نوشابه بهدلیل قند افزوده فراوان، یکی از نوشیدنیهایی است که معمولاً در توصیههای تغذیهای برای کنترل قند خون محدود میشود. برای مثال، یک قوطی ۳۵۵ میلیلیتری کوکاکولا حدود ۳۹ گرم قند افزوده دارد. اما نوشابه تنها نوشیدنیای نیست که میتواند باعث افزایش سریع قند خون شود. برخی شیکهای پروتئینی و حتی آبمیوههای طبیعی نیز ممکن است مقدار قابلتوجهی قند و کربوهیدرات داشته باشند.
نکته مهم این است که عنوان «پروتئینی»، «طبیعی» یا «۱۰۰ درصد میوه» لزوماً به معنای مناسببودن یک نوشیدنی برای کنترل قند خون نیست.
شیکهای پروتئینی شیرینشده؛ وقتی نوشیدنی پروتئینی به منبع قند تبدیل میشود
شیک پروتئینی میتواند راهکار مناسبی برای افزایش دریافت پروتئین و تأمین بخشی از نیازهای تغذیهای روزانه باشد؛ اما ترکیبات محصولات مختلف تفاوت زیادی با یکدیگر دارند.
به گفته متخصصان غدد، مشکل اصلی برخی از این نوشیدنیها، مقدار بالای قند افزوده آنهاست. در بعضی محصولات، میزان قند حتی میتواند از یک قوطی نوشابه معمولی هم بیشتر باشد.
دکتر فیلیپ اوتربک، متخصص غدد، مصرف شیکهایی با ۳۰ تا ۵۰ گرم قند افزوده را نگرانکننده میداند. علاوه بر قند، مقدار بالای سایر کربوهیدراتها نیز میتواند بر پاسخ قند خون اثر بگذارد؛ زیرا کربوهیدراتهای قابلهضم در نهایت به گلوکز تبدیل میشوند.
بنابراین، هنگام خرید شیک پروتئینی نباید صرفاً به مقدار پروتئین درجشده روی بستهبندی توجه کرد. بررسی این موارد ضروری است:
- مقدار قند افزوده در هر وعده
- مجموع کربوهیدرات
- اندازه واقعی هر وعده مصرفی
- وجود شربتها، شیرینکنندههای قندی و ترکیبات کربوهیدراتی اضافه
مصرف زیاد قند افزوده چه پیامدی دارد؟
محدودکردن قند افزوده فقط برای کنترل کوتاهمدت قند خون اهمیت ندارد؛ بلکه با سلامت قلب و عروق نیز مرتبط است.
در مطالعهای که سال ۲۰۱۴ در مجله JAMA Internal Medicine منتشر شد، افرادی که ۱۰ تا ۲۴٫۹ درصد انرژی روزانه خود را از قندهای افزوده دریافت میکردند، در مقایسه با افرادی که کمتر از ۱۰ درصد انرژیشان از این منابع تأمین میشد، حدود ۳۰ درصد خطر بیشتر مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی داشتند.
این یافته مشاهدهای است و بهتنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند؛ بااینحال، با توصیه به محدودکردن مصرف قند افزوده همراستاست.

آبمیوه طبیعی هم میتواند قند خون را سریع افزایش دهد
یکی دیگر از نوشیدنیهایی که گاهی بهاشتباه کاملاً بیضرر تلقی میشود، آبمیوه طبیعی ۱۰۰ درصد است.
طبیعیبودن قند موجود در آبمیوه به معنای بیاثر بودن آن بر قند خون نیست. برای مثال، یک لیوان آب انگور طبیعی و بدون شکر افزوده میتواند بیش از ۳۵ گرم قند داشته باشد.
در واقع، بدن همچنان باید قند موجود در آبمیوه را جذب و متابولیزه کند؛ بنابراین منشأ طبیعی قند بهتنهایی مانع افزایش قند خون نمیشود.
