اختلال عملکرد جنسی، از جمله ناتوانی در رسیدن به ارگاسم، بیحسی دستگاه تناسلی، کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ، در میان بیمارانی که داروهای مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) مصرف میکنند، بسیار شایع است. در حالی که پیش از این تصور میشد این عوارض پس از قطع دارو برطرف میشوند، تحقیقات جدید نشان میدهند که اختلال عملکرد جنسی، از جمله اختلال نعوظ (ED)، میتواند حتی پس از پایان درمان با SSRIها همچنان ادامه یابد.
اختلالات جنسی ناشی از SSRIها و عوامل ماندگاری آنها
داروهای SSRI غالباً اولین خط درمان برای اختلال افسردگی اساسی (MDD) هستند¹ و با افزایش سطح سروتونین، که یک پیامرسان شیمیایی تنظیمکننده خلق و خو، احساسات و خواب است، به تسکین افسردگی کمک میکنند. نمونههایی از این داروها شامل زولافت (سرترالین)، پروزاک (فلوکستین)، سلکسا (سیتالوپرام)، پاکسیل (پاروکستین) و لکسپرو (اس سیتالوپرام) هستند.
اگرچه SSRIها عموماً برای درمان افسردگی ایمن و مؤثر هستند، اما ۲۵ تا ۷۳ درصد از مصرفکنندگان، عوارض جانبی جنسی را گزارش میکنند² و بسیاری از آنها تغییراتی در احساس دستگاه تناسلی را ظرف مدت ۳۰ دقیقه پس از مصرف دارو تجربه میکنند³. این عوارض جانبی جنسی شامل اختلال نعوظ (ناتوانی در دستیابی یا حفظ نعوظ کافی برای رابطه جنسی)، آنورگاسمی (تأخیر یا عدم وجود ارگاسم)، کاهش میل جنسی، انزال دردناک و بیحسی دستگاه تناسلی (عدم احساس لذت) میشوند. این اختلالات جنسی، که توسط افراد در هر جنسیتی گزارش میشوند، میتوانند بر روابط، خلق و خو، سلامت عاطفی، باروری و کیفیت کلی زندگی تأثیر بگذارند.
ماندگاری اختلال عملکرد جنسی پس از قطع SSRIها
داروهای SSRI از سال ۱۹۸۷ برای درمان افسردگی تجویز شدهاند، اما از سال ۲۰۰۶ بود که محققان به طور رسمی شروع به بررسی وضعیتی به نام سندرم اختلال عملکرد جنسی پس از SSRI (PSSD) کردند³. بیمارانی که دچار سندرم PSSD هستند، حتی پس از قطع مصرف SSRIها، همچنان عوارض جانبی جنسی، از جمله بیحسی دستگاه تناسلی، اختلال نعوظ و کاهش میل جنسی را تجربه میکنند. در موارد نادر، این علائم میتوانند برای چندین دهه ادامه یابند و حتی ممکن است با گذشت زمان بدتر شوند.
کدام داروهای ضد افسردگی بیشتر باعث اختلال نعوظ میشوند؟
بسیاری از SSRIهای محبوب مانند زولافت، پروزاک، لکسپرو و پاکسیل دارای عوارض جانبی جنسی هستند، اما احتمال ایجاد اختلال نعوظ در برخی از آنها بیشتر از بقیه است. زولافت (سرترالین) که یک SSRI پرمصرف است، ممکن است در مردان باعث تأخیر در انزال، بیحسی آلت تناسلی، کاهش میل جنسی و مشکل در حفظ نعوظ شود⁴، اما تحقیقات نشان میدهد که احتمال ایجاد اختلال نعوظ یا سندرم PSSD توسط زولافت تا حدودی کمتر از سایر SSRIها است⁵.
لکسپرو (اس سیتالوپرام)، که برای درمان افسردگی و اضطراب فراگیر (GAD) استفاده میشود، میتواند عوارض جنسی مانند اختلال نعوظ، تأخیر یا کاهش ارگاسم و کاهش میل جنسی ایجاد کند⁶ و احتمال ایجاد عوارض جنسی توسط آن کمی بیشتر از زولافت است⁵. پاکسیل (پاروکستین) که برای اختلالاتی مانند افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) تجویز میشود، در مردان میتواند عوارضی چون اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی، آنورگاسمی و بیحسی دستگاه تناسلی ایجاد کند⁷. تحقیقات نشان میدهند که پاکسیل بیشترین احتمال را برای ایجاد اختلال نعوظ و سایر اختلالات جنسی در بین SSRIها دارد⁵، به همین دلیل اگر نگرانی درباره اختلال جنسی وجود داشته باشد، اغلب به عنوان آخرین گزینه درمانی توسط بسیاری از متخصصان در نظر گرفته میشود.
