۱۲ علامت حمله پانیک (Panic Attack) و اقدامات ضروری

حملات پانیک می‌توانند با علائمی نظیر تپش قلب شدید، سرگیجه و تنگی نفس بسیار طاقت‌فرسا باشند و موقعیت‌های روزمره را به منبعی از ترس و پریشانی تبدیل کنند.¹ تشخیص و شناسایی این نشانه‌ها برای مدیریت موفقیت‌آمیز حملات پانیک و دانستن زمان مراجعه به متخصص، حیاتی است. پانیک یک واکنش طبیعی بدن به استرس شدید است، اما اگر به دلایل غیرمنطقی رخ دهد، نیاز به درمان دارد. روش‌های درمانی معمول شامل درمان شناختی-رفتاری (CBT) و استفاده از داروهای ضد افسردگی یا ضداضطراب است.

۱. لرزش یا رعشه در بدن

لرزش، رعشه و ترمورها علائم شایعی در بسیاری از اختلالات اضطرابی هستند. در طول حمله پانیک، ممکن است ابتدا دست‌ها و انگشتان شما شروع به لرزیدن کنند و گرفتن اشیاء کوچکی مانند قلم یا تلفن را دشوار سازد.² این لرزش می‌تواند به لرزش تمام بدن تبدیل شده و ایستادن را برای فرد سخت کند.

اعتقاد بر این است که لرزش در حمله پانیک یک واکنش بیش از حد از سیستم عصبی سمپاتیک است که بخشی از پاسخ جنگ یا گریز (Fight-or-flight) محسوب می‌شود. در این حالت، عضلات بدن برای “فرار” یا دور شدن از موقعیت محرک، منقبض و آماده می‌شوند و این انقباض منجر به لرزش و ترمور خواهد شد.

۲. بی‌حسی و احساس سوزن سوزن شدن

پارِستِزی، که بیشتر به عنوان بی‌حسی و سوزن سوزن شدن شناخته می‌شود، نیز می‌تواند در طول حمله پانیک رخ دهد.² ممکن است این حالت را به صورت بی‌حسی یا “گزگز” در لب‌ها، صورت، انگشتان، بازوها، پاها و ساق پا تجربه کنید.

این علامت نیز نتیجه سوء محاسبه در پاسخ تکاملی جنگ یا گریز است. در این پاسخ، خون به سمت ارگان‌های حیاتی مانند قلب، ریه‌ها و اندام‌های مرکزی هجوم می‌برد. این اتفاق باعث می‌شود که قسمت‌های “کم اهمیت‌تر” بدن، به ویژه اندام‌های انتهایی، با کمبود خون مواجه شده و در نتیجه احساس گزگز و سوزن سوزن شدن ایجاد شود.

۳. لرز یا گرگرفتگی

بسیاری از افراد گزارش می‌دهند که در طول حمله پانیک، احساسات حرارتی مختلفی از جمله لرز یا گرگرفتگی را تجربه می‌کنند.² مکانیسم‌های فیزیولوژیکی پشت این علائم کاملاً درک نشده‌اند، اگرچه یک نظریه این است که این نیز نتیجه‌ای از پاسخ جنگ یا گریز است.

با وجود اینکه گرگرفتگی در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5 TR) به عنوان علامت حمله پانیک ذکر شده است، تحقیقات نشان می‌دهند که پانیک گاهی می‌تواند پاسخی به خود گرگرفتگی باشد.³ این امر می‌تواند برای افرادی که در دوران یائسگی هستند، رخ دهد. تجربه ناگهانی گرگرفتگی می‌تواند ناراحت‌کننده و ترسناک باشد و خود به تنهایی باعث شروع حمله پانیک شود.

۴. تعریق شدید

تعریق اغلب در طول حملات پانیک رخ می‌دهد. علائم رایج شامل کف دست‌های مرطوب و تعریق در زیر بغل، پشت یا شقیقه‌ها است.²

تشخیص حمله پانیک در فرد دیگر می‌تواند دشوار باشد، زیرا بسیاری از علائم به صورت داخلی تجربه می‌شوند. با این حال، اگر فردی بدون دلیل فیزیکی یا محیطی آشکار، بیش از حد عرق می‌کند، به خصوص در پیشانی یا از طریق پیراهن، یکی از توضیحات می‌تواند حمله پانیک باشد.