چرا میوه کامل انتخاب بهتری است؟
مصرف میوه کامل معمولاً نسبت به نوشیدن آبمیوه انتخاب مناسبتری است؛ زیرا ساختار طبیعی میوه و فیبر آن تا حد زیادی حفظ میشود.
فیبر میتواند سرعت جذب مواد مغذی را تعدیل کند و به ایجاد احساس سیری کمک کند. همچنین میوه کامل معمولاً در مقایسه با حجم مشابه آبمیوه، دریافت فیبر بیشتری فراهم میکند.
برای مثال، بهجای نوشیدن یک لیوان آبسیب، میتوان یک عدد سیب کامل مصرف کرد.
البته باید توجه داشت که مصرف متعادل آبمیوه ۱۰۰ درصد لزوماً خطر ابتلا به دیابت را افزایش نمیدهد و شواهد موجود نشان نمیدهند که مصرف متعادل آن در بلندمدت الزاماً اثر نامطلوبی بر کنترل قند خون دارد. مسئله اصلی، مقدار مصرف، الگوی غذایی کلی و شرایط متابولیک فرد است.
کربوهیدرات کل رژیم غذایی اهمیت دارد، نه فقط قند نوشیدنیها
برای کنترل بهتر قند خون، باید به مجموع کربوهیدرات دریافتی از غذاها و نوشیدنیها توجه کرد.
اسموتیها، شیکهای پروتئینی، نان، پاستا و سایر منابع کربوهیدراتی میتوانند در صورت مصرف در مقادیر زیاد، باعث افزایش قند خون شوند.
یکی از توصیههای مطرحشده توسط متخصصان، انتخاب میوههایی با فیبر بیشتر برای تهیه اسموتی است. همچنین باید ترکیباتی را که به نوشیدنی اضافه میشوند، بهدقت بررسی کرد؛ زیرا افزودن چند نوع میوه، آبمیوه، عسل یا شربت میتواند مقدار کربوهیدرات نهایی را بهسرعت افزایش دهد.
آیا نوشیدنیهای شیرین باعث خستگی میشوند؟
پس از مصرف نوشیدنیهای حاوی قند و کربوهیدرات قابلجذب، ممکن است قند خون بهسرعت افزایش پیدا کند و در پاسخ، انسولین ترشح شود.
با افزایش اثر انسولین، قند خون بهتدریج به سمت سطح پایه بازمیگردد. این فرایند در برخی افراد ممکن است با احساس خستگی یا افت انرژی همراه باشد؛ اما نباید هر نوع خستگی پس از غذا را به افت قند خون نسبت داد.
در بسیاری از موارد، قند خون صرفاً از مقدار بالاتر به سطح طبیعی خود بازمیگردد و الزاماً وارد محدوده هیپوگلیسمی نمیشود.
چه مقدار کربوهیدرات در روز نیاز داریم؟
بر اساس توصیه آکادمی ملی علوم آمریکا، حدود ۴۵ تا ۶۵ درصد انرژی روزانه میتواند از کربوهیدرات تأمین شود. حداقل دریافت توصیهشده برای بزرگسالان نیز ۱۳۰ گرم در روز است.
البته این مقادیر، توصیههای عمومی جمعیتی هستند و به معنای مناسببودن یک مقدار ثابت کربوهیدرات برای تمام افراد نیستند. نیاز واقعی به سطح فعالیت بدنی، وضعیت متابولیک، شرایط پزشکی و اهداف تغذیهای بستگی دارد.
چگونه یک شیک پروتئینی مناسب برای کنترل قند خون تهیه کنیم؟
یکی از راهکارهای ساده، تهیه شیک پروتئینی در خانه و کنترل ترکیبات آن است.
