دندانهای کج چیست و چرا رخ میدهد؟
دندانهای کج پدیدهای شایع هستند که میتوانند کودکان، نوجوانان و بزرگسالان را تحت تأثیر قرار دهند. این مشکل ممکن است بر اثر عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، ازدستدادن دندان، شلوغی دهان، تروماهای صورت، و عادتهای نامناسب بهداشت دهان ایجاد شود.¹ این ناهنجاری دندانی نهتنها میتواند عملکرد صحیح دندانها را مختل کند، بلکه در صورت عدم درمان، احتمال بروز مشکلات بیشتر از جمله تحلیل لثه و درد مفصل فک نیز وجود دارد.

Mladen_Kostic / Getty Images
۱. ژنتیک
دندانهای کج نوعی ناهنجاری دندانی یا مالاکلوژن (مالانطباقی دندانها هنگام بستن دهان) بهشمار میآیند.² انواع دیگر این ناهنجاریها شامل اوربایت، آندربایت، فاصله بین دندانها و کراسبایت میشود. اگر یکی از والدین یا هر دوی آنها دارای دندانهای کج یا سایر ناهنجاریهای دندانی باشند، احتمال ابتلای فرزندان نیز به این وضعیت بیشتر میشود.³ ژنتیک نقش تعیینکنندهای در ساختار فک، شکل دندانها، و حتی تعداد آنها دارد.
۲. ازدستدادن دندان
ازدستدادن دندان ممکن است به حرکت سایر دندانها از موقعیت اصلی خود منجر شود و در نتیجه باعث ایجاد دندانهای کج یا ناهنجاریهای دیگر شود.⁴ این تغییر موقعیت میتواند در برخی موارد بسیار سریع رخ دهد. ازدستدادن دندان و دندانهای کج هر دو میتوانند کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند، زیرا بر توانایی جویدن، تغذیه و حتی اعتمادبهنفس تأثیر منفی میگذارند.⁴
۳. بهداشت ضعیف دهان و دندان
بیتوجهی به بهداشت دهان ممکن است منجر به تجمع پلاک و پوسیدگی دندان شود که نهایتاً میتواند به ازدستدادن دندان و در نتیجه کجی دندانها بیانجامد.⁵ ازدستدادن زودهنگام دندانهای شیری در کودکان نیز میتواند باعث شود که دندانهای دائمی در موقعیتهای نادرست رشد کنند و دندانها کج شوند.⁶
۴. عادتهای دهانی
عادتهایی مانند مکیدن انگشت، استفاده طولانیمدت از پستانک، گازگرفتن ناخن، دندانقروچه (فشردن و ساییدن دندانها) و تنفس دهانی میتوانند به کجی دندانها منجر شوند.⁷ این رفتارها بهویژه در دوران کودکی تأثیر زیادی بر شکلگیری ساختار دندانها و فک دارند و اگر اصلاح نشوند، ممکن است درمانهای ارتودنسی جدی مورد نیاز باشد.
۵. آسیب و ضربه به صورت یا دهان
آسیبهای شدید به ناحیه صورت یا دهان میتوانند منجر به جابجایی یا شکستگی دندانها و استخوان فک شوند که در نهایت به ایجاد دندانهای کج منجر میشود. این نوع تروماها هم در کودکان و هم در بزرگسالان شایع هستند.⁸ در صورت وقوع آسیب، مراجعه سریع به دندانپزشک ضروری است، زیرا مداخله زودهنگام میتواند مانع از جابجایی دائمی دندانها یا ازدسترفتن آنها شود.
۶. تغذیه نامناسب
تغذیه مناسب برای سلامت دندان و لثهها ضروری است.⁹ کمبود مواد مغذی، بهویژه در کودکان و سالمندان، میتواند به ازدستدادن دندان و کجی دندانها منجر شود. در کودکان، سوءتغذیه ممکن است بهدلیل عادات غذایی محدود یا وضعیت اقتصادی خانواده باشد.¹⁰ در سالمندان، ازدستدادن دندانها میتواند جذب مواد مغذی را دشوار کند و سلامت دهان را بیشتر به خطر اندازد.¹¹
۷. دندانهای عقل و شلوغی دندانی
دندانهای عقل ممکن است باعث ایجاد فشار بر دندانهای کناری بهویژه آسیاب دوم شده و در نهایت منجر به شلوغی و نامرتبی دندانها شوند. این دندانها گاهی اوقات بهطور کج رشد کرده و باعث گیرکردن دندانهای مجاور میشوند.¹² گیرکردگی یا «ایمپکشن» بهمعنای عدم رویش کامل دندان از خط لثه است و میتواند نیاز به جراحی دندان عقل یا درمان ارتودنسی را ضروری سازد.