۵. تهوع و ناراحتی گوارشی

تهوع یکی دیگر از علائم مکرر حملات پانیک است و در موارد نادر ممکن است منجر به استفراغ شود. احساس تهوع می‌تواند شبیه به “احساس پروانه در معده” باشد، که یک علامت رایج اضطراب است. این واکنش ناشی از پاسخ جنگ یا گریز است، جایی که ترشح بیش از حد آدرنالین می‌تواند باعث ایجاد حالت تهوع شود.

۶. تپش قلب غیرعادی

تپش قلب و تاکی‌کاردی (ضربان قلب غیرطبیعی بالا) از علائم اضافی حمله پانیک هستند.² احساس پرش قلب یا ضربان غیرمعمول بالا می‌تواند ترسناک باشد و ممکن است حمله پانیک شما را تشدید کند.

مانند تقریباً تمام علائم حمله پانیک، ضربان قلب بالا یا نامنظم با پاسخ جنگ یا گریز مرتبط است. در حالی که بدن شما برای کمک به جنگیدن (یا فرار)، خون را به ارگان‌های حیاتی و گروه‌های عضلانی بزرگ پمپاژ می‌کند، قلب شما بیش از حد معمول کار خواهد کرد.

۷. مشکلات تنفسی

راهنمای DSM-5 TR، تنگی نفس، یا احساس خفگی یا خفه شدن، را به عنوان علائم حمله پانیک فهرست کرده است.² این علائم تنفسی می‌توانند به صورت تنفس سریع یا هایپروانتیلاسیون نیز ظاهر شوند.¹

تنفس عمیق دیافراگمی (که در آن شکم به جای قفسه سینه هنگام دم منبسط می‌شود) می‌تواند به بدن شما کمک کند تا تنفس خود را تنظیم نماید. یک فایده دیگر این است که تنفس عمیق، سیستم عصبی پاراسمپاتیک را فعال کرده و پاسخ جنگ یا گریز بدن را آرام می‌کند و احساس اضطراب را کاهش می‌دهد.⁴

۸. سرگیجه و عدم تعادل

سرگیجه یک علامت رایج حمله پانیک است که باید از آن آگاه باشید.² در برخی موارد، این حالت می‌تواند ثانویه به تنفس کوتاه و سطحی باشد که بر شیمی خون شما تأثیر می‌گذارد.

اگر دچار سرگیجه ناگهانی شدید، یک مکان امن برای نشستن پیدا کنید. در حالی که حمله پانیک به خودی خود ذاتاً خطرناک نیست، سرگیجه می‌تواند منجر به زمین خوردن و آسیب شود. اگر در کنار فردی هستید که دچار سرگیجه ناشی از حمله پانیک شده است، از او بخواهید بنشیند و سر خود را بین زانوهایش قرار دهد یا دراز بکشد و پاهای خود را بالا ببرد تا به تنظیم فشار خون کمک کند.

۹. ترس از دست دادن کنترل

فردی که دچار حمله پانیک می‌شود، ممکن است از از دست دادن کنترل یا “دیوانه شدن” بترسد.² حمله پانیک به عنوان یک دوره مجزا و محدود از وحشت تعریف می‌شود و در طول آن زمان، ممکن است فرد واقعاً کنترل بدن و احساسات خود را از دست بدهد.

به خاطر داشته باشید که بیشتر حملات پانیک تنها چند دقیقه طول می‌کشند و پس از آن، کنترل دوباره به دست می‌آید.

۱۰. مسخ واقعیت یا مسخ شخصیت

مسخ واقعیت (Derealization) و مسخ شخصیت (Depersonalization) علائم اضافی و نادرتر حملات پانیک هستند.² هنگامی که فردی دچار مسخ واقعیت می‌شود، احساس می‌کند که از واقعیت اطرافش جدا شده است یا جهان اطراف غیرواقعی است.

مسخ شخصیت را می‌توان به عنوان احساس جدایی از خود، یا انگار که فرد رفتار خود را مشاهده می‌کند اما با آن همذات‌پنداری نمی‌کند، توصیف کرد. در طول حمله پانیک، ممکن است احساس کنید که “بالای” بدن خود شناور هستید یا خود را از فاصله‌ای دور مشاهده می‌کنید.

۱۱. درد یا ناراحتی قفسه سینه

درد قفسه سینه یکی از نگران‌کننده‌ترین علائم حملات پانیک است. حملات پانیک اغلب به دلیل علائم درد قفسه سینه، با حملات قلبی اشتباه گرفته می‌شوند. یک مطالعه قدیمی نشان داد که تقریباً ۲۵ درصد از بیمارانی که با علائم درد قفسه سینه به پزشک مراجعه می‌کنند، در نهایت با اختلال پانیک تشخیص داده می‌شوند.

