۵ جمله‌ای که نباید به فرد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) بگویید — و جایگزین‌های مناسب آن

گفتن چیزی که ناخواسته باعث آسیب به عزیزتان که با OCD زندگی می‌کند شود، آسان است، حتی اگر نیت شما خیر باشد. در اینجا راه‌هایی برای اجتناب از این موضوع آورده شده است.

زندگی با اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)

زندگی با اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) می‌تواند به شکل باورنکردنی چالش‌برانگیز باشد. برای افراد مبتلا به OCD، این وضعیت چیزی بسیار فراتر از نگرانی‌های عادی است — این یک اختلال جدی سلامت روان است که شامل افکار وسواسی طاقت‌فرسا و رفتارهای اجباری است که به شکل چشمگیری زندگی روزمره را مختل می‌کنند.

خانواده، دوستان و همکاران ممکن است تلاش کنند حامی و دلگرم‌کننده باشند، اما برخی جملات با نیت خوب می‌توانند تحقیرآمیز یا حتی آزاردهنده به نظر برسند. عباراتی مانند «فقط دست از نگرانی بردار!» یا «ما همه کمی وسواسی هستیم» ممکن است بی‌ضرر به نظر برسند، اما می‌توانند تجربه عزیزتان را کوچک جلوه دهند. حتی زمانی که با نیت خوب گفته شوند، این جملات می‌توانند فرد مبتلا به OCD را دچار احساس عدم درک یا بی‌اعتباری کنند.

پس، چه چیزی باید به فردی که با OCD زندگی می‌کند بگویید؟ حمایت اغلب بیشتر شبیه گوش دادن، تأیید کردن و تشویق به دریافت کمک حرفه‌ای در صورت نیاز است. در ادامه نگاهی داریم به عبارات رایجی که باید هنگام صحبت با فرد مبتلا به OCD از آن‌ها اجتناب کنید — و جایگزین‌های حمایتی‌تر که می‌توانید استفاده کنید.

Getty Images

۱. «فقط دست از فکر کردن بردار» یا «اینقدر نگرون نباش»

گفتن اینکه «فقط دست از نگرانی بردار» شرایط پیچیده فرد مبتلا به OCD را ساده‌سازی می‌کند، شرایطی که نیاز به درمان پزشکی دارد. این را دکتر کریستین کرافورد، روانپزشک بزرگسال و کودک و استادیار روانپزشکی در دانشکده پزشکی دانشگاه بوستون توضیح می‌دهد.

چنین جملاتی می‌توانند ناخواسته باعث شوند فرد احساس ضعف یا شرم کند، چون قادر نیست «به‌سادگی خاموشش کند».

دکتر کرافورد می‌گوید: «OCD فقط شامل تکرار کارها، مرتب کردن وسایل یا تمایل به تمیزی نیست؛ بلکه زندگی با اضطراب شدید است. شما نمی‌توانید جلویش را بگیرید. شما مدام با اضطراب و اجبارهایی زندگی می‌کنید که باعث اختلال عملکرد اجتماعی، شغلی و تحصیلی می‌شوند. این می‌تواند واقعاً، واقعاً چالش‌برانگیز باشد.»

وسواس‌های رایج (افکار یا تصاویر ناخواسته و تکراری که خارج از کنترل فرد هستند و باعث ناراحتی شدید می‌شوند) شامل:

• ترس از کثیفی یا آلودگی
• اشتغال ذهنی با تصاویر خشونت‌آمیز یا ترس از اینکه کنترل خود را از دست بدهند و دست به خشونت بزنند
• ترس از مسئول بودن در وقوع یک اتفاق وحشتناک، مانند تصادف رانندگی، یا اینکه کاری انجام دهند که به کسی آسیب بزند، مثل انداختن چیزی روی زمین که ممکن است باعث لغزش فرد دیگری شود
• تمرکز وسواس‌گونه روی تقارن، دقت یا انجام کارها به‌طور «درست»

اجبارها (رفتارها یا افکاری که فرد برای مقابله با وسواس یا کاهش اضطراب انجام می‌دهد) که به‌شدت در زندگی روزمره تداخل ایجاد می‌کنند، شامل:

• شستشوی مفرط دست‌ها، اغلب تا جایی که دست‌ها زخم یا ترک‌خورده شوند
• چک کردن مکرر برای اطمینان از اینکه آسیبی به کسی نزده‌اند یا اتفاق بدی نیفتاده است
• انجام فعالیت‌ها به صورت «چندباره» (مانند انجام یک کار سه بار، چون عدد سه برای آن‌ها «خوب»، «درست» یا «ایمن» به نظر می‌رسد)

ممکن است عزیزتان در حال گذراندن درمانی مانند «پیشگیری از مواجهه و پاسخ» باشد، نوعی از درمان شناختی-رفتاری برای مدیریت وسواس‌ها و اجبارها. در برخی موارد، آن‌ها ممکن است تحت درمان با دوز بالای داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRI) برای مدیریت علائم خود باشند.

