۹ کار باید و نباید قبل از آزمایش PSA

آزمایش PSA یکی از ابزارهای کلیدی برای غربالگری سرطان پروستات است. این آزمایش با اندازه‌گیری سطح پروتئین PSA در خون، می‌تواند مشکلات پروستات را زودتر از بروز علائم تشخیص دهد. در ادامه، به بررسی ۹ نکته مهم برای اطمینان از دقت نتایج می‌پردازیم.

پروتئین PSA چیست؟

پروتئین PSA یا آنتی‌ژن اختصاصی پروستات، توسط غده پروستات تولید می‌شود. آزمایش PSA یک تست خونی ساده است که سطح این پروتئین را در خون مردان اندازه‌گیری می‌کند. سطوح بالای PSA می‌تواند نشان‌دهنده التهاب، بزرگ شدن خوش‌خیم پروستات (BPH) یا حتی سرطان پروستات باشد.

حدود ۳۷ درصد از مردان بالای ۵۰ سال در سال گذشته این آزمایش را انجام داده‌اند. این غربالگری می‌تواند سرطان پروستات را تا هفت سال قبل از ظاهر شدن علائم تشخیص دهد. با این حال، عوامل مختلفی مانند عفونت‌ها یا داروها می‌توانند نتایج را به طور کاذب بالا یا پایین ببرند.

برای به دست آوردن نتایج دقیق، رعایت نکات ساده اما حیاتی ضروری است. این نکات بر اساس توصیه‌های متخصصان اورولوژی تدوین شده‌اند و می‌توانند از تشخیص‌های نادرست جلوگیری کنند. حالا بیایید به جزئیات بپردازیم.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

۱. نکنید: قبل از آزمایش ناشتا بمانید

برخلاف برخی آزمایش‌های خونی مانند تست قند خون برای تشخیص دیابت که نیاز به ناشتایی ۸ ساعته یا بیشتر دارند، آزمایش PSA چنین نیازی ندارد. دکتر جان ال. فیلیپس، رئیس و استاد اورولوژی در کالج پزشکی نیویورک در والاهالا، می‌گوید: «هیچ آمادگی خاصی برای آزمایش PSA لازم نیست.» نخوردن غذا قبل از آزمایش هیچ تأثیری بر نتایج ندارد.

این موضوع به این دلیل است که سطح PSA مستقیماً با عوامل غذایی مرتبط نیست. در عوض، عوامل مکانیکی یا دارویی تأثیرگذارتر هستند. اگر نگران هستید، با پزشک خود تأیید کنید، اما معمولاً می‌توانید صبحانه‌تان را بدون نگرانی بخورید.

۲. بکنید: به پزشک بگویید چه داروهایی مصرف می‌کنید

گروهی از داروها به نام مهارکننده‌های ۵-آلفا ردوکتاز می‌توانند بر سطح PSA تأثیر بگذارند. این داروها شامل فیناستراید (پروپشیا، پرواسکار) و دوتاستراید (آوودارت) هستند که برای درمان BPH و طاسی مردانه تجویز می‌شوند. دکتر گابریل رودریگز، متخصص اورولوژی دارای بورد در بیمارستان هیوستون متودیست کلیر لیک، توضیح می‌دهد: «این داروها تبدیل تستوسترون فعال در پروستات را مسدود می‌کنند و باعث کوچک شدن پروستات و کاهش کاذب PSA می‌شوند.» فیناستراید می‌تواند نتایج PSA را تا ۵۰ درصد کاهش دهد.

سطح پایین PSA ممکن است حس امنیت کاذب ایجاد کند. ممکن است فکر کنید اعدادتان خوب است یا در حال بهبود، در حالی که در واقعیت بالا بوده‌اند. تمام داروهای مصرفی‌تان را با اورولوژیست خود در میان بگذارید و بپرسید آیا نیاز به قطع آن‌ها دارید و برای چه مدت. داروی ریزش مو مینوکسیدیل (روگین) دوز پایین‌تری دارد و نباید بر PSA تأثیر بگذارد.

در مقابل، داروهایی که سطح تستوسترون را افزایش می‌دهند، مانند مکمل‌های libido یا تستوسترون بدون نظارت، می‌توانند PSA را با تحریک پروستات بالا ببرند. دکتر فیلیپس هشدار می‌دهد: «اگر مردان بدون نظارت در باشگاه ‘پمپ’ می‌کنند، این می‌تواند PSA را افزایش دهد.» بنابراین، صداقت کامل در مورد داروها کلیدی است.

۳. نکنید: قبل از آزمایش دوچرخه‌سواری کنید

اکثر انواع ورزش بر سطح PSA تأثیر نمی‌گذارند، اما استثناهایی وجود دارد. سوار شدن بر دوچرخه، موتورسیکلت یا جت اسکی فشار زیادی به پروستات وارد می‌کند. دکتر رودریگز می‌گوید: «این فعالیت‌ها سلول‌های پروستات را آسیب می‌زنند و باعث ترشح بیشتر PSA به خون می‌شوند که در آزمایش تشخیص داده می‌شود.» برای جلوگیری از نتیجه مثبت کاذب، حدود ۴۸ ساعت قبل از آزمایش از این فعالیت‌ها اجتناب کنید.

این فشار مکانیکی می‌تواند التهاب موقتی ایجاد کند. مطالعات نشان داده‌اند که حتی ۳۰ دقیقه دوچرخه‌سواری می‌تواند PSA را موقتاً افزایش دهد. اگر عادت به این ورزش‌ها دارید، زمان‌بندی آزمایش را طوری تنظیم کنید که حداقل دو روز فاصله داشته باشد.

