واژن سالم به طور طبیعی حاوی تعادل ظریفی از باکتریهای خوب و بد است. اما اگر رشد بیش از حد باکتریهای خاص (به ویژه بیهوازیها) رخ دهد، عفونتی به نام واژینوز باکتریایی یا BV ممکن است ایجاد شود.
واژینوز باکتریایی در افرادی که واژن دارند، بسیار شایع است. اگرچه این وضعیت میتواند در موارد خفیف خود به خود برطرف شود، اما درمان آن میتواند خطر عوارض خاص و خطرات سلامتی مرتبط با BV را به طور چشمگیری کاهش دهد.
برای آشنایی با بهترین درمانهای واژینوز باکتریایی، به علاوه نکات ضروری برای کاهش خطر ابتلا، مطالعه این مقاله را ادامه دهید.
واژینوز باکتریایی چیست؟
واژینوز باکتریایی (BV) یک عفونت واژن است که در اثر برهم خوردن تعادل میکروبی و رشد بیش از حد باکتریهای بیهوازی ایجاد میشود. این امر محیط واژن را از حالت اسیدی طبیعی خارج کرده و در نتیجه علائمی مانند:
- ترشحات نازک و مایل به سفید یا خاکستری، که اغلب پس از رابطه جنسی یا در دوران قاعدگی بدتر میشوند.
- ترشحات با بوی قوی شبیه به ماهی، که مشخصه اصلی BV است.
- درد یا سوزش در هنگام ادرار کردن.
- درد خفیف در حین یا بعد از رابطه جنسی.
- خارش واژن و فرج.
در برخی موارد، BV هیچ علامتی ایجاد نمیکند و به صورت اتفاقی تشخیص داده میشود. BV معمولاً افرادی با واژن را در سنین ۱۵ تا ۴۴ سال تحت تأثیر قرار میدهد. به طور کلی، این وضعیت در افراد دارای فعالیت جنسی شایعتر است.
علل واژینوز باکتریایی
کارشناسان دقیقاً نمیدانند چه عامل واحدی باعث BV میشود، اما این وضعیت با برهم خوردن تعادل میکروبی مرتبط است. با توجه به مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)، این بیماری در افراد دارای فعالیت جنسی شایعتر است.
مواردی که ممکن است خطر ابتلا به BV را افزایش دهد عبارتند از:
- دوش واژینال (Douching): این کار تعادل طبیعی pH و باکتریها را مختل میکند.
- عدم استفاده از کاندوم یا استفاده از روشهای مانع دیگر.
- داشتن شرکای جنسی متعدد یا شرکای جنسی جدید.
۷ بهترین درمان برای واژینوز باکتریایی
بهترین و مؤثرترین درمان برای BV، داروهای تجویزی (آنتیبیوتیکها) هستند. گزینههای جایگزین معمولاً برای موارد خفیف یا کمک به پیشگیری از عود استفاده میشوند.
۱. مترونیدازول (Metronidazole)
یکی از بهترین و رایجترین درمانهای تجویزی برای BV، آنتیبیوتیکی به نام مترونیدازول است. این دارو میتواند به صورت قرص خوراکی یا ژل واژینال استفاده شود.
دوزهای توصیهشده (طبق CDC):
- قرص: ۵۰۰ میلیگرم (mg) خوراکی، دو بار در روز به مدت ۷ روز.
- ژل واژینال: ۵ گرم، یک بار در روز به مدت ۵ روز در واژن قرار داده میشود.
توجه به عود: اگر BV مکرر عود میکند، پزشک ممکن است دوز خوراکی را برای ۱۰ تا ۱۴ روز تجویز کند یا استفاده از ژل واژینال را به مدت ۱۰ روز و سپس دو بار در هفته به مدت ۳ تا ۶ ماه توصیه کند.
| مزایا | معایب |
| درمان مؤثر و خط اول | میتواند عوارض جانبی گوارشی ایجاد کند (تهوع، اسهال) |
| آسان برای مصرف (قرص) | احتمال ایجاد طعم فلزی در دهان |
| عوارض جانبی بالقوه: تهوع، استفراغ، اسهال، سردرد. |
۲. کلیندامایسین (Clindamycin)
کلیندامایسین یک آنتیبیوتیک مؤثر دیگر برای درمان BV است. این دارو در اشکال مختلف شامل قرص، کرم واژینال یا شیاف تخمک (Ovule) واژینال موجود است.