چه بگویید:

«من زیاد در مورد OCD نمی‌دانم. می‌توانی بیشتر برایم توضیح بدهی؟»

پرسیدن سوالات باز می‌تواند باعث شود دوستتان احساس شنیده شدن و حمایت کند، نه قضاوت. به تجربه عزیزتان توجه کنید و به جای فرض گرفتن، درباره چیزهایی بپرسید که شرایطش را بهتر یا بدتر می‌کنند یا اینکه چطور می‌توانید کمک کنید.

۲. «داری شلوغش می‌کنی» یا «این مسئله بزرگی نیست»

ممکن است عزیزتان به حدی با افکار و اجبارهایش درگیر باشد که به نظر شما اغراق‌آمیز یا نمایشی برسد، اما او نمی‌تواند احساساتش را کنترل کند. این را دکتر داون پاتر، روانشناس بالینی در کلینیک کلیولند اوهایو، متخصص درمان OCD، افسردگی و اضطراب توضیح می‌دهد.

چه چک کردن مداوم اجاق برای اطمینان از خاموش بودن آن باشد، چه نیاز به شمارش الگوهای خاص برای کاهش اضطراب، افکار و اجبارها ذهن فرد را کاملاً تسخیر می‌کنند. دکتر پاتر توضیح می‌دهد: «ممکن است این موضوع برای فردی که این فکر مزاحم را ندارد، بی‌اهمیت به نظر برسد، اما برای فرد مبتلا به OCD، این تجربه بسیار واقعی و وحشتناک است.»

کوچک جلوه دادن علائم OCD می‌تواند باعث شود فرد احساس بی‌اعتنایی کند. چیزی که برای شما کوچک یا غیرمنطقی به نظر می‌رسد، برای او می‌تواند طاقت‌فرسا باشد. این کار می‌تواند احساس شرم و انزوا را افزایش دهد.

چه بگویید:

«می‌بینم این موضوع برایت خیلی بزرگ است. چطور می‌توانم همین حالا از تو حمایت کنم؟»

دکتر پاتر می‌گوید افراد مبتلا به OCD ممکن است در طول درمان یاد بگیرند با تکنیک‌های تنفسی، ذهن‌آگاهی یا فعالیت‌های مراقبت از خود مانند یوگا، ورزش یا تماشای یک برنامه مورد علاقه تغییر مسیر دهند. از عزیزتان بپرسید چه چیزی نیاز دارد و آیا می‌توانید برای تغییر تمرکز کمک کنید.

۳. «ای کاش من هم OCD داشتم — حتماً خیلی تمیز هستی» یا «ای کاش من هم OCD داشتم — حتماً خیلی منظم هستی»

رایج‌ترین تصور غلط درباره OCD این است که افراد مبتلا همیشه بسیار منظم یا «تمیز» هستند. دکتر دین مک‌کی، استاد روانشناسی دانشگاه فوردهم نیویورک و محقق در آزمایشگاه OCD، وسواس و اضطراب (COAP) می‌گوید: اگرچه برخی افراد بیشتر با نگرانی‌های مربوط به تقارن و نظم روبرو هستند، اما این برای همه رایج نیست.

و اگر تمیزی وسواس اصلی آن‌ها باشد، این چیزی بسیار فراتر از تمایل به مرتب بودن است. دکتر پاتر می‌گوید: «ممکن است دوستتان به خاطر مرتب کردن خانه، برنامه‌هایش را لغو کند یا به سر کار نرود، و این یک وقفه همیشگی در زندگی او ایجاد می‌کند. این برایشان دردناک است، نه مثل رضایتی که فرد عادی بعد از تمیز کردن خانه‌اش حس می‌کند. معمولاً در OCD، احساس کافی نبودن و هرگز راضی نشدن وجود دارد.»

چه بگویید:

«به نظر می‌رسد OCD واقعاً سخت باشد. ممنون که با من در مورد تجربه‌ات صحبت کردی.»

داشتن یک تشخیص دردناک روانی و شنیدن اینکه کسی آرزو دارد این بیماری را داشته باشد، می‌تواند آزاردهنده باشد. دکتر پاتر می‌گوید: «این نوع جملات می‌تواند باعث شود فرد احساس بی‌اعتباری کند، چون در واقع برای او اصلاً لذت‌بخش نیست.» در عوض، همدلی کنید و با کنجکاوی و حمایت به تجربه او گوش دهید.