۴. بکنید: برای COVID تست بگیرید

اگر علائمی مانند تب، سرفه، گلودرد یا از دست دادن حس چشایی یا بویایی دارید، تست COVID بدهید. ویروس می‌تواند سطح PSA را گاهی اوقات افزایش دهد. یکی از دلایل احتمالی، آسیب پروستات از التهاب عفونت COVID است که باعث ریزش سلول‌های آن به خون می‌شود. واکسن COVID نیز ممکن است اثر مشابهی داشته باشد.

از پزشک‌تان بپرسید پس از عفونت یا واکسن COVID چقدر صبر کنید تا PSA بگیرید. تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که این افزایش معمولاً موقتی است، اما برای دقت، بهتر است حداقل دو هفته صبر کنید. این نکته به ویژه در دوران همه‌گیری اهمیت بیشتری دارد.

۵. بکنید: از رابطه جنسی فاصله بگیرید

در زمان انزال، پروستات منقبض می‌شود تا مایع پروستاتیک و منی را به بیرون هدایت کند. این انقباض trauma جزئی به غده پروستات وارد می‌کند و مقادیر کمی PSA به خون آزاد می‌شود، طبق گفته رودریگز.

بهترین کار اجتناب از رابطه جنسی یا خودارضایی درست قبل از آزمایش است، اما نیازی به انتظار طولانی نیست. فیلیپس می‌گوید: «PSA معمولاً در عرض دو روز در تقریباً ۱۰۰ درصد افراد به حالت عادی برمی‌گردد.» بنابراین، بیش از دو روز اجتناب کردن احتمالاً غیرضروری است. این تغییر ساده می‌تواند نتایج را قابل اعتمادتر کند.

۶. بکنید: تا بعد از پروسیجرهای اورولوژیک صبر کنید

هر پروسیجری که ابزار یا اسکوپ را در یا نزدیک پروستات قرار دهد، ممکن است به این غده آسیب بزند. بیوپسی پروستات و سیستوسکوپی – آزمایشی برای تشخیص مشکلات مثانه – می‌توانند سطح PSA را موقتاً افزایش دهند. کولونوسکوپی نیز نگرانی دیگری است، زیرا اسکوپ از نزدیکی پروستات عبور می‌کند، طبق رودریگز.

معمولاً توصیه می‌شود حداقل ۴ تا ۶ هفته پس از این پروسیجرها صبر کنید. این زمان اجازه می‌دهد التهاب فروکش کند و نتایج دقیق‌تری بگیرید. همیشه با پزشک هماهنگ کنید تا زمان مناسب را تعیین کند.

۷. بکنید: معاینه رکتال دیجیتال را با فاصله انجام دهید

معاینه رکتال دیجیتال (DRE) تست دیگری برای سرطان پروستات است که پزشک انگشت دستکش‌پوشه و روغن‌زده را به رکتوم وارد می‌کند تا توده‌ها یا تغییرات را بررسی کند. بحث‌هایی در مورد افزایش PSA توسط DRE وجود دارد. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که سطح PSA پس از این معاینه افزایش می‌یابد، در حالی که مطالعات دیگر این اثر را نیافته‌اند.

اگر DRE PSA را افزایش دهد، احتمالاً افزایش کمی است. فیلیپس می‌گوید: «معاینه رکتال فقط ۴ ثانیه طول می‌کشد و PSA را به طور قابل توجهی بالا نمی‌برد.» با این حال، برای اطمینان، پزشک می‌تواند ابتدا خون PSA را بگیرد و سپس DRE را انجام دهد. این ترتیب ساده دقت را تضمین می‌کند.

۸. بکنید: اگر کاتتر دارید، صبر کنید

برخی مردان برای بی‌اختیاری ادراری، احتباس ادراری یا پس از جراحی پروستات یا تناسلی به کاتتر – لوله‌ای از آلت تناسلی به مثانه برای تخلیه ادرار – نیاز دارند. به پزشک بگویید اگر کاتتر دارید. این لوله می‌تواند گاهی پروستات را آسیب بزند، بنابراین ممکن است نیاز باشد تا ۶ هفته پس از برداشتن آن، آزمایش PSA را به تعویق بیندازید.

این آسیب می‌تواند التهاب ایجاد کند و نتایج را مختل کند. نظارت بر بهبودی پس از برداشتن کاتتر ضروری است. پزشک بر اساس وضعیت شما زمان‌بندی می‌کند.

۹. بکنید: عفونت ادراری را درمان کنید

پس از عفونت ادراری (UTI)، سطح PSA معمولاً بالاتر است به دلیل التهاب یا تحریک ناشی از عفونت. پزشک می‌تواند آنتی‌بیوتیک تجویز کند تا عفونت را پاک کند. التهاب غده پروستات، به نام پروستاتیت، نیز می‌تواند PSA را افزایش دهد.

پس از درمان، معمولاً ۴ تا ۶ هفته صبر کنید تا آزمایش تکرار شود. این کار از تشخیص‌های کاذب جلوگیری می‌کند و درمان دقیق‌تری را امکان‌پذیر می‌سازد.

نتیجه‌گیری

آزمایش PSA بخش مهمی از غربالگری سرطان پروستات است و می‌تواند تغییرات سرطانی را سال‌ها قبل از علائم تشخیص دهد. عواملی مانند عفونت‌ها و داروها ممکن است نتایج کاذب بالا یا پایین ایجاد کنند و آزمایش را کمتر قابل اعتماد سازند.

با اورولوژیست خود در مورد آمادگی برای آزمایش PSA صحبت کنید و دستورالعمل‌های او را دنبال کنید تا دقت نتایج بهبود یابد. رعایت این نکات ساده می‌تواند به تشخیص زودهنگام و درمان مؤثرتر کمک کند. اگر سؤالی دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: