پلیفنولها ترکیبات گیاهی فعالی هستند که به دلیل خواص آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی خود، نقش مهمی در حفظ سلامت بدن ایفا میکنند. این ترکیبات میتوانند به کاهش التهاب، حمایت از سلامت قلب، بهبود عملکرد مغز و تقویت سیستم ایمنی کمک کنند.
اگرچه چای یکی از شناختهشدهترین منابع پلیفنول است، اما غذاها و نوشیدنیهای متنوع دیگری نیز وجود دارند که میتوانند مقدار قابلتوجهی از این ترکیبات مفید را تأمین کنند. مصرف منظم میوهها، سبزیجات، غلات کامل و سایر مواد گیاهی رنگارنگ راهی مؤثر برای افزایش دریافت پلیفنولهاست.
انواع توتها
انواع توتها از غنیترین منابع پلیفنول در رژیم غذایی محسوب میشوند. در میان آنها، بلوبری بالاترین میزان پلیفنول را دارد و مقدار آن چند برابر توتفرنگی و تمشک است.
توتهایی مانند آقطی سیاه و انگور فرنگی سیاه نیز سرشار از پلیفنول هستند، هرچند کمتر مصرف میشوند. شاهتوت، توتفرنگی و تمشک هم گزینههای در دسترستری هستند که همچنان مقدار قابل توجهی از این ترکیبات را فراهم میکنند.
افزودن انواع توتها به صبحانه، ماست، جو دوسر یا سالاد میتواند راهی ساده و خوشطعم برای افزایش دریافت پلیفنول باشد.

میوهها
بسیاری از میوهها علاوه بر ویتامینها و فیبر، حاوی پلیفنول نیز هستند. میوههایی مانند آلو، گیلاس، انگور قرمز، سیب، هلو، زردآلو، شلیل و گلابی از جمله منابع خوب این ترکیبات به شمار میروند.
این میوهها بهراحتی قابل حمل هستند و میتوانند بهعنوان میانوعده مصرف شوند. همچنین ترکیب آنها با غلات، نان سبوسدار یا سالاد باعث افزایش تنوع و ارزش تغذیهای وعدهها میشود.
سبزیجات سبز
برخی سبزیجات سبز مقدار قابلتوجهی پلیفنول دارند و مصرف منظم آنها توصیه میشود. کلم بروکلی، اسفناج و مارچوبه از جمله سبزیجات پرمصرفی هستند که به این ترکیبات غنیاند.
کلم بروکلی را میتوان در غذاهای تفتدادهشده، پاستا یا بهصورت کبابی با کمی روغن زیتون استفاده کرد. زیتونهای سبز و سیاه نیز پلیفنول زیادی دارند و سبزیجاتی مانند کاسنی، کنگر فرنگی و پیاز قرمز هم از منابع کمتر شناختهشده اما ارزشمند محسوب میشوند.
شکلات تلخ
پودر کاکائو و شکلات تلخ از منابع بسیار غنی پلیفنول هستند. هرچه درصد کاکائو در شکلات بالاتر باشد، میزان پلیفنول آن نیز بیشتر خواهد بود.
در مقایسه با شکلات شیری، شکلات تلخ ارزش تغذیهای بالاتری از نظر ترکیبات آنتیاکسیدانی دارد. مصرف متعادل شکلات تلخ میتواند علاوه بر لذت طعم، به دریافت پلیفنولهای مفید کمک کند.
گیاهان و ادویهها
بسیاری از گیاهان و ادویهها بهطور طبیعی سرشار از پلیفنول هستند و حتی در مقادیر کم نیز اثر قابل توجهی دارند. میخک، نعناع و بادیان رومی از غنیترین ادویهها از نظر پلیفنول محسوب میشوند.
ادویههای رایجتری مانند پونه کوهی، دانه کرفس، مریم گلی، رزماری، آویشن، کاپر، ریحان و کاری نیز مقدار قابل توجهی پلیفنول دارند. استفاده منظم از این ادویهها در آشپزی روزمره راهی ساده برای افزایش دریافت ترکیبات مفید گیاهی است.
آجیل و دانهها
در میان آجیلها، شاهبلوط بیشترین میزان پلیفنول را دارد و پس از آن فندق، گردوی آمریکایی و بادام قرار میگیرند. آجیلها علاوه بر پلیفنول، منبع خوبی از فیبر، پروتئین و چربیهای مفید هستند.
دانه کتان بهویژه بهصورت آسیابشده، مقدار بسیار بالایی پلیفنول دارد. سویا و لوبیا سیاه نیز از دیگر منابع گیاهی غنی از این ترکیبات محسوب میشوند و میتوانند بخشی از رژیم غذایی روزانه باشند.
غلات کامل و جو دوسر
برخی غلات کامل و آردهای تهیهشده از آنها حاوی پلیفنول هستند. گندم کامل، جو دوسر کامل، چاودار کامل، ذرت و گندم دوروم از جمله این منابع به شمار میروند.