۴. «همه ما بعضی وقت‌ها کمی وسواسی می‌شویم» یا «هرکسی در چیزی کمی OCD دارد»

برابر دانستن عادت‌های روزمره — مثل تمیز نگه داشتن میز کار — با OCD، کلیشه‌ها را تقویت می‌کند. دکتر مک‌کی می‌گوید: OCD صرفاً علاقه به نظم یا یک‌بار چک کردن قفل در نیست. بسیار فراتر از این‌هاست.

چنین جملاتی می‌تواند شدت بیماری را بی‌اهمیت جلوه دهد. او می‌گوید: «اگر کسی دیابت داشته باشد، هیچ‌کس نمی‌گوید “من هم کمی مشکل قند دارم.”»

دکتر مک‌کی ادامه می‌دهد: «برای کسی که واقعاً OCD دارد، این جملات در نهایت بیماری را کوچک جلوه می‌دهد و این تصور را ایجاد می‌کند که مسئله فقط کنترل شخصی است.»

چه بگویید:

«می‌دانم OCD چیزی فراتر از عادت‌هاست. دوست دارم بیشتر در مورد تجربه‌ات بدانم.»

برای فرد مبتلا به این بیماری، شنیدن اینکه شما عادات خود را با OCD مقایسه می‌کنید، می‌تواند آزاردهنده باشد. به جای تلاش برای شبیه بودن، گوش شنوا باشید.

۵. «چرا فقط دست از این کار برنمی‌داری؟»

چه چک کردن مکرر قفل در باشد یا شستشوی بیش از حد دست‌ها به دلیل ترس شدید از میکروب، اجبارها چیزی نیستند که فرد بتواند به‌سادگی متوقف کند.

این‌ها بخشی از چرخه‌ای هستند که در کوتاه‌مدت آرامش می‌دهند اما در طول زمان اضطراب را بدتر می‌کنند. پرسیدن اینکه «چرا متوقفش نمی‌کنی؟» می‌تواند باعث شود فرد احساس نادیده گرفته شدن یا تحت فشار بودن کند.

دکتر پاتر می‌گوید: «افراد مبتلا به OCD در سکوت رنج می‌کشند، چون از چیزهایی که زیاد نگرانشان هستند خجالت می‌کشند. این مسائل کوچک شمرده می‌شود و باعث می‌شود احساس کنند دیگران درک نمی‌کنند.»

چه بگویید:

• «می‌دانم مقاومت در برابر اجبارها سخت است. آیا راهبردی پیدا کرده‌ای که کمکت کند؟»
• «می‌دانم الآن خیلی سخت است. همه‌چیز درست می‌شود.»

دکتر پاتر توصیه می‌کند به جای جملات بی‌توجه، بازخورد دلگرم‌کننده بدهید. احساسات آن‌ها را بپذیرید، بگویید که می‌توانید حمایت کنید و بپرسید چه کمکی از دستتان برمی‌آید و آیا قبلاً راهبردهایی داشته‌اند که مفید بوده است.

اما مراقب باشید ناخواسته اجبارهای عزیزتان را تقویت نکنید. هدف این است که تمرکز را از نگرانی‌ها دور کنید، نه اینکه گفت‌وگو را درباره افکار وسواسی ادامه دهید. حتی یک سوال ساده مانند اینکه «چطور می‌توانم کمکت کنم تا ذهنت از این موضوع منحرف شود؟» می‌تواند کافی باشد.

اگر فرد دوست یا خویشاوند نزدیکی است، باید بپرسید آیا برای OCD خود کمک حرفه‌ای دریافت می‌کند یا خیر. دکتر مک‌کی می‌گوید: «اگر کسی واقعاً OCD داشته باشد، بهترین توصیه این است که او را به دریافت کمک از یک متخصص واجد شرایط تشویق کنید.»

جمع‌بندی

اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) یک اختلال جدی سلامت روان است که اغلب نیاز به درمان و گاهی دارو دارد. این فقط درباره عادت‌ها یا «کمی وسواسی بودن» نیست.

جملات بی‌تفاوت یا ساده‌انگارانه مانند «فقط دست از فکر کردن بردار» یا «داری شلوغش می‌کنی» می‌توانند ناخواسته تجربه فرد را بی‌اهمیت جلوه دهند و باعث شوند احساس بی‌اعتباری و تنهایی کند.

هنگام صحبت با عزیزتان، زبان حمایتی و متفکرانه‌ای به کار ببرید که چالش‌های OCD را به رسمیت بشناسد. کنجکاو باشید، گوش شنوا داشته باشید و بپرسید چطور می‌توانید حمایت کنید. این می‌تواند تفاوت بزرگی در احساس عزیزتان ایجاد کند.