۱۲. ترس از مرگ

در آن لحظه، یک حمله پانیک می‌تواند چنان وحشتناک و فراگیر باشد که ممکن است ترس از مردن را تجربه کنید.² با علائمی مانند تپش قلب، درد قفسه سینه و تنفس سریع، طبیعی است که در طول حمله پانیک احساس کنید در حال مرگ هستید. با این حال، به خاطر داشته باشید که خود حمله پانیک نمی‌تواند به شما آسیب برساند.

عوارض ناشی از عدم درمان حمله پانیک

در صورت عدم رسیدگی به حملات پانیک، عوارضی ممکن است ایجاد شود.

اختلال پانیک (Panic Disorder)

در حالی که برای برخی افراد، حمله پانیک ممکن است یک اتفاق یکباره باشد، ۲٪ تا ۳٪ از افراد به اختلال پانیک مبتلا می‌شوند. اختلال پانیک یک اختلال اضطرابی است که توسط روانپزشک یا پزشک عمومی تشخیص داده می‌شود. راهنمای DSM-5 TR توضیح می‌دهد که برای تشخیص، فرد باید به طور منظم حملات پانیک غیرمنتظره را تجربه کند.² حداقل یکی از این حملات باید با یک دوره یک‌ماهه از تجربه ترس شدید و رفتارهای اجتنابی در مورد حملات پانیک بعدی همراه باشد.

رفتارهای اجتنابی

بر اساس DSM-5 TR، حملات پانیک می‌توانند مورد انتظار یا غیرمنتظره باشند.² برخی افراد می‌توانند محرک‌هایی را که منجر به حملات پانیک می‌شوند، شناسایی کنند. محرک‌ها ممکن است شامل رانندگی، حضور در مکان‌های عمومی، سخنرانی، رفتن به باشگاه ورزشی و شنیدن صداهای بلند مانند آتش‌بازی باشد. اجتناب از محرک‌ها ممکن است حملات پانیک را کاهش دهد، اما همچنین می‌تواند زندگی و روابط شما را محدود کند و احساس ترس و وحشت را افزایش دهد.

آگورافوبیا (Agoraphobia)

تجربه حمله پانیک در مکان عمومی یا هنگام رانندگی، شانس ابتلا به آگورافوبیا را افزایش می‌دهد. آگورافوبیا ترس شدید و اجتناب از قرار گرفتن در موقعیت‌هایی است که فرار از آن‌ها در صورت بروز حمله پانیک دشوار باشد و همچنین می‌تواند شامل ترس از ترک خانه باشد.⁵ برای افراد دارای حملات پانیک، این وضعیت ناشی از ترس تجربه حمله دیگری در ملاء عام است. آگورافوبیا می‌تواند منجر به ناتوانی عملکردی شود و روابط، کار، زندگی اجتماعی و اوقات فراغت را محدود کند.

شرایط قلبی

افراد مبتلا به اختلال پانیک نرخ بالاتری از بیماری‌های قلبی، از جمله پرفشاری خون و کاردیومیوپاتی دارند.۶ اگرچه تحقیقات در مورد جهت علیت قطعی نیست و ممکن است افراد با شرایط قلبی زمینه‌ای به دلیل بیماری خود بیشتر دچار پانیک شوند، اما این یک دلیل مهم برای پیگیری درمان اختلال پانیک یا حملات پانیک مداوم است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

حملات پانیک می‌توانند از علائم اختلالات اضطرابی مانند اختلال پانیک، PTSD، اختلالات مرتبط با فوبیا و اختلال اضطراب اجتماعی باشند. برای درمان مؤثر، تشخیص دقیق این شرایط بسیار مهم است.

در صورت مشاهده موارد زیر، باید به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنید:

• تجربه علائم حمله پانیک
• احساس ترس و وحشت مداوم در مورد احتمال وقوع حمله پانیک بعدی
• مشاهده تغییر در روال، برنامه‌ها یا رفتارهای خود برای جلوگیری از حمله پانیک دیگر

پزشک شما هرگونه علت فیزیکی احتمالی علائم شما را رد می‌کند، گزینه‌های درمانی را مورد بحث قرار می‌دهد و ممکن است شما را برای تشخیص به روانپزشک یا برای درمان به روان‌درمانگر ارجاع دهد.