انتخاب نانها و غلات سبوسدار بهجای انواع تصفیهشده نهتنها فیبر بیشتری فراهم میکند، بلکه به افزایش دریافت پلیفنولها نیز کمک میکند. این موضوع برای سلامت قلب و دستگاه گوارش اهمیت دارد.
قهوه
قهوه یکی از منابع مهم پلیفنول در رژیم غذایی بسیاری از افراد است. در برخی موارد، یک فنجان قهوه حتی میتواند پلیفنول بیشتری نسبت به چای سیاه یا سبز تأمین کند.
مصرف متعادل قهوه میتواند به دریافت آنتیاکسیدانها کمک کند، به شرطی که با مقدار مناسب و بدون افزودن شکر زیاد مصرف شود. این نوشیدنی برای افرادی که چای مصرف نمیکنند، جایگزین مناسبی از نظر پلیفنول محسوب میشود.
سؤالات متداول
آیا پلیفنولها فقط در غذاهای گیاهی یافت میشوند؟
بله، پلیفنولها ترکیباتی هستند که بهطور طبیعی در گیاهان وجود دارند و در غذاهای حیوانی یافت نمیشوند.
آیا پختوپز باعث کاهش پلیفنولها میشود؟
برخی روشهای پخت میتوانند مقدار پلیفنول را کاهش دهند، اما مصرف ترکیبی از غذاهای خام و پخته میتواند این اثر را متعادل کند.
آیا مصرف زیاد پلیفنولها عوارض دارد؟
در قالب یک رژیم غذایی متعادل و متنوع، مصرف پلیفنولها معمولاً ایمن و مفید است و عوارض خاصی ایجاد نمیکند.
جمعبندی
پلیفنولها ترکیباتی ارزشمند هستند که میتوانند به بهبود سلامت کلی بدن کمک کنند. اگرچه چای منبع شناختهشدهای از این مواد است، اما غذاهای متنوعی مانند انواع توتها، میوهها، سبزیجات، شکلات تلخ، ادویهها، آجیل، غلات کامل و قهوه نیز میتوانند سهم مهمی در تأمین آنها داشته باشند.
تنوع در انتخاب مواد غذایی گیاهی و مصرف منظم آنها بهترین راه برای بهرهمندی از فواید پلیفنولها و حمایت از سلامت طولانیمدت بدن است.
- Pandey KB, Rizvi SI. Plant polyphenols as dietary antioxidants in human health and disease. Oxid Med Cell Longev. 2009;2(5):270-278. doi:10.4161/oxim.2.5.9498
- Cervantes L, Martinez-Ferri E, Soria C, Ariza MT. Bioavailability of phenolic compounds in strawberry, raspberry and blueberry: Insights for breeding programs. Food Bioscience. 37;2020;100680.
- Pérez-Jiménez J, Neveu V, Vos F, Scalbert A. Identification of the 100 richest dietary sources of polyphenols: an application of the Phenol-Explorer database. Eur J Clin Nutr. 2010;64 Suppl 3:S112-S120. doi:10.1038/ejcn.2010.221
- Osman AG, Avula B, Katragunta K, et al. Elderberry extracts: Characterization of the polyphenolic chemical composition, quality consistency, safety, adulteration, and attenuation of oxidative stress- and inflammation-induced health disorders. Molecules. 2023;28(7):3148. doi:10.3390/molecules28073148
- Lazaridis DG, Kitsios AP, Koutoulis AS, Malisova O, Karabagias IK. Fruits, spices and honey phenolic compounds: A comprehensive review on their origin, methods of extraction and beneficial health properties. Antioxidants (Basel). 2024;13(11):1335. doi: 10.3390/antiox13111335
- Nurzyńska-Wierdak R. Green leafy vegetables (GLVs) as nutritional and preventive agents supporting metabolism. Metabolites. 2025;15(8):502. doi:10.3390/metabo15080502
- Lee SH, Moore LV, Park S, Harris DM, Blanck HM. Adults Meeting Fruit and Vegetable Intake Recommendations — United States, 2019. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2022;71:1–9. doi:10.15585/mmwr.mm7101a1
- Samanta S, Sarkar T, Chakraborty R, et al. Dark chocolate: An overview of its biological activity, processing, and fortification approaches. Curr Res Food Sci. 2022;5:1916-1943. doi:10.1016/j.crfs.2022.10.017
- Călinoiu LF, Vodnar DC. Whole grains and phenolic acids: A review on bioactivity, functionality, health benefits and bioavailability. Nutrients. 2018;10(11):1615. doi:10.3390/nu10111615
- LIczbiński P, Bukowska B. Tea and coffee polyphenols and their biological properties based on the latest in vitro investigations. Ind Crops Prod. 2022;175:114265. doi:10.1016/j.indcrop.2021.114265
- https://www.verywellhealth.com/foods-high-in-polyphenols-11844787
