میزان مصرف قطره آهن و قرص آهن

میزان مصرف قطره و قرص آهن

در این مقاله میزان مصرف قطره و قرص آهن بر اساس توصیه WHO در تمام گروه‌ها شامل نوزادان و شیر خوران، کودکان، نوجوانان دختر، نوجوانان پسر، دختران و زنان در دوران بارداری و شیردهی  ذکر شده است.

البته میزان مورد نیاز آهن روزانه در مقاله ای دیگر در تمام گروه های سنی و جنسی ارائه گردیده است. که با توجه به نقش آهن در بدن اطلاع از نیازهای روزانه و منابع آن و چگونگی جذب آهن در بدن توصیه می شود.

اهمیت دریافت قرص یا قرص آهن، به دلیل كمبود آهن و کم‌خونی فقر آهن يكي از مهم‌ترین مشكلات تغذیه‌ای و بهداشت عمومي در جهان بشمار می‌رود.

بر اساس برآورد سازمان جهاني بهداشت در حدود سه ميليارد نفر از مردم جهان به کم‌خونی فقر آهن دچارند. كودكان زير 5 سال، نوجوانان (بخصوص دختران)، زنان سنين باروري به‌ویژه زنان باردار و شيرده از گروه‌های آسیب‌پذیر و در معرض خطر کم‌خونی فقر آهن می‌باشند.

پيامدهاي زیان‌بار کم‌خونی فقر آهن ازجمله افزايش مرگ‌ومیر مادران به هنگام زايمان، افزايش ابتلا به بیماری‌ها، كاهش ضريب هوشي و كاهش قدرت يادگيري، اختلال در رشد جسمي و نهایتاً كاهش توانمندی‌های ذهنی و جسمی روند توسعه كشورها را به مخاطره می‌اندازد.

در جدول زیر به تفکیک میزان مصرف آهن را در گروههای مختلف به تفکیک بیان کرده است که بایستی به برای هر گروه به میزان مصرف و طول دوره مصرف نیز دقت شود.

مصرف قطره و قرص آهن از راهکارهای پيشگيری و كنترل کم‌خونی فقر آهن سازمان جهاني بهداشت

سازمان جهاني بهداشت براي پيشگيري و كنترل کم‌خونی فقر آهن، به‌کارگیری تركيبي از چهار استراتژي شامل آهن ياري (مصرف قطره و قرص آهن)، آموزش تغذيه، غنی‌سازی مواد غذايي و كنترل بیماری‌های عفوني و انگلي را توصيه كرده است.

در تعيين اولويت برای مصرف قرص آهن، گروه‌های هدف با توجه به‌احتمال كمبود آهن و مزاياي بهداشت عمومي ناشي از كنترل آن انتخاب می‌شوند. زنان باردار و شيرده و كودكان 6 تا 24 مــاهــه از هــر دو جنبه داراي اولويت هستند و درصورتی‌که شيوع کم‌خونی بالا باشد، آهن ياري در زنان سنين باروري، كودكان در سنين قبل از دبستان و دبستان و نوجوانان نيز توصیه‌شده است.

براي پيشگيري از كمبود آهن در زنان باردار و كودكان زير 2 سال، آهن ياري روزانه توصيه شده است و سازمان جهاني بهداشت با متاآنالیز مطالعات انجام‌شده در كشورهاي مختلف دنيا درزمینهٔ مقايسه اثربخشی آهن ياري روزانه و يا هفته‌ای يك يا دو بار، به آهن ياري روزانه در گروه‌های فوق تأکید كرده است.

میزان مصرف قطره آهن و قرص آهن

آهن در کودکان

درعین‌حال، مطالعات متعددي كارايي يكسان آهن ياري هفتگي و روزانه را در كودكان 5-2 سال، سنين دبستان و نوجوانان نشان داده است و بر اساس نتايج اين مطالعات، WHO آهن ياري هفتگي را براي اين گروه‌ها پيشنهاد می‌کند.

