چه چیزی باعث آتلکتازی بیباسیلار و نحوه درمان آن می‌شود؟

نکات کلیدی

آتلکتازی بی‌بازیلار زمانی رخ می‌دهد که بخش‌های تحتانی هر دو ریه دچار فروپاشی یا جمع‌شدگی می‌شوند. این وضعیت معمولاً پس از عمل جراحی و در اثر بیهوشی عمومی ایجاد می‌شود.
از مهم‌ترین علائم آن می‌توان به تنگی نفس، سرفه خلط‌دار، و تنفس سطحی و سریع اشاره کرد.
درمان شامل تمرین‌های تنفسی، پاک‌سازی مجاری هوایی، و مصرف داروهای گشادکننده یا رقیق‌کننده مخاط است.

آتلکتازی بی‌بازیلار، که با فروپاشی لوب‌های پایینی هر دو ریه مشخص می‌شود، اغلب پس از جراحی و در اثر اثرات بیهوشی دیده می‌شود. با این حال، می‌تواند به دلایل دیگری همچون انسداد مجاری هوایی (مثلاً لخته خون) یا تغییر فشار در قفسه سینه نیز رخ دهد. درمان علت زمینه‌ای نقش حیاتی در بهبود علائم تنفسی و پیشگیری از عوارض دارد.¹

ه چیزی باعث آتلکتازی بیباسیلار و نحوه درمان آن می‌شود؟ rdiet.ir

آتلکتازی بی‌بازیلار چیست؟

آتلکتازی وضعیتی است که در آن راه‌های هوایی ریه فرو می‌ریزند و هوا قادر به رسیدن به کیسه‌های هوایی (آلوئول‌ها) نیست. این آلوئول‌ها محل تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن هستند، بنابراین انسداد آن‌ها باعث هیپوکسی (کاهش اکسیژن در بدن) می‌شود.²

در نوع بی‌بازیلار، لوب‌های پایینی هر دو ریه (لوب تحتانی راست و چپ) دچار فروپاشی می‌شوند. ریه راست سه لوب و ریه چپ دو لوب دارد، و در این حالت نواحی پایینی هر دو درگیر می‌شوند.¹

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

دو نوع اصلی آتلکتازی وجود دارد:

انسدادی (Obstructive): زمانی که جسمی مانند تومور یا تجمع مخاط، مسیر هوا را می‌بندد.
غیرانسدادی (Nonobstructive): زمانی که فشار خارجی روی ریه باعث جمع‌شدگی آن می‌شود.³

از جمله شرایطی که موجب آتلکتازی غیرانسدادی می‌شوند، می‌توان به پنوموتوراکس (تجمع هوا در اطراف ریه) و افیوژن پلورال (تجمع مایع در فضای اطراف ریه) اشاره کرد. بسته به نوع عامل، آتلکتازی بی‌بازیلار ممکن است انسدادی یا غیرانسدادی باشد. واژه “بی‌بازیلار” یعنی هر دو لوب تحتانی درگیر هستند.

علائم و نشانه‌ها

علائم آتلکتازی بی‌بازیلار معمولاً به‌صورت ناگهانی بروز می‌کنند و شامل موارد زیر هستند:⁴

تنگی نفس (دیس‌پنه)
خس‌خس سینه
تنفس سریع و سطحی
سرفه مداوم و خلط‌دار

با پیشرفت بیماری، سطح اکسیژن در خون کاهش می‌یابد و علائم شدت می‌گیرند. در صورت عدم درمان، این وضعیت می‌تواند منجر به افت شدید فشار خون، تپش قلب سریع و حتی شوک شود.⁵

علل آتلکتازی بی‌بازیلار

این بیماری می‌تواند در اثر عوامل انسدادی و غیرانسدادی ایجاد شود.
در نوع انسدادی، جسم یا ماده‌ای مسیر هوایی را مسدود می‌کند؛ اما در نوع غیرانسدادی، فشار خارجی بر روی ریه باعث ناتوانی آن در پر شدن از هوا می‌شود.

شایع‌ترین علت

مهم‌ترین علت آتلکتازی بی‌بازیلار عمل جراحی بزرگ همراه با بیهوشی عمومی است. در این شرایط، هم انسداد با مخاط (عامل انسدادی) و هم تغییرات فشار ناشی از بیهوشی (عامل غیرانسدادی) می‌تواند در فروپاشی ریه نقش داشته باشد.¹

علل انسدادی آتلکتازی بی‌بازیلار¹

انسداد مخاطی پس از عمل: تجمع مخاط در نواحی پایین ریه که در دوران بیهوشی و پس از جراحی شایع است، زیرا بیمار قادر به سرفه مؤثر نیست.
فیبروز کیستیک: بیماری ژنتیکی که موجب تولید بیش از حد مخاط در ریه‌ها می‌شود.
آسم شدید: در این بیماری مزمن، راه‌های هوایی تنگ شده و مخاط اضافی تولید می‌کنند.
بیماری انسدادی مزمن ریوی (COPD): گروهی از بیماری‌های ریوی که موجب انسداد جریان هوا و تجمع مخاط می‌شوند.
آسپیراسیون جسم خارجی: ورود جسم کوچک به مجرای تنفسی که باعث انسداد می‌شود.
آمبولی ریوی: وجود لخته خون در عروق ریه.
عفونت‌های ریوی: از جمله پنومونی شدید و سل، که موجب انسداد و التهاب گسترده در بافت ریه می‌شوند.
تومورها: شامل تومورهای خوش‌خیم مانند آدنوم‌ها و سرطان‌های ریه از نوع سلول سنگفرشی (Squamous cell carcinoma).

علل غیرانسدادی آتلکتازی بی‌بازیلار¹

بیهوشی عمومی: موجب تغییر در الگوی تنفس و تبادل گازی طبیعی می‌شود.
افیوژن پلورال: تجمع مایع میان ریه و دیواره قفسه سینه که فشار درون ریه را تغییر می‌دهد.
آسیب قفسه سینه: ضربه شدید می‌تواند موجب فشردگی ریه و اختلال فشار درونی شود.
پنوموتوراکس: فروپاشی یک ریه باعث تغییر فشار و فروپاشی ریه دیگر می‌شود.
فیبروز ریوی: زخم شدن بافت ریه بر اثر پرتو‌درمانی، سموم (مانند آزبست)، داروها (از جمله شیمی‌درمانی) یا بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس.
واکنش‌های دارویی: داروهای آرام‌بخش و مواد مخدر (اپیوئیدها) باعث کندی تنفس و کاهش فشار داخلی ریه می‌شوند.
تومورهای بافتی: مانند هامارتوما و آدنوکارسینوم که در بافت‌های اطراف مجاری رشد می‌کنند.
آسیت: تجمع مایع در شکم در نتیجه نارسایی کبد که باعث فشار بر دیافراگم و ریه‌ها می‌شود.

مقایسه آتلکتازی و پنوموتوراکس

بسیاری از افراد واژه «ریه فروپاشیده» را می‌شنوند و به اشتباه آن را فقط به پنوموتوراکس نسبت می‌دهند. در حالی که هر دو بیماری می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند، علت‌هایشان متفاوت است.⁶

در پنوموتوراکس، هوا در فضای قفسه سینه تجمع می‌یابد و مانع از گسترش ریه می‌شود.
در آتلکتازی، انسداد در راه هوایی (توسط مخاط، تومور یا جسم خارجی) رخ می‌دهد و اجازه پر شدن طبیعی ریه را نمی‌دهد.

عوامل خطر ابتلا به آتلکتازی بی‌بازیلار¹

چاقی: فشار اضافی بر دیافراگم و ریه‌ها وارد می‌کند.
بارداری: مشابه چاقی، فضای درون قفسه سینه را محدود می‌کند.
سیگار کشیدن: خطر ابتلا به بیماری‌های ریوی و مخاط‌زایی را افزایش می‌دهد.
بی‌تحرکی طولانی: به‌ویژه در بیماران بستری یا کم‌تحرک.
جراحی‌های طولانی‌مدت: به دلیل بیهوشی ممتد و اختلال در تهویه طبیعی.

روش‌های تشخیص آتلکتازی بی‌بازیلار

پزشک ابتدا معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. در صورت فروپاشی بخشی از ریه، صدای تنفس در آن ناحیه کم یا غایب است.⁷

همچنین با انجام پِرکاشن (ضربه ملایم به قفسه سینه)، پزشک تفاوت صدا بین نواحی سالم و فروپاشیده را تشخیص می‌دهد.⁷

آزمایش‌های تشخیصی تکمیلی⁷

رادیوگرافی قفسه سینه: شایع‌ترین روش تصویربرداری برای مشاهده ناهنجاری‌های ریوی.
سونوگرافی: بررسی تغییرات بافتی با استفاده از امواج صوتی.
سی‌تی‌اسکن: برای یافتن انسدادهای کوچک‌تر در مجاری هوایی.
برونکوسکوپی: مشاهده مستقیم مجاری تنفسی با لوله انعطاف‌پذیر.
اسکن PET: برای بررسی تغییرات متابولیسم سلولی مشکوک به سرطان ریه.

درمان و مدیریت آتلکتازی بی‌بازیلار

درمان بسته به علت اصلی متفاوت است، اما هدف نهایی، باز شدن مجدد ریه و بازگرداندن عملکرد طبیعی آن است.

در موارد خفیف، ممکن است آتلکتازی خودبه‌خود برطرف شود پس از آن‌که علت مشخص و درمان شود.

