تفاوت اندک در اندازه یا موقعیت بیضهها در بین افراد کاملاً طبیعی است. معمولاً یکی از بیضهها کمی بزرگتر یا پایینتر از دیگری قرار میگیرد و این مسئله به ندرت نشانهی مشکل است¹. با این حال، اگر تغییر اندازه ناگهانی یا درد در بیضهها ایجاد شود، مراجعه به پزشک ضروری است. انجام خودآزمایی ماهانه به تشخیص زودهنگام مشکلات جدی، از جمله سرطان بیضه، کمک میکند¹.
ویژگیهای سالم بیضهها
بیضهها معمولاً طولی حدود ۵ تا ۷.۵ سانتیمتر و عرضی نزدیک به ۲.۵ سانتیمتر دارند². شکل آنها اغلب شبیه یک تخممرغ صاف و محکم است و تفاوتهای جزئی در اندازه یا شکل، معمولاً جای نگرانی ندارد. گاهی یکی از بیضهها بزرگتر است زیرا در دورهی جنینی زودتر رشد کرده و یا در طول بلوغ، رشد یکی سریعتر از دیگری اتفاق افتاده است³. با افزایش سن، بیضهها معمولاً کمی کوچک میشوند، اما این روند ممکن است در یک طرف سریعتر باشد⁴.
علائم هشداردهنده
تفاوت اندک اندازه معمولاً طبیعی است، اما تغییرات زیر نیازمند بررسی پزشکی است⁵:
- تغییر در اندازه یا شکل بیضهها
- درد یا حساسیت
- تورم یا وجود توده
- عقبکشیدن ناگهانی یک بیضه نسبت به دیگری
علل شایع تغییرات بیضه
چندین شرایط ممکن است باعث تغییرات در بیضهها شوند، که برخی نیاز به درمان فوری دارند⁶:
- هیدروسل: تجمع مایع در کیسه بیضه که اغلب در نوزادان رخ میدهد و در بزرگسالان ممکن است ناشی از التهاب یا آسیب باشد¹⁰.
- واریکوسل: بزرگ شدن وریدهای انتقال خون از بیضه که معمولاً بدون درد است¹¹.
- ارکیت: التهاب بیضه به دلیل عفونت، که معمولاً با استراحت و در صورت نیاز آنتیبیوتیک درمان میشود¹².
- اپیدیدیمیت: التهاب اپیدیدیم که اغلب ناشی از عفونت است¹³.
- فتق کشاله ران: وقتی بخشی از روده از طریق عضلات کشاله وارد کیسه بیضه شود¹⁴.
- آسیب بیضه: ضربه یا آسیب در ورزشها یا برخوردهای شدید¹⁵.
- سرطان بیضه: معمولاً بین ۱۵ تا ۴۵ سالگی رخ میدهد و میتواند باعث سنگینی، تورم بدون درد یا هیدروسل شود¹.
- پیچخوردگی بیضه (Testicular torsion): اورژانسی است که جریان خون بیضه را قطع میکند و نیاز به مداخله فوری دارد¹⁶.
شرایط اورژانسی
در صورت مشاهده علائم زیر باید فوراً با اورژانس تماس گرفت:
- درد شدید ناگهانی
- تورم کیسه بیضه
- موقعیت غیرطبیعی یک بیضه
- درد شکم
- تهوع یا استفراغ
- تب
پیچخوردگی بیضه یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است و نیازمند عمل جراحی فوری میباشد.
خودآزمایی بیضه
انجام خودآزمایی ماهانه به تشخیص زودهنگام تغییرات و تودهها کمک میکند¹⁷. برای این کار:
- بعد از دوش یا حمام، زمانی که کیسه بیضه شل و گرم است، ایستاده و مقابل آینه قرار بگیرید.
- با انگشتان خود بیضه را به آرامی بغلتانید و به دنبال توده یا ناحیه دردناک بگردید.
- پشت و زیر بیضه را بررسی کنید تا اپیدیدیم (لوله کوچک پیچخورده) را لمس کنید.
- همین مراحل را برای بیضه دیگر تکرار کنید.
انجام این بررسیها به تشخیص زودهنگام مشکلاتی مانند سرطان بیضه کمک میکند و توصیه میشود بین ۱۵ تا ۵۵ سالگی ماهانه انجام شود¹⁸.
درمان مشکلات بیضه
روش درمان بستگی به علت دارد. برخی مشکلات مانند ارکیت با استراحت و دارو رفع میشوند¹⁹. شرایط اورژانسی مانند پیچخوردگی بیضه نیازمند عمل فوری است. برخی مشکلات دیگر مانند واریکوسل یا فتق ممکن است نیاز به عمل برنامهریزیشده داشته باشند. درمان سرطان بیضه معمولاً ترکیبی از جراحی، شیمیدرمانی و پرتودرمانی است²¹.
سؤالات متداول (FAQ)
آیا تفاوت جزئی اندازه بیضهها نگرانکننده است؟
خیر، تفاوت جزئی معمولاً طبیعی است، مگر اینکه تغییر ناگهانی یا درد داشته باشد.
چند بار در ماه باید خودآزمایی انجام شود؟
توصیه میشود ماهانه یک بار، ترجیحاً بعد از حمام یا دوش، انجام شود.
آیا بزرگ شدن ناگهانی یک بیضه نشانه سرطان است؟
ممکن است یکی از علائم باشد، اما علتهای دیگر نیز میتوانند این تغییر را ایجاد کنند. مراجعه به پزشک ضروری است.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
درد شدید ناگهانی، تورم، تهوع، استفراغ، تب یا موقعیت غیرعادی بیضه نیازمند مراجعه فوری است.
آیا ورزش میتواند باعث تفاوت در اندازه بیضه شود؟
ضربه یا آسیب در ورزشها ممکن است باعث تورم یا درد موقت شود، اما تغییر دائمی معمولاً به علتهای پزشکی است.
- American Cancer Society. Do I have testicular cancer?.
- Victoria State Government. Testicular self examination.
- Soto ÁL, González JLM, Martínez MV, et al. Sonographic evaluation of fetal scrotum, testes and epididymis. Obstet Gynecol Sci. 2021;64(5):393-406. doi:10.5468/ogs.21040
- Vaganée D, Daems F, Aerts W, et al. Testicular asymmetry in healthy adolescent boys. BJU Int. 2018;122(4):654-666. doi:10.1111/bju.14174
- PJ. Lourdaux, Vaganée D, Christiaan Leysen, Stefan De Wachter, Gunter De Win. Evolution of testicular asymmetry during puberty in adolescents without and with a left varicocele. BJUI. 2022;131(3):348-356. doi:10.1111/bju.15914
- MedlinePlus. Aging changes in male reproductive system.
- Emin Özbek. Testicular atrophy.
- MedlinePlus. Testicular disorders.
- Gordhan CG, Sadeght-Nejad H. Scrotal pain: evaluation and management. Korean J Urol. 2015;56(1):3–11. doi:10.4111/kju.2015.56.1.3
- MedlinePlus. Hydrocele.
- MedlinePlus. Varicocele.
- MedlinePlus. Orchitis.
- MedlinePlus. Epididymitis.
- NIH. Inguinal hernia.
- Nemours TeensHealth. Testicular injuries.
- Nemours KidsHealth. Testicular torsion.
- MedlinePlus. Testicular self-exam.
- American Society of Clinical Oncologists. Testicular cancer: screening.
- Urology Care Foundation. What are ependymitis and orchitis?.
- UCLA. Varicocele.
- National Cancer Institute. Testicular cancer.
- https://www.verywellhealth.com/one-testicle-bigger-than-another-4579776
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