در مورد آهن ياري هفتگي در دختران دانش‌آموز دبيرستاني، در كشور ما نيز مطالعاتي انجام‌شده است. ازجمله، در مطالعه انستيتو تحقيقات تغذيه در سال 1376، اثربخشي دوز هفتگي آهن در مدت 12 هفته بر كاهش شيوع کم‌خونی و كمبود آهن در دختران دانش‌آموز دبيرستاني در شهرستان‌های زاهدان، رشت و اهواز بررسي شد و نتايج حاصله ضمن تائید اثربخش بودن دوز هفتگي آهن‌بر شاخص‌های آهن خون دختران، مطالعه با دوره طولانی‌تر را پيشنهاد نمود.

بر اين اساس، دفتر بهبود تغذيه جامعه در سال تحصيلي 81-1380 اثربخشي دوز هفتگي آهن در دختران دبيرستاني با دو دوره 16 و 20 هفته را در منطقه ساوجبلاغ مطالعه كرد. نتايج اين مطالعه نشان داد كه آهن ياري به مدت 16 هفته ذخاير آهن بدن دختران را بهبود می‌بخشد و تفاوت معنی‌داری از اين نظر بين 16 و 20 هفته وجود ندارد.

مصرف فولات

با توجه به اينكه دريافت روزانه 400 ميكروگرم فولات در حوالي زمان لقاح، بروز نقص در لوله عصبي را به ميزان قابل‌توجهی كاهش می‌دهد، شروع مكمل فولات سه ماه قبل از تصميم به بارداري و يا به‌محض اطلاع از بارداري به ميزان قابل‌توجهی خطر بروز نقص لوله عصبي (NTD) را كاهش می‌دهد.

به همين دليل بهتر است مکمل‌های آهن حاوي 400 ميكروگرم اسیدفولیک در برنامه‌های آهن ياري مصرف شوند و اگر چنين مکمل‌هایی در دسترس نباشد، بايد مکمل‌های موجود آهن همراه با مكمل اسیدفولیک مصرف شوند.

دستورالعمل اجرايي برنامه مصرف آهن

1- تركيبات سولفات فرو مانند ساير تركيبات آهن از قابليت جذب خوبي برخوردار هستند و در مقايسه با ساير مکمل‌ها ازنظر هزينه نيز ارزان‌تر و به‌صرفه‌تر می‌باشند. به همين دليل، سازمان جهاني بهداشت سولفات فرو را به‌عنوان مكمل آهن مناسب براي برنامه‌های آهن ياري در سطح وسيع توصيه می‌کند. در كشور ما نيز به دلیل امكان توليد سولفات فرو در داخل كشور و ارزان‌تر بودن آن در مقايسه با فومارات فرو كه توليد داخلي هم ندارد، مكمل ياري آهن با سولفات فرو توصیه‌شده است.

2- WHO دوز پیشگیری‌کننده كمبود آهن در نوجوانان و زنان سنين باروري و زنان باردار و شيرده را 60 میلی‌گرم آهن المنتال توصيه كرده است. با توجه به این‌که قرص سولفات فرو توليدي در داخل كشور حاوي 50 تا 55 میلی‌گرم آهن المنتال است می‌توان از قرص‌های توليدي در داخل كشور در برنامه پيشگيري از كمبود آهن در گروه‌های سني مذكور استفاده كرد.

3- سازمان جهاني بهداشت توصيه كرده است كه مکمل‌های آهن به‌صورت تركيب با اسیدفولیک مصرف شود (قرص آهن با mg 60 آهن المنتال و 400 ميكروگرم اسیدفولیک و درصورتی‌که اين نوع مكمل در دسترس نباشد، مکمل‌های حاوي mg60 آهن و 250 ميكروگرم اسیدفولیک براي زنان باردار و شيرده). در كشور ما در حال حاضر قرص آهن بدون اسیدفولیک توليد می‌شود و تا زماني كه اين قرص‌ها به‌صورت تركيب با اسیدفولیک توليد شوند، بايد از قرص سولفات فرو موجود در كشور در برنامه‌های آهن ياري استفاده نمود. بديهي است درصورتی‌که قرص آهن همراه با 250 يا 400 ميكروگرم اسیدفولیک، اهدايي يونيسف در دسترس باشد استفاده از آن‌ها بلامانع است.