درمان‌های غیردارویی⁷

تمرینات تنفسی: مانند سرفه کنترل‌شده یا تکنیک “هافینگ” برای تخلیه مخاط.
دق قفسه سینه (Chest percussion): ضربات ملایم روی سینه و پشت برای شکستن تجمع مخاط.
تخلیه وضعیتی (Postural drainage): قرار گرفتن در وضعیت‌هایی خاص برای خروج بهتر مخاط از ریه.
فشار انتهای بازدمی مثبت (PEEP): استفاده از دستگاهی که هوای فشرده را وارد ریه کرده و به خروج مخاط کمک می‌کند.
ساکشن مجاری هوایی: مکش ملایم برای پاک‌سازی مخاط از ریه‌ها.

داروها⁷

برونکودیلاتورها (گشادکننده‌های برونش): داروهایی که به باز شدن مجاری تنفسی کمک می‌کنند.
موکولیتیک‌ها: داروهایی برای رقیق کردن مخاط و تسهیل تخلیه آن.

درمان علت زمینه‌ای نیز حیاتی است؛ مانند جراحی یا شیمی‌درمانی برای سرطان ریه، تخلیه مایع برای افیوژن پلورال، و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان عفونت‌های ریوی.

عوارض احتمالی آتلکتازی بی‌بازیلار²

در صورت عدم درمان، این بیماری می‌تواند منجر به مشکلات جدی زیر شود:

برونشکتازی: گشادشدگی غیرقابل برگشت مجاری تنفسی و تجمع مخاط در آن‌ها.
پنومونی باکتریایی: عفونت شدید ریوی همراه با تجمع چرک در آلوئول‌ها.
نارسایی تنفسی: ناتوانی ریه در رساندن اکسیژن کافی به خون.
سپسیس: واکنش شدید بدن به عفونتی که از ریه وارد جریان خون می‌شود.⁸

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فوراً با اورژانس تماس بگیرید:

تنگی نفس یا دشواری در تنفس
درد قفسه سینه
تپش یا ضربان سریع قلب
تنفس تند
پوست مرطوب یا سرد
احساس سبکی سر یا سرگیجه
کبودی لب‌ها یا انگشتان (سیانوز)

پیش‌آگهی بیماری

پیش‌آگهی آتلکتازی بی‌بازیلار معمولاً خوب است، زیرا اغلب در بیمارستان رخ می‌دهد و به‌سرعت قابل درمان است.
اگر زود تشخیص داده شود، معمولاً بدون آسیب دائمی به ریه برطرف می‌شود.

با این حال، در صورت تأخیر در درمان، ممکن است زخم و انقباض بافت ریوی رخ دهد که منجر به نوعی از آتلکتازی به نام Cicatrization Atelectasis می‌شود.¹

در این حالت، فیبروز شدید بافت ریه باعث کاهش دائم حجم آن می‌گردد و پیش‌آگهی بیماری بدتر است، زیرا این تغییرات برگشت‌ناپذیرند.⁹

در بیشتر موارد خفیف، آتلکتازی تأثیری بر امید به زندگی ندارد؛ اما در موارد شدید یا گسترده، به‌ویژه در بیماران مبتلا به بیماری‌های ریوی دیگر، می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.
نوزادان و کودکان نیز به دلیل کوچک بودن مجاری تنفسی و حساسیت بیشتر، در برابر انسداد مخاطی آسیب‌پذیرترند.

پیشگیری از آتلکتازی بی‌بازیلار

از آن‌جا که جراحی همراه با بیهوشی عمومی شایع‌ترین علت این وضعیت است، پزشکان معمولاً به بیماران سیگاری توصیه می‌کنند **پیش از عمل سیگار را ترک کنند.**²

پس از جراحی، چهار اقدام کلیدی برای پیشگیری از آتلکتازی عبارتند از:²

استفاده از اسپیرومتر انگیزشی: دستگاهی برای سنجش و بهبود حجم تنفس که از فروپاشی ریه جلوگیری می‌کند.
تنفس عمیق: تمرین‌های تنفسی با دم‌های طولانی و بازدم‌های کنترل‌شده، مانند روش تنفس با لب‌های غنچه‌شده.
پاک‌سازی مخاط: با سرفه‌های مؤثر، ترشحات از ریه‌ها خارج شوند.
تحرک و جابه‌جایی منظم: راه رفتن، تغییر وضعیت و تحرک طبق توصیه پزشک، نقش مهمی در باز ماندن ریه دارد.

آتلکتازی بی‌بازیلار بیماری‌ای است که اگر به‌موقع تشخیص داده و درمان شود، کاملاً قابل کنترل است. توجه به علائم اولیه و پیروی از توصیه‌های پزشکی می‌تواند از پیشرفت بیماری و بروز عوارض خطرناک پیشگیری کند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: