تأثیر نوشابه‌های انرژی‌زا بر بدن
نوشابه‌های انرژی‌زا معمولاً حاوی مقادیر بالایی از کافئین یا دیگر مواد محرک هستند که باعث افزایش سطح انرژی در کوتاه‌مدت می‌شوند. اما مصرف مداوم و بلندمدت آن‌ها می‌تواند منجر به بروز اثرات نامطلوبی شود که سلامت عمومی بدن را به خطر می‌اندازد.1
مواد موجود در این نوشیدنی‌ها با تأثیرگذاری بر عملکرد سیستم‌های مختلف بدن، به‌ویژه سیستم قلبی‌عروقی، عصبی و گوارشی، می‌توانند پیامدهای جدی و گاه جبران‌ناپذیری به‌جا بگذارند. آگاهی از این اثرات برای کاهش ریسک مصرف ضروری است.
Heidloss Tilo Geringswald Felix GbR / Getty Images
1. افزایش ضربان قلب و فشار خون
نوشابه‌های انرژی‌زا حاوی سطوح بالای کافئین هستند که می‌تواند به بروز اختلال در عملکرد قلب منجر شود، از جمله تپش قلب و آریتمی (بی‌نظمی در ضربان قلب). در برخی افراد، مصرف مداوم این نوشیدنی‌ها ممکن است باعث شود بی‌نظمی ضربان قلب به حالت دائمی تبدیل شود.
کافئین همچنین می‌تواند فشار خون را افزایش دهد. زمانی که فرد مقدار زیادی کافئین مصرف می‌کند، فشار خون در دو ساعت ابتدایی پس از مصرف بالا می‌رود که این موضوع باعث وارد آمدن فشار مضاعف به سیستم قلبی‌عروقی می‌شود. در درازمدت، این روند می‌تواند منجر به بروز فشار خون بالا یا پرفشاری خون گردد.2
سایر رویدادهای قلبی مرتبط با مصرف بلندمدت نوشابه‌های انرژی‌زا
- ایست قلبی
- تاکی‌کاردی (افزایش غیرطبیعی ضربان قلب)
- ترومبوز عروق کرونر
- سکته قلبی
- کاردیومیوپاتی حاد
- آنوریسم آئورت
- اسپاسم عروق کرونر
2. اضطراب، بی‌خوابی و بی‌قراری
دوز بالای کافئین موجود در نوشابه‌های انرژی‌زا از بسیاری از نوشیدنی‌های کافئین‌دار دیگر بیشتر است و این موضوع می‌تواند سلامت روان را مختل کند. مصرف منظم این نوشیدنی‌ها با بروز اضطراب و مشکلات خواب مرتبط است.3
در بلندمدت، مصرف زیاد نوشابه‌های انرژی‌زا می‌تواند باعث تشدید مشکلات روانی شود که شامل موارد زیر است: اضطراب، بی‌قراری، تحریک‌پذیری، افسردگی و حتی در موارد نادر، افکار خودکشی. این علائم ممکن است هم در افراد دارای اختلالات روانی پیشین و هم در افراد سالم بروز کند.3
3. افزایش قند خون
اغلب نوشابه‌های انرژی‌زا دارای مقادیر بالای شکر یا شیرین‌کننده‌ها هستند. مصرف چنین میزان زیادی از قند باعث افزایش سریع قند خون می‌شود که به آن “افزایش ناگهانی قند خون” گفته می‌شود.
افزایش‌های مکرر قند خون، تولید انسولین را بیش‌ازحد تحریک می‌کند و ممکن است منجر به مقاومت انسولینی شود. مقاومت به انسولین یکی از عوامل کلیدی در بروز دیابت نوع ۲ محسوب می‌شود.4
4. افزایش ادرار و ریسک کم‌آبی بدن
کافئین یک دیورتیک (ادرارآور) است و باعث افزایش تولید ادرار می‌شود. زمانی که بدن مایعات را سریع‌تر از حد معمول از دست می‌دهد، احتمال کم‌آبی بالا می‌رود.5
مصرف طولانی‌مدت نوشابه‌های انرژی‌زا همچنین می‌تواند منجر به اختلال در عملکرد کلیه‌ها شود؛ به‌طوری‌که کلیه‌ها دیگر قادر به تصفیه صحیح مواد زائد از خون نباشند، که به آن نارسایی کلیوی گفته می‌شود.5
5. فرسایش مینای دندان
مینا که سخت‌ترین بخش دندان است، وظیفه محافظت از لایه‌های داخلی دندان را بر عهده دارد. مصرف بالای نوشابه‌های انرژی‌زا می‌تواند باعث فرسایش یا حل شدن مینا شود، که در نتیجه خطر بروز مشکلات مختلفی افزایش می‌یابد.6
این مشکلات شامل پوسیدگی دندان، تخریب ساختار دندان و افزایش حساسیت دندانی هستند. خاصیت اسیدی این نوشیدنی‌ها یکی از دلایل اصلی این آسیب‌ها به‌شمار می‌رود.