برای این کار میتوان از مواد زیر استفاده کرد:
- ماست یونانی ساده و بدون شکر افزوده
- شیر سویا یا شیر بادام بدون شکر
- پودر پروتئین بدون قند افزوده
- مقدار متعادلی توتها مانند توتفرنگی و بلوبری
- دانه چیا برای افزایش فیبر
ترکیب پروتئین و فیبر میتواند به افزایش سیری کمک کند و در مقایسه با نوشیدنیهای پرقند، انتخاب مناسبتری باشد.
البته حتی شیک خانگی نیز در صورت استفاده از مقادیر زیاد میوه، عسل، خرما یا سایر منابع کربوهیدراتی میتواند بار کربوهیدراتی قابلتوجهی داشته باشد. بنابراین، خانگیبودن بهتنهایی تضمینکننده مناسببودن آن برای کنترل قند خون نیست.
بهترین نوشیدنی عصرگاهی برای کنترل قند خون چیست؟
اگر هدف، دریافت نوشیدنی بدون کربوهیدرات و کالری قابلتوجه باشد، آب ساده معمولاً بهترین انتخاب است.
گزینههای دیگر عبارتاند از:
- آب گازدار ساده و بدون شکر
- نوشیدنیهای بدون قند و بدون کالری
- نوشابه رژیمی، در صورت نیاز به نوشیدنی کافئیندار
این انتخابها میتوانند جایگزین نوشیدنیهای شیرین شوند؛ البته نوشیدنیهای بدون قند لزوماً ارزش تغذیهای خاصی ندارند و بهتر است آب همچنان نوشیدنی اصلی روزانه باشد.
جمعبندی
برای کنترل بهتر قند خون، فقط حذف نوشابه کافی نیست. برخی شیکهای پروتئینی تجاری حاوی ۳۰ تا ۵۰ گرم قند افزوده هستند و آبمیوههای طبیعی نیز میتوانند مقدار زیادی قند قابلجذب داشته باشند.
سه نکته کاربردی را به خاطر بسپارید:
1. هنگام خرید شیک پروتئینی، علاوه بر پروتئین، مقدار قند افزوده و کربوهیدرات کل را بررسی کنید.
2. تا حد امکان میوه کامل را جایگزین آبمیوه کنید تا از فیبر و ساختار طبیعی میوه بهرهمند شوید.
3. برای تهیه اسموتی و شیک، از مواد بدون شکر افزوده استفاده کنید و مقدار میوه و سایر منابع کربوهیدراتی را کنترل کنید.
نکته کلیدی: یک نوشیدنی با برچسب «پروتئینی» یا «طبیعی» الزاماً انتخاب مناسبی برای کنترل قند خون نیست؛ ترکیبات واقعی آن مهمتر از عنوان محصول است.
- Coca-Cola Company. How much sugar is in Coca‑Cola?
- American Diabetes Association. Understanding Carbs.
- Yang Q, Zhang Z, Gregg EW, Flanders WD, Merritt R, Hu FB. Added sugar intake and cardiovascular diseases mortality among us adults. JAMA Intern Med. 2014;174(4):516. doi:10.1001/jamainternmed.2013.13563
- Murphy MM, Barrett EC, Bresnahan KA, Barraj LM. 100 % Fruit juice and measures of glucose control and insulin sensitivity: a systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. Journal of Nutritional Science. 2017;6:e59. doi:10.1017/jns.2017.63
- U.S. Department of Agriculture FoodData Central. Grape juice, canned or bottled, unsweetened, without added ascorbic acid.
- Mavadiya HB, Roh D, Ly A, Lu Y. Whole fruits versus 100% fruit juice: revisiting the evidence and its implications for us healthy dietary recommendations. Nutrition Bulletin. 2025;50(3):411. doi:10.1111/nbu.70009
- Sheard NF, Clark NG, Brand-Miller JC, et al. Dietary carbohydrate (Amount and type) in the prevention and management of diabetes. Diabetes Care. 2004;27(9):2266-2271. doi:10.2337/diacare.27.9.2266
- https://www.verywellhealth.com/afternoon-drink-raises-blood-sugar-12187929