پروزاک (فلوکستین) معمولاً برای درمان افسردگی، OCD و اختلال هراس تجویز میشود و عوارض جنسی آن شامل اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی، بیحسی آلت تناسلی و آنورگاسمی است⁸، اما اختلال عملکرد جنسی با پروزاک اندکی کمتر از سایر SSRIها است⁵. علت دقیق بروز اختلال عملکرد جنسی توسط SSRIها هنوز مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد که سروتونین ممکن است بر هورمونها و انتقالدهندههای عصبی مانند تستوسترون و دوپامین که بر برانگیختگی جنسی تأثیر میگذارند، اثر بگذارد⁵.
سایر دستهبندیهای داروهای ضد افسردگی
مهارکنندههای بازجذب سروتونین و نوراپینفرین (SNRIs) نیز دستهای دیگر از داروهای ضد افسردگی هستند که برای درمان اضطراب و درد مزمن عصبی تجویز میشوند⁹. SNRIsهای رایج شامل پریستیک (دسونلافاکسین)، افکسور ایکسآر (ونلافاکسین) و سیمبالتا (دولوکستین) هستند. مطالعات نشان میدهند که SSRIها و SNRIsها مشکلات جنسی مشابهی مانند انزال غیرطبیعی و دردناک و سندرم PSSD ایجاد میکنند¹⁰. عوارض جانبی سیمبالتا در مردان شامل اختلال نعوظ، تأخیر در ارگاسم و از دست دادن میل جنسی است که این عوارض در افرادی که به طور کلی به دارو پاسخ خوبی میدهند، بیشتر به چشم میآید¹¹.
ضد افسردگیهای سهحلقهای و چهارحلقهای (TCAs و TeCAs) که شامل پاملور (نورتریپتیلین) و آمیتریپتیلین هستند، به نسل اول داروهای ضد افسردگی تعلق دارند¹². این داروها به دلیل عوارض جانبی شدیدتر، امروزه تا حد زیادی با SSRIها جایگزین شدهاند، اما مانند SSRIها میتوانند باعث تأخیر در انزال، کاهش میل جنسی و اختلال نعوظ شوند. مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs)، که داروهای قویتری هستند (مانند ناردال یا فنلزین)، نیز در حدود ۴۰ درصد از مصرفکنندگان عوارض جنسی شامل تأخیر در ارگاسم و کاهش میل جنسی ایجاد میکنند¹³.
کدام داروهای ضد افسردگی کمتر باعث اختلال نعوظ میشوند؟
در حالی که بسیاری از داروهای ضد افسردگی باعث اختلال نعوظ میشوند، برخی از داروها افسردگی را بدون تأثیرگذاری بر عملکرد جنسی تسکین میدهند. از آنجا که SSRIها در درمان افسردگی بسیار مؤثر هستند، بسیاری از افراد تمایل دارند با وجود عوارض جنسی به مصرف آنها ادامه دهند. مطالعات قدیمیتر نشان میدهند که لووکس (فلووکسامین) ممکن است عوارض جنسی کمتری نسبت به زولافت و سایر SSRIها ایجاد کند¹⁴، هرچند همچنان عوارض جانبی دیگری دارد. این دارو عمدتاً برای OCD تجویز میشود اما گاهی برای افسردگی نیز استفاده میشود.
مهارکنندههای بازجذب نوراپینفرین و دوپامین (NDRIs)، مانند ولبوترین (بوپروپیون)، به کلاس نسل دوم ضد افسردگیها تعلق دارند و با افزایش سطح دوپامین و نوراپینفرین در مغز، علائم افسردگی و اضطراب را تسکین میدهند¹⁵. NDRIs در مقایسه با SSRIها و SNRIs، بسیار کمتر باعث اختلال عملکرد جنسی میشوند. برخی تحقیقات حتی نشان میدهند که ولبوترین ممکن است عملکرد جنسی را بهبود بخشد و میل جنسی را افزایش دهد. این دارو میتواند به تنهایی مصرف شود، یا توسط برخی متخصصان برای کاهش عوارض جانبی جنسی در کنار SSRIها تجویز شود¹⁶.
چندین داروی ضد افسردگی دیگر نیز وجود دارند که احتمال کمتری دارند باعث اختلال نعوظ و عوارض جنسی طولانیمدت شوند. این داروها عبارتند از: ویبراید (ویلازودون) که به دلیل عملکرد هدفمندتر، عوارض جنسی کمتری ایجاد میکند¹⁷، ترینتلیکس (ورتیوکستین) که یک SSRI جدیدتر با شیمی متفاوت است و کمتر باعث اختلال نعوظ میشود¹⁸، رمرون (میرتازاپین) که یک داروی چهارحلقهای با عوارض جنسی کمتر است¹⁰، امسام (سلژیلین) که یک MAOI به شکل پچ است و در دوزهای پایین مشکلات جنسی کمتری ایجاد میکند¹⁹، و اکسوا (ژپیرون) که با هدف قرار دادن گیرنده سروتونین ۱a، از عوارض جنسی مشابه SSRIها اجتناب میکند.
سؤالات متداول
کدام داروی ضد افسردگی برای اجتناب از اختلال عملکرد جنسی بهتر است؟
داروهای مهارکننده بازجذب نوراپینفرین و دوپامین (NDRIs)، به ویژه ولبوترین (بوپروپیون)، کمترین احتمال را برای ایجاد اختلال عملکرد جنسی دارند و در برخی موارد حتی میتوانند عملکرد جنسی را بهبود بخشند. سایر گزینههای کمخطر شامل ویبراید (ویلازودون) و ترینتلیکس (ورتیوکستین) هستند.
SSRIها چند وقت یکبار باعث اختلال عملکرد جنسی میشوند؟
بسیار شایع است؛ بین ۲۵ تا ۷۳ درصد از افرادی که از SSRIها استفاده میکنند، نوعی از عوارض جانبی جنسی، از جمله اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی یا آنورگاسمی را گزارش میکنند. این میزان به طور قابل توجهی بیشتر از سایر کلاسهای ضد افسردگی است.
آیا سرترالین باعث جلوگیری از انزال میشود؟
بله، سرترالین (زولافت) که یک SSRI است، میتواند در مردان باعث تأخیر در انزال یا عدم انزال شود. این عارضه یکی از شایعترین عوارض جانبی جنسی این دسته از داروها است.
آیا اختلال نعوظ ناشی از داروهای ضد افسردگی دائمی است؟
در بیشتر موارد، اختلال نعوظ ناشی از داروهای ضد افسردگی موقتی است و پس از قطع مصرف دارو برطرف میشود. با این حال، تحقیقات نشان میدهد که در موارد نادر، این اختلال میتواند به صورت طولانیمدت یا دائمی ادامه یابد که به آن سندرم اختلال عملکرد جنسی پس از SSRI (PSSD) گفته میشود.
- Clevenger SS, Malhotra D, Dang J, Vanle B, IsHak WW. The role of selective serotonin reuptake inhibitors in preventing relapse of major depressive disorder. Ther Adv Psychopharmacol. 2018;8(1):49-58. doi:10.1177/2045125317737264
- Atmaca M. Selective serotonin reuptake inhibitor-induced sexual dysfunction: current management perspectives. Neuropsychiatr Dis Treat. 2020;16:1043-1050. doi:10.2147/NDT.S185757
- Healy D. Post-SSRI sexual dysfunction & other enduring sexual dysfunctions. Epidemiol Psychiatr Sci. 2019;29:e55. 2019;29. doi:10.1017/S2045796019000519
- National Alliance on Mental Illness. Sertraline (Zoloft).
- Jing E, Straw-Wilson K. Sexual dysfunction in selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs) and potential solutions: A narrative literature review. Ment Health Clin. 2016;6(4):191-196. doi:10.9740/mhc.2016.07.191
- National Alliance on Mental Illness. Escitalopram (Lexapro).
- National Alliance on Mental Illness. Paroxetine (Paxil).
- National Alliance on Mental Illness. Fluoxetine (Prozac).
- Indiana Family & Social Services Administration. Health & safety: psychiatric medications - SSRIs and SNRIs.
- AlBreiki M, AlMaqbali M, AlRisi K, AlSinawi H, Al Balushi M, Al Zakwani W. Prevalence of antidepressant-induced sexual dysfunction among psychiatric outpatients attending a tertiary care hospital. Neurosciences (Riyadh). 2020;25(1):55-60. doi:10.17712/nsj.2020.1.20190058
- Montejo AL, Prieto N, de Alarcón R, Casado-Espada N, de la Iglesia J, Montejo L. Management strategies for antidepressant-related sexual dysfunction: A clinical approach. J Clin Med. 2019;8(10):1640. doi:10.3390/jcm8101640
- St Luke's. Tricyclic and tetracyclic antidepressants for depression.
- Higgins A, Nash M, Lynch AM. Antidepressant-associated sexual dysfunction: impact, effects, and treatment. Drug Healthc Patient Saf. 2010;2:141-150. doi:10.2147/DHPS.S7634
- Smucny J, Park M. Which antidepressant is best to avoid sexual dysfunction?. Am Fam Physician. 2004;69(10):2419-2420.
- Hypersomnia Foundation. Norepinephrine-dopamine reuptake inhibitors (NDRIs).
- Yasin W, Ahmed SI, Gouthro RV. Does bupropion impact more than mood? A case report and review of the literature. Cureus. 2019;11(3):e4277. doi:10.7759/cureus.4277
- Viibryd. Side effects & safety.
- Trintellix. What are sexual side effects?.
- Asnis GM, Henderson MA. EMSAM (deprenyl patch): how a promising antidepressant was underutilized. Neuropsychiatr Dis Treat. 2014;10:1911-1923. doi:10.2147/NDT.S59107
- https://www.verywellhealth.com/post-ssri-erectile-dysfunction-5218272
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
