University Hospitals.
- About Your Ovarian Transposition Surgery. Memorial Sloan Kettering Cancer Center. June 3, 2024.
- Ovarian Transposition (Oophoropexy). Moffitt Cancer Center.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