4- هر قطره سولفات فرو در حدود 1.25 میلی‌گرم آهن المنتال دارد.

5- براي نوزادان LBW اعم از شير مادر خوار و شیر خشک خوار توصيه می‌شود زماني كه وزن بدن آن‌ها به دو برابر وزن هنگام تولد رسيد، روزانه حداقل 2 میلی‌گرم آهن المنتال به اجزاء كيلوگرم وزن بدن داده شود و براي آن‌ها با توجه به اينكه هر قطره حاوي 1.25 میلی‌گرم آهن المنتال است، تعداد قطره آهن موردنياز روزانه نوزاد بايد محاسبه شود. به‌عنوان‌مثال، نوزادي كه با وزن 2 كيلوگرم به دنیا آمده است، هنگامی‌که وزنش به 4 كيلوگرم رسيد بايد آهن ياري به ميزان (2 میلی‌گرم x4 كيلوگرم وزن =8 میلی‌گرم) آغاز شود و با توجه به اينــكه هــر قطره حدود 1.25 میلی‌گرم آهن المنتال دارد، در حدود6 قطره آهن (قطره 6=1.25÷8 میلی‌گرم) در روز براي اين نوزاد توصيه می‌شود

تذكر: برحسب شدت کم‌خونی نوزاد و بر اساس توصيه پزشك مقدار آهن تجویزشده می‌تواند بيشتر باشد.

6- براي كودكان 6 تا 24 ماهه، اعــم از شــير مادر خوار و شیر خشک خوار، تجويز قطره آهن به ميزان روزانه 2 میلی‌گرم به ازاء كيلوگرم وزن بدن همزمان با شروع تغذيه تكميلي (180 روزگي) توسیه می‌شود. بر اساس توصيه كميته كشوري تغذيه كودكان و كميته علمي آهن ياري، تجويز روزانه 15 قطره آهن دوز پيشگيري مناسبي براي كودكان اين گروه سني است.

تذكر مهم: شروع قطره آهن قبل از 6 ماهگي (بين 4 تا 6 ماهگي) كه از سوي برخي از متخصصين كودكان و خون مطرح‌شده است، در جلسه كميته علمي مطرح شد كه مورد تائید قرار نگرفت. بر اساس نظر كميته علمي، شروع قطره آهن قبل از 6 ماهگي با توجه به اين نكته كه آهن رشد عوامل عفوني را تسريع می‌کند، درست نيست.

زيرا، آسیب‌پذیری و موارد ابتلا به عفونت در كودكان را از قبل از 6 ماهگي افزايش می‌دهد و بدين ترتيب شانس وارد شدن كودكان در چرخه سوءتغذیه و عفونت در فاصله زماني کوتاه‌تری بعد از تولد، افزايش می‌یابد و تأکید شد براي كودكاني كه رشد مطلوب دارند، قطره آهن از 6 ماهگي (هم‌زمان با شروع تغذيه تكميلي) به مقدار 15 قطره در روز تجويز شود.

* در كودكاني كه بين 4 تا 6 ماهگي دچار اختلال رشد هستند و تغذيه تكميلي آنان قبل از 6 ماهگي آغاز می‌شود، هم‌زمان بايد قطره آهن به ميزان 15 قطره در روز آغاز و تا 24 ماهگي ادامه داده شود.

7- براي پيشگيري از كمبود آهن در كودكان 2 تا 6 سال، هر هفته در حدود 30 قطره سولفات فرو را در يك قاشق مرباخوري ريخته و به كودك بدهيد. بجاي قطره می‌توان از شربت آهن نيز استفاده نمود. در اين صورت با قاشق 5/1 میلی‌لیتری پيمانه موجود در شربت، به ميزان 2 قاشق شربت هفته‌ای یک‌بار (ترجیح“ در دو وعده) به مدت 3 ماه در سال توصيه می‌شود.