6. تغییر در عادات دفع
در کوتاه‌مدت، کافئین باعث افزایش دفعات ادرار و احتمال اسهال می‌شود. مصرف طولانی‌مدت می‌تواند دستگاه گوارش را تحریک کرده و مشکلات بیشتری ایجاد کند.7 8
این مشکلات شامل تهوع، اختلالات گوارشی، نفخ، گاز معده و التهاب معده (گاستریت) می‌شوند. اثر محرک کافئین بر دیواره معده می‌تواند عامل اصلی این عوارض باشد.8
7. افزایش وزن
بسیاری از نوشابه‌های انرژی‌زا حاوی مقادیر زیادی قند و کالری هستند که مصرف بیش‌ازحد آن‌ها می‌تواند در طول زمان منجر به افزایش وزن شود. افراد مصرف‌کننده این نوشیدنی‌ها معمولاً تمایل بیشتری به مصرف غذاها و نوشیدنی‌های پرکالری دارند.1
علاوه بر آن، سبک زندگی کم‌تحرک در کنار مصرف نوشابه‌های انرژی‌زا، ترکیبی است که خطر چاقی و بیماری‌های متابولیکی را افزایش می‌دهد. آگاهی از محتوای تغذیه‌ای این نوشیدنی‌ها برای مدیریت وزن اهمیت بالایی دارد.
چه مقدار کافئین بیش‌ازحد است؟
بزرگسالان نباید بیش از ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز مصرف کنند.9 با این حال، این مقدار می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد و بستگی به شرایط جسمی و حساسیت‌های فردی دارد.10
در جدول زیر مقدار کافئین در برخی نوشابه‌های انرژی‌زا ارائه شده است.11
میزان کافئین در برندهای مختلف نوشابه انرژی‌زا (میلی‌گرم به ازای هر وعده)
- 5-Hour Energy (1.9 اونس): 208 میلی‌گرم
- Monster Energy (16 اونس): 160 میلی‌گرم
- Jolt Energy Drink (23.5 اونس): 280 میلی‌گرم
- Red Bull (8.4 اونس): 80 میلی‌گرم
- Bang (16 اونس): 300 میلی‌گرم
- C4 Ultimate Energy (16 اونس): 300 میلی‌گرم
- Celsius Essentials (16 اونس): 270 میلی‌گرم
- Gatorade Fast Twitch (12 اونس): 200 میلی‌گرم
- Prime Energy (16 اونس): 200 میلی‌گرم
- Full Throttle (16 اونس): 160 میلی‌گرم
- NOS (16 اونس): 160 میلی‌گرم
- Rockstar (16 اونس): 160 میلی‌گرم
مواد تشکیل‌دهنده‌ای که باید مراقب آن‌ها باشید
علاوه بر کافئین و قند، نوشابه‌های انرژی‌زا اغلب حاوی ترکیبات دیگری هستند که مصرف بیش‌ازحد آن‌ها می‌تواند خطراتی برای سلامتی داشته باشد. برخی از این ترکیبات در دوزهای پایین می‌توانند مفید باشند، اما در مقادیر بالا عوارضی به همراه دارند.7 12
- گوارانا: منبع ثانویه کافئین
- تائورین: تأثیرگذار بر سلامت عضلات، سیستم عصبی و قلبی
- جینسنگ: افزایش‌دهنده تأثیرات کافئین در بدن
- ویتامین‌های B: تقویت ایمنی، سلامت پوست و انرژی
- گلوکورونولاکتون: بهبود تمرکز، هشیاری و عملکرد
- یوهمبین: اثرگذار بر عملکرد جنسی، ورزش و کنترل وزن
- کارنیتین: نقش در سوخت‌وساز اسیدهای چرب در سلول‌ها
چه کسانی باید از مصرف نوشابه‌های انرژی‌زا پرهیز کنند؟
اگرچه مصرف محدود نوشابه‌های انرژی‌زا برای بیشتر بزرگسالان بی‌خطر تلقی می‌شود، برخی گروه‌ها باید به‌طور کامل از مصرف آن‌ها خودداری کنند.14
- کودکان و نوجوانان
- زنان باردار یا شیرده
- افرادی با حساسیت به کافئین
- افراد دارای بیماری یا داروهای تداخل‌دار با این ترکیبات
- افراد دارای اختلالات روانی
- افراد با بیماری‌های قلبی
نشانه‌های هشداردهنده‌ای که نباید نادیده گرفته شوند
اگر به‌طور مرتب نوشابه انرژی‌زا مصرف می‌کنید، برخی نشانه‌ها هشدار می‌دهند که مصرف شما بیش‌ازحد است و باید جدی گرفته شوند.16
- تنگی نفس
- گیجی
- توهم
- تشنج
- افزایش تشنگی یا ادرار
- ضربان قلب سریع یا نامنظم
- پرش عضلانی
- ناراحتی گوارشی شامل اسهال، تهوع یا استفراغ
- سرگیجه یا تحریک‌پذیری
- تغییر در سطح هوشیاری
جایگزین‌های سالم‌تر برای نوشابه‌های انرژی‌زا
اگر همچنان مایل به مصرف کافئین هستید اما می‌خواهید از عوارض نوشابه‌های انرژی‌زا در امان بمانید، می‌توانید از گزینه‌های سالم‌تر استفاده کنید.17
- قهوه
- چای‌ها (سبز، سیاه، سفید یا گیاهی)
- مکمل‌های پیش از تمرین
- مکمل‌های کافئین‌دار بدون شکر و افزودنی
جمع‌بندی
نوشابه‌های انرژی‌زا زمانی که در مقادیر پایین مصرف شوند، می‌توانند بی‌خطر باشند. اما مصرف بیش‌ازحد آن‌ها ممکن است به بروز مشکلات قلبی، کلیوی، روانی و قند خون منجر شود.