دوزهای توصیهشده (طبق CDC):
- قرص: ۳۰۰ میلیگرم خوراکی، دو بار در روز به مدت ۷ روز.
- کرم واژینال: ۵ گرم قبل از خواب به مدت ۷ روز در واژن قرار داده شود.
- شیاف تخمک واژینال: ۱۰۰ میلیگرم قبل از خواب به مدت ۳ روز در واژن قرار داده شود.
هشدار مهم: کرم و شیاف تخمک کلیندامایسین حاوی روغن هستند که ممکن است محصولات لاتکس مانند کاندوم و دیافراگم را ضعیف کند. این اثر میتواند تا ۷۲ ساعت برای تخمکها و ۵ روز برای کرم باقی بماند.
| مزایا | معایب |
| درمان مؤثر و پرکاربرد | کرمها و تخمکها میتوانند وسایل پیشگیری از بارداری لاتکسی را ضعیف کنند. |
| در چندین شکل مختلف موجود است | احتمال خطر بالاتر برای ابتلا به کولیت (التهاب روده) نسبت به برخی آنتیبیوتیکهای دیگر. |
۳. تینیدازول (Tinidazole)
در صورتی که بیمار عوارض جانبی نامطلوبی را با مترونیدازول یا کلیندامایسین تجربه کند، پزشک ممکن است تینیدازول را به عنوان جایگزین تجویز کند. این دارو نیز یک آنتیبیوتیک است که به صورت قرص خوراکی مصرف میشود.
دوزهای توصیهشده:
- ۲ گرم خوراکی، یک بار در روز به مدت ۲ روز.
- ۱ گرم خوراکی، یک بار در روز به مدت ۵ روز.
| مزایا | معایب |
| آسان برای مصرف | عوارض جانبی بالقوه: طعم فلزی در دهان، حالت تهوع، سرگیجه. |
| دوره درمان کوتاه (۲ یا ۵ روز) |
۴. سکنیدازول (Secnidazole)
گزینه دیگر سکنیدازول است. این یک آنتیبیوتیک جدیدتر است که مزیت آن، نیاز به مصرف تنها یک دوز واحد است.
سکنیدازول به صورت گرانول (دانههای ریز) در دسترس است که میتوانید آن را به صورت خوراکی مصرف کنید. دوز توصیهشده یک دوز ۲ گرمی است. میتوانید گرانولها را ابتدا با سس سیب یا ماست شیرین نشده مخلوط کنید.
| مزایا | معایب |
| نیاز به یک دوز واحد دارد (افزایش پیروی از درمان) | گرانتر از سایر درمانها است. |
| به راحتی با غذا مخلوط میشود | احتمال بروز تهوع و اسهال. |
۵. پروبیوتیکها (Probiotics)
پروبیوتیکها باکتریهای مفیدی هستند که مصرف مکمل آنها میتواند به جایگزینی باکتریهای سالم (لاکتوباسیلها) در بدن و واژن کمک کند.
بررسیهای علمی (۲۰۲۱) نشان میدهند که پروبیوتیکهای خوراکی و واژینال ممکن است گزینهای مؤثر برای درمان و پیشگیری از عود BV باشند. لاکتوباسیلها به بازیابی pH اسیدی واژن کمک میکنند. اگر برای BV آنتیبیوتیک مصرف میکنید، پروبیوتیکها به جایگزینی باکتریهای خوبی که توسط آنتیبیوتیکها از بین میروند، کمک میکنند.
| مزایا | معایب |
| عوارض جانبی محدود (معمولاً خفیف گوارشی) | به اندازه آنتیبیوتیکها مؤثر نیست (برای درمان حاد). |
| ممکن است به پیشگیری و درمان عود BV کمک کند | نیاز به تحقیقات بیشتر برای دوز مناسب و مدت زمان درمان دارد. |
۶. کپسول سیر (Garlic)
سیر دارای خواص ضد باکتریایی قوی است و مدتهاست که به عنوان یک درمان طبیعی برای عفونتها استفاده میشود.
نحوه استفاده: سیر را فقط به صورت خوراکی و به شکل کپسول مکمل مصرف کنید. توجه داشته باشید که قرار دادن سیر خام در واژن باعث سوزش شدید و آسیب به بافت حساس واژن میشود.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۴ نشان داد که مصرف قرص مکمل سیر میتواند گزینهای قابل مقایسه با مترونیدازول خوراکی برای درمان BV باشد.
| مزایا | معایب |
| گزینه طبیعی و ارزان | به اندازه گزینههای تجویزی مؤثر نیست. |
| نیاز به نسخه ندارد |
۷. شیاف اسید بوریک (Boric Acid Suppositories)
بر اساس یک بررسی در سال ۲۰۱۹، شیاف واژینال اسید بوریک معمولاً برای درمان BV عودکننده استفاده میشود. اسید بوریک به تثبیت pH واژن کمک میکند.
هشدار حیاتی: اسید بوریک به صورت خوراکی سمی است و باید دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری شود. همچنین، استفاده از آن در دوران بارداری ایمن نیست و ممنوع است.
با این حال، استفاده از اسید بوریک به صورت شیاف واژینال ایمن در نظر گرفته میشود و مطالعات اثربخشی آن را بهویژه در ترکیب با درمان آنتیبیوتیکی برای موارد مقاوم تأیید کردهاند.
| مزایا | معایب |
| استفاده به عنوان شیاف واژینال ایمن است | مصرف خوراکی آن سمی است. |
| مؤثر در درمان موارد عودکننده | استفاده در دوران بارداری ایمن نیست. |
| احتمال واکنش آلرژیک یا تحریک موضعی وجود دارد. |
چگونه خطر ابتلا به واژینوز باکتریایی را کاهش دهیم؟
اگرچه کارشناسان هنوز به طور کامل نمیدانند که BV چگونه منتقل میشود، اما هر چیزی که تعادل شیمیایی واژن را تغییر دهد، میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
این اقدامات ممکن است خطر ابتلا به BV را کاهش دهند:
- از دوش واژینال خودداری کنید: این کار تعادل طبیعی باکتریهای واژن را مختل میکند و احتمال عفونت را افزایش میدهد. اگر قبلاً عفونت دارید، دوش کردن میتواند آن را بدتر کند.
- از محصولات معطر اجتناب کنید: از تامپونها، پدها یا سایر محصولات بهداشتی زنانه معطر استفاده نکنید.
- لباس زیر مناسب بپوشید: لباس زیر نخی و تنفسی بپوشید که خیلی تنگ نباشد.
- اجتناب از رطوبت طولانیمدت: با لباس حمام یا لباس مرطوب برای مدت طولانی ننشینید، زیرا BV در محیطهای مرطوب راحتتر تکثیر میشود.
- پاک کردن صحیح: پس از اجابت مزاج، همیشه از جلو به عقب پاک کنید تا از انتشار میکروبهای مقعد به واژن جلوگیری شود.
- رابطه جنسی ایمن: تعداد شرکای جنسی خود را محدود کنید و هر بار که رابطه جنسی دارید از کاندوم لاتکس یا روشهای مانع دیگر استفاده کنید.
خطرات و عوارض واژینوز باکتریایی
اگرچه BV میتواند خود به خود برطرف شود، اما در صورت عدم درمان میتواند خطر عوارض جدی را افزایش دهد، از جمله:
- افزایش خطر ابتلا به HIV در صورت قرار گرفتن در معرض ویروس.
- افزایش خطر ابتلا به سایر عفونتهای مقاربتی (STIs)، مانند کلامیدیا و سوزاک.
- تجربه عوارض در دوران بارداری.
- زایمان زودرس اگر باردار هستید.
- ابتلا به بیماری التهابی لگن (PID).
- ایجاد مشکلات باروری به دلیل STI و PID.
- موفقیت کمتر در درمان لقاح آزمایشگاهی (IVF).
چه زمانی باید با پزشک خود تماس بگیرید؟
اگر علائم شما پس از یک هفته درمان برطرف نشد یا شروع به از بین رفتن نکرد، با پزشک یا متخصص زنان خود قرار ملاقات بگذارید.
همچنین در صورت داشتن موارد زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- BV مکرر (سه یا چهار بار در سال).
- ترشحات واژن جدید یا بدتر شده همراه با بو یا تغییر رنگ.
- خارش یا سوزش جدید یا بدتر شده.
- زخمهای واژن (که ممکن است نشانه STI باشند).
- تب (که میتواند نشانه عفونت پیشرفته مانند PID باشد).
نکته: سعی کنید در روزی قرار ملاقات بگذارید که پریود نیستید، تا پزشک بتواند نمونهای از ترشحات واژن را برای آزمایش (بررسی میکروسکوپی و تعیین pH) بردارد.
سؤالات متداول در مورد واژینوز باکتریایی
آیا واژینوز باکتریایی مسری است؟
BV به طور رسمی به عنوان یک STI (بیماری مقاربتی) طبقهبندی نمیشود. با این حال، فعالیت جنسی خطر ابتلا به عفونت را افزایش میدهد. اگر فرد مبتلا به BV با فرد دیگری که واژن دارد رابطه جنسی داشته باشد، ممکن است همسرش نیز نیاز به ارزیابی و درمان داشته باشد.
سریعترین راه برای درمان واژینوز باکتریایی چیست؟
سریعترین راه برای درمان BV، مراجعه به پزشک و دریافت نسخه آنتیبیوتیکی مناسب است. یک درمان تجویزی معمولاً علائم شما را ظرف ۲ تا ۳ روز از بین میبرد.
آیا واژینوز باکتریایی خود به خود از بین میرود؟
ممکن است BV خود به خود از بین برود، اما معمولاً ارزش صبر کردن را ندارد. اگر خود به خود برطرف شود، ممکن است حدود ۲ هفته طول بکشد و سپس احتمال عود بالایی دارد. در طول این مدت، شما با علائم ناخوشایندی مواجه خواهید شد و خطر عوارض جدی افزایش مییابد.
واژینوز باکتریایی چقدر طول میکشد؟
پس از شروع درمان با داروهای تجویز شده، علائم شما احتمالاً در عرض ۲ تا ۳ روز شروع به بهبود خواهند کرد. با این حال، بسیار مهم است که مصرف دارو را برای مدت زمان تجویز شده ادامه دهید (معمولاً ۷ روز)، حتی اگر علائم شما از بین رفته باشد. این کار تضمین میکند که عفونت کاملاً از بین رفته است.
اگر باردار هستید باید برای واژینوز باکتریال تحت درمان قرار بگیرید؟
بله، اگر باردار هستید، درمان BV را در اسرع وقت انجام دهید. زیرا BV میتواند خطر زایمان زودرس، سقط جنین و سایر عوارض را به شدت افزایش دهد. مصرف آنتیبیوتیک برای BV در دوران بارداری (معمولاً مترونیدازول خوراکی) بیخطر است.
تفاوت بین عفونت قارچی و واژینوز باکتریایی چیست؟
BV و عفونتهای مخمری واژن علائم مشابهی دارند (هر دو باعث التهاب واژن یا واژینیت میشوند) اما علل و درمانهای متفاوتی دارند.
| ویژگی | واژینوز باکتریایی (BV) | عفونت قارچی (Yeast Infection) |
| علت اصلی | رشد بیش از حد باکتریها (بیهوازیها) | رشد بیش از حد قارچ (معمولاً کاندیدا آلبیکنس) |
| بو | بوی بد و «شبیه ماهی» دارد. | فاقد بوی قوی واژن است. |
| ترشح | نازک، خاکستری-سفید و آبکی. | غلیظ، سفید و شبیه به پنیر دلمه یا ماست. |
| خارش/قرمزی | معمولاً خارش و سوزش خفیف. | معمولاً خارش و قرمزی شدید در فرج و واژن. |
| pH واژن | معمولاً ۴.۵ یا بالاتر (قلیاییتر). | معمولاً زیر ۴.۵ (اسیدی طبیعی). |
برای تعیین علت، پزشک ممکن است pH واژن را آزمایش کرده و نمونهای از ترشحات را برای تجزیه و تحلیل میکروسکوپی بگیرد.
خلاصه
اگرچه موارد خفیف BV ممکن است خود به خود برطرف شوند، درمان آنتیبیوتیکی میتواند به سرعت علائم را از بین برده و خطر عوارض جدی را کاهش دهد. بهترین گزینهها آنتیبیوتیکهای تجویزی هستند. اینها شامل مترونیدازول و کلیندامایسین هستند که ممکن است به صورت قرص یا کرم/ژل واژینال مصرف شوند. در برخی موارد، پزشک ممکن است تینیدازول یا سکنیدازول را تجویز کند.
مصرف مکملهای پروبیوتیک، کپسولهای سیر و شیاف اسید بوریک نیز ممکن است به پیشگیری از عود کمک کنند.
حتی اگر علائم شما ظرف چند روز بهبود یابد، مطمئن شوید که تمام داروهای خود را طبق دستور مصرف میکنید. این تضمین میکند که عفونت شما به طور کامل برطرف شده است. اگر BV مکرر دارید، با پزشک خود برای یافتن راهحلهای طولانیمدت مانند پروبیوتیکهای واژینال کار کنید.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