8- براي كودكان 7 تا 14 سال دختر و پسر، يك قرص سولفات فرو در هفته در يك دوره 3 ماهه در سال توصيه می‌شود. بهترين زمان مصرف قرص آهن از شروع سال تحصيلي به مدت 3 ماه (12 هفته) است.

9- براي نوجوانان دختر (19-14 سال) و نوجوانان پسر (19-15 سال) در سنين بلوغ يك قرص سولفات فرو در هفته و در يك دوره 4 ماهه (16 هفته در سال) توصيه می‌شود. به علت جهش رشد نوجواني در دختران و پسران نوجوان و همچنين شروع عادت ماهيانه در دختران نوجوان، اين گروه سني به‌سرعت در معرض خطر كمبود آهن و کم‌خونی ناشي از آن قرار می‌گیرند و مصرف قرص آهن هفته‌ای یک‌بار براي پيشگيري از كمبود آهن در اين گروه سني ضروري است.

بهترين زمان شروع مصـــرف قرص آهن هفتگي در اين گروه از شروع سال تحصيلي به مدت 4 ماه (16 هفته) می‌باشد. مدت 16 هفته با اجراي يك طرح تحقيقاتي در منطقه ساوجبلاغ در استان تهران بر روي دختران دانش‌آموز دبيرستاني به‌عنوان دوره مناسب آهن ياري كه بهبود ذخاير آهن بدن را به دنبال داشت، تعيين شد.

10- مصرف قرص آهن (سولفات فرو) به مقدار يك قرص در هفته در يك دوره 4 ماهه (16 هفته در سال) براي كليه زنان در سنين باروري (15 تا 49 سال) توصيه می‌شود.

11- زنان باردار از پايان ماه چهارم بارداري تا 3 ماه پس از زايمان بايد روزانه يك قرص سولفات فرو مصرف نمايند.

قرص اسیدفولیک در دوره بارداري در کنار قرص آهن

به دليل ضرورت مصرف مكمل اسیدفولیک در دوره بارداري، طبق بخشنامه كشوري مصرف روزانه يك عدد قرص اسیدفولیک توصيه می‌شود. زمان شروع قرص اسیدفولیک، 3 ماه قبل از تصميم به بارداري و يا به‌محض اطلاع از بارداري تا هنگام زايمان است

 براي مصرف مكمل آهن نكات ذيل بايد از هر طريق ممكن به خانواده‌ها آموزش داده شود:

– قطره آهن بين دو وعده شير و با يك قاشق مرباخوري، قطره‌چکان و يا سرنگ به كودك داده شود. در مورد كودكان شير مادر خوار، به اين نكته توجه شود كه لاكتوفرين موجود در شير مادر، خود تسهیل‌کننده جذب آهن است.

– براي جلوگيري از تيره شدن رنگ دندان‌ها، پس از دادن قطره آهن، مقداري آب به كودك داده و دندان‌ها را با یک پارچه تميز پاک‌کنید.

– بهترين زمان تجويز قرص آهن در كودكان و نوجوانان، (دانش آموزان مقطع ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان) ابتداي سال تحصيلي است. می‌توان به دانش آموزان توصيه كرد كه يك روز مشخص و ثابت را در هفته براي مصرف قرص آهن در نظر بگيرند. در حال حاضر فقط دختران دانش‌آموز دبيرستاني از طريق مراكز بهداشت استان تحت پوشش برنامه آهن ياري قراردادند و قرص آهن به‌طور رايگان در مدارس توزيع می‌شود. براي ساير گروه‌ها آهن ياري در حد توصيه به والدين و دانش آموزان بوده و برنامه توزيع آهن در مدارس ابتدايي و راهنمايي اجرا نمی‌شود.