در حالی که اکثر بزرگسالان می‌توانند مقادیر کم تا متوسط این نوشیدنی‌ها را تحمل کنند، نوجوانان، کودکان و افرادی با بیماری‌های خاص باید به‌طور کامل از مصرف آن‌ها پرهیز کنند. آگاهی، مهم‌ترین گام در استفاده ایمن از این محصولات است.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Erdmann J, Wiciński M, Wódkiewicz E, et al. Effects of energy drink consumption on physical performance and potential danger of inordinate usage. Nutrients. 2021 Jul 22;13(8):2506. doi:10.3390/nu13082506
- Wassef B, Kohansieh M, Makaryus AN. Effects of energy drinks on the cardiovascular system. World J Cardiol. 2017 Nov 26;9(11):796-806. doi:10.4330/wjc.v9.i11.796
- Richards G, Smith AP. A review of energy drinks and mental health, with a focus on stress, anxiety, and depression. J Caffeine Res. 2016 Jun 1;6(2):49-63. doi:10.1089/jcr.2015.0033
- Nowak D, Gośliński M, Nowatkowska K. The effect of acute consumption of energy drinks on blood pressure, heart rate and blood glucose in the group of young adults. Int J Environ Res Public Health. 2018 Mar 19;15(3):544. doi:10.3390/ijerph15030544
- Alsunni AA. Energy drink consumption: beneficial and adverse health effects. Int J Health Sci (Qassim). 2015 Oct;9(4):468-74.
- Silva JGVC, Martins JPG, de Sousa EBG, et al. Influence of energy drinks on enamel erosion: in vitro study using different assessment techniques. J Clin Exp Dent. 2021 Nov 1;13(11):e1076-e1082. doi:10.4317/jced.57788
- Costantino A, Maiese A, Lazzari J, et al. The dark side of energy drinks: a comprehensive review of their impact on the human body. Nutrients. 2023 Sep 9;15(18):3922. doi:10.3390/nu15183922
- Michigan Medicine. Energy drinks, caffeine, and your digestion.
- Center for Science in the Public Interest. Caffeine chart.
- U.S. Food and Drug Administration. Spilling the beans: How much caffeine is too much?
- Kole J, Barnhill A. Caffeine content labeling: a missed opportunity for promoting personal and public health. J Caffeine Res. 2013 Sep;3(3):108-113. doi:10.1089/jcr.2013.0017
- National Center for Complementary and Integrative Health. Energy drinks.
- Jagim AR, Harty PS, Barakat AR, et al. Prevalence and amounts of common ingredients found in energy drinks and shots. Nutrients. 2022 Jan 13;14(2):314. doi:10.3390/nu14020314
- Temple JL, Bernard C, Lipshultz SE, et al. The safety of ingested caffeine: a comprehensive review. Front Psychiatry. 2017 May 26;8:80. doi:10.3389/fpsyt.2017.00080
- HealthLink BC. Caffeinated energy drinks.
- Mount Sinai. Caffeine overdose.
- Antonio J, Antonio B, Arent SM, et al. Common questions and misconceptions about energy drinks: What does the scientific evidence really show? Nutrients. 2024 Dec 27;17(1):67. doi:10.3390/nu17010067
- https://www.verywellhealth.com/what-do-energy-drinks-do-to-your-body-11780293
Additional Reading
- Costantino A, Maiese A, Lazzari J, Casula C, Turillazzi E, Frati P, Fineschi V. The Dark Side of Energy Drinks: A Comprehensive Review of Their Impact on the Human Body. Nutrients. 2023 Sep 9;15(18):3922. doi:10.3390/nu15183922
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