۸. رویش نادرست دندانها
رویش نادرست دندان بهمعنای ظاهرشدن دندانها در موقعیتها یا زمانهای نامناسب است؛ بهعنوانمثال، زودتر از موعد یا با زاویه نادرست رویش مییابند.¹³ این وضعیت هم در کودکان و هم بزرگسالان دیده میشود و معمولاً نیازمند ارزیابی تخصصی و درمان ارتودنسی است.
چگونه دندانهای کج را صاف کنیم؟
روشهای مؤثر برای صافکردن دندانهای کج شامل موارد زیر هستند:¹⁴
- بریسها (ارتودنسی ثابت): شامل بریسهای فلزی و سرامیکی هستند. بریسهای فلزی با استفاده از براکت، سیم و باند به دندان متصل میشوند، در حالیکه بریسهای سرامیکی از سیمهای همرنگ دندان استفاده میکنند.
- الاینرها: سینیهای پلاستیکی شفاف و نازکی هستند که بهآرامی دندانها را حرکت میدهند. این روش برای مشکلات خفیف مناسب است. کیتهای خانگی نیز وجود دارند، اما بدون نظارت مستقیم دندانپزشک انجام میشوند.
- جراحی: در مواردی که ناهنجاری مربوط به فک باشد، ممکن است نیاز به جراحی اصلاح فک در کنار درمان دندانها باشد.¹⁵
جمعبندی
دندانهای کج تنها یک مسئله زیبایی نیستند و میتوانند عملکرد دهان، تغذیه و اعتمادبهنفس را تحت تأثیر قرار دهند. خوشبختانه، روشهای متعددی برای درمان این وضعیت وجود دارد که بسته به شدت و نوع مشکل انتخاب میشوند. مراجعه به دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی برای ارزیابی تخصصی و انتخاب بهترین گزینه درمانی، نخستین گام مؤثر در رسیدگی به این مشکل است.
- InformedHealth.org. Overview: misaligned teeth and jaws.
- Kahn S, Ehrlich P, Feldman M, et al. The jaw epidemic: Recognition, origins, cures, and prevention. Bioscience. 2020;70(9):759-771. Published 2020 Jul 22. doi:10.1093/biosci/biaa073
- Neela PK, Atteeri A, Mamillapalli PK, et al. Genetics of dentofacial and orthodontic abnormalities. Glob Med Genet. 2020;7(4):95-100. doi:10.1055/s-0040-1722303
- Kramarczyk K, Skowron K, Skowron P, et al. The multifaceted impact of missing teeth on general health: a narrative review. Folia Med Cracov. 2024;64(1):25-37. doi:10.24425/fmc.2024.150139 10
- National Institute of Dental and Craniofacial Research. Periodontal (gum) disease.
- Centers for Disease Control and Prevention. About tooth loss.
- Kamdar RJ, Al-Shahrani I. Damaging oral habits. J Int Oral Health. 2015;7(4):85-87.
- Levin L, Day PF, Hicks L, et al. International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: general introduction. Dent Traumatol. 2020;36(4):309-313. doi:10.1111/edt.12574
- American Dental Association. Nutrition: what you eat affects your teeth.
- Vieira KA, Rosa-Júnior LS, Souza MAV, et al. Chronic malnutrition and oral health status in children aged 1 to 5 years: an observational study. Medicine (Baltimore). 2020;99(18):e19595. doi:10.1097/MD.0000000000019595
- Kaurani P, Kakodkar P, Bhowmick A, Samra RK, Bansal V. Association of tooth loss and nutritional status in adults: an overview of systematic reviews. BMC Oral Health. 2024;24(1):838. doi:10.1186/s12903-024-04602-1
- Hasan KM, Sobhana CR, Rawat SK, et al. Third molar impaction in different facial types and mandibular length: a cross-sectional study. Natl J Maxillofac Surg. 2021;12(1):83-87. doi:10.4103/njms.NJMS_111_20
- Roulias P, Kalantzis N, Doukaki D, et al. Teeth eruption disorders: a critical review. Children (Basel). 2022;9(6):771. doi:10.3390/children9060771
- Mark AM. Straightening your smile. JADA 154(1).
- Orthodontics Limited, PC. What is teeth straightening surgery and is it right for me?
- https://www.verywellhealth.com/crooked-teeth-11756667