براي زنان سنين باروري نيز مصرف قرص آهن در روزهاي معيني از هفته در حد توصيه ارائه شود كه احتمال فراموش كردن مصرف قرص كمتر شود. در مورد اين گروه نيز برنامه توزيع قرص آهن از طريق واحدهاي بهداشتي درماني اجرا نمی‌شود. اما مصرف قرص آهن در برنامه‌های آموزشي به ميزان 16 هفته در سال و هر هفته يك قرص آهن توصيه شود.

– درصورتی‌که خانمي در سن باروري مصرف قرص آهن در روز تعیین‌شده را فراموش كرد بهتر است فرداي آن روز قرص آهن را بخورد.

– مصرف چاي، قهوه، كاكائو و همچنين شير، پنير و به‌طورکلی تركيبات کلسیم‌دار همراه با قرص آهن باعث كاهش شديد جذب آن می‌گردد. حداقل يك ساعت قبل و 2 ساعت پس از مصرف مكمل آهن، از خوردن مواد فوق‌الذکر كه جذب آهن مكمل را كاهش می‌دهند خودداري شود. مصرف ماست به علت داشتن اسیدلاکتیک كه خود افزایش‌دهنده جذب آهن است، بلامانع می‌باشد.

– خوردن آب‌میوه و يا ميوه بخصوص مركبات همراه با مكمل آهن به دليل داشتن ويتامين C باعث افزايش جذب آن می‌شود.

– در صورت بروز اختلال گوارشي (درد معده، تهوع، اسهال و يا يبوست) كه البته در درصد كمي از افراد ايجاد می‌شود، قرص آهن بعد از غذا مصرف شود. به‌طورکلی مصرف قرص آهن با معده خالي به اين دليل كه اختلالات گوارشي را تشديد می‌کند توصيه نمی‌شود.

– با مصرف مكمل آهن، مدفوع تیره‌رنگ می‌شود. اين موضوع طبيعي بوده و جاي نگراني نيست.

تذكر مهم: در حال حاضر، آهن ياري براي زنان باردار و كودكان زير 2 سال و دختران دانش‌آموز دبيرستاني از طريق شبکه‌های بهداشتي درماني كشور انجام‌شده و قرص آهن به‌طور رايگان توزيع می‌شود. براي ساير گروه‌هایی كه آهن ياري براي آن‌ها توصیه‌شده است، در هنگام آموزش افراد به توصيه و ارائه پيشنهاد اكتفا كنيد. فعلاً برنامه توزيع رايگان قرص آهن براي اين گروه‌ها اجرا نمی‌شود و هدف از تهيه دستورالعمل آهن ياري براي اين گروه‌ها آن است كه توصيه مقادير مكمل آهن براي پيشگيري از بروز كمبود آهن در سراسر كشور در بخش خصوصي و دولتي به‌طور يكسان و هماهنگ انجام شود.

منبع: وزارت بهداشت

WHO

دکتر فرزاد روشن ضمیر

دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید:

عضویت در کانال بله

کانال‌های دیگر ما:

واتساپ اینستاگرام تلگرام

مطالب مرتبط

چه اتفاقی می‌افتد وقتی آهن و ویتامین D را با...

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۱ مهر ۱۴۰۴

آیا قهوه و کافئین مانع جذب آهن می‌شوند؟

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۱ خرداد ۱۴۰۴

از انفوزیون آهن چه انتظاری داریم؟

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۶ تیر ۱۴۰۲

مصرف مکمل آهن یک روز در میان ممکن است جذب...

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۱۵ مهر ۱۴۰۴

فهرست برترین غذاهای غنی از آهن

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۱۰ آذر ۱۴۰۲

چه اتفاقی برای سطح آهن بدن شما می‌افتد وقتی بیش...

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۲ مهر ۱۴۰۴

میزان مورد نیاز آهن روزانه و منابع آهن

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۹ فروردین ۱۴۰۲

۱۱ غذای گیاهی که آهن بیشتری نسبت به اسفناج دارند

✍️ دکتر فرزاد روشن ضمیر

📅 ۱۴ خرداد ۱۴۰۴