آیا غذاهای فوق‌فرآوری‌شده باعث تشدید ام‌اس شما می‌شوند؟

نکات کلیدی

افرادی با ام‌اس اولیه که غذای بیشتری از نوع فوق‌فرآوری‌شده مصرف کردند، نسبت به کسانی که این غذاها را کمتر می‌خوردند، دفعات عود بیماری و ضایعات مغزی بیشتری داشتند.
این غذاها خطر ابتلا به ام‌اس پیشرفته را افزایش ندادند، اما پس از شروع علائم، فعالیت بیماری را بدتر کردند.
غذاهای فوق‌فرآوری‌شده ممکن است با ایجاد اختلال در روده، تغییر غشاهای سلول عصبی و وارد کردن فشار به سلول‌های مغزی، التهاب مغز را تشدید کنند.

مطالعه‌ای جدید نشان داده است که مصرف بالاتر غذاهای فوق‌فرآوری‌شده به نظر می‌رسد شروع علائم ام‌اس را در بزرگسالانی که برای تشخیص احتمالی تحت پایش بودند، سریع‌تر کند.

قبل از تشخیص برخی افراد با ام‌اس، آن‌ها تجربه چیزی را دارند که متخصصان آن را سندروم ایزوله بالینی (CIS) می‌نامند: یک دوره واحد از علائم — شامل مشکلات بینایی، بی‌حسی یا ضعف — که حداقل یک روز طول می‌کشد و ناشی از التهاب در سیستم عصبی است. برخی از افراد با CIS بعدها به ام‌اس مبتلا می‌شوند، در حالی که برخی دیگر هیچ دوره دیگری تجربه نمی‌کنند.

مطالعه جدید نشان داده است که در میان افرادی که پس از یک دوره CIS تحت پایش بودند، کسانی که غذای بیشتری از نوع فوق‌فرآوری‌شده مصرف کردند، دفعات عود بیماری و افزایش ضایعات مغزی بیشتری در طول زمان داشتند نسبت به افرادی که این غذاهای ناسالم را کمتر می‌خوردند.

نتایج مطالعه در کنگره ۲۰۲۵ کمیته اروپایی برای درمان و تحقیقات ام‌اس (ECTRIMS) ارائه شد و هنوز مورد بررسی همتا قرار نگرفته است.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

محققان دریافتند که هرچند رژیم غذایی حاوی مقدار بیشتری غذای فوق‌فرآوری‌شده به طور نهایی بر اینکه فردی با CIS به ام‌اس مبتلا شود تأثیر نداشت، اما به نظر می‌رسد فعالیت بیماری را در کسانی که نشانه‌های اولیه دیگری از بیماری داشتند، بدتر می‌کند.

این نشان می‌دهد که غذاهای فوق‌فرآوری‌شده به عنوان یک تسریع‌کننده التهاب مزمن عمل می‌کنند، نه به‌عنوان عامل محرک بیماری، به گفته گلوریا دلا کوستا، PhD، پژوهشگر تغذیه در دانشکده بهداشت عمومی هاروارد.

«مصرف بیشتر این نوع غذاها به‌وضوح فعالیت بیماری را در افراد با سندروم ایزوله بالینی تشدید می‌کند.» دلا کوستا می‌گوید.

آیا غذاهای فوق‌فرآوری‌شده باعث تشدید ام‌اس شما می‌شوند؟

Adobe Stock

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده چیستند؟

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده محصولاتی هستند که مراحل صنعتی متعددی را پشت سر می‌گذارند و اغلب شامل افزودنی‌هایی مانند نگهدارنده‌ها، امولسیفایرها و تقویت‌کننده‌های طعم هستند.

نمونه‌ها شامل اسنک‌های بسته‌بندی‌شده، نوشابه‌ها، نودل فوری، وعده‌های غذایی منجمد و گوشت‌های فرآوری‌شده مانند هات‌داگ می‌شوند.

نشانگرهای زیستی در خون می‌توانند اطلاعات زیادی درباره رژیم غذایی بدهند

تیم تحقیقاتی داده‌های ۴۵۱ نفر از شرکت‌کنندگان در مطالعه BENEFIT را که از سال ۲۰۰۲ آغاز شد و افراد با سندروم ایزوله بالینی را به مدت پنج سال دنبال کرد، تحلیل کرد. به جای اتکا به دفترچه‌های غذایی، محققان از یک «امضا متابولومیک» معتبر — شامل ۳۹ نشانگر خونی از نمونه‌های شرکت‌کنندگان — برای برآورد میزان مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده توسط هر فرد استفاده کردند.

این مطالعه یکی از نخستین مطالعاتی است که از تحلیل خون برای این ارزیابی استفاده کرده و به جای پرسشنامه‌های خودگزارش‌دهی غذایی عمل کرده است.

«این روش اهمیت دارد زیرا پرسشنامه‌های غذایی می‌توانند نادرست باشند.» راب برمل، MD، مدیر مرکز ملن برای درمان و تحقیقات ام‌اس در کلینیک کلیولند، می‌گوید.

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده و افزایش خطر عود ام‌اس

در طول پنج سال مطالعه، ۲۰۸ شرکت‌کننده به ام‌اس قطعی بالینی تشخیص داده شدند.

با ترکیب داده‌های خونی با تصویربرداری MRI و نتایج سلامت شرکت‌کنندگان، محققان توانستند مشاهده کنند که چگونه میزان مصرف غذایی با پیشرفت ام‌اس اولیه در طول زمان مرتبط است.

شرکت‌کنندگانی که بیشترین مقدار غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را مصرف کردند، در طول پنج سال حدود ۳۰ درصد دفعات عود بیشتری نسبت به کسانی که کمترین مصرف را داشتند تجربه کردند.

شرکت‌کنندگان در گروه مصرف بالا همچنین داشتند:

ضایعات التهابی فعال بیشتر در MRI تا سال دوم
حجم ضایعات بیشتر در پیگیری پنج‌ساله
نمرات عملکرد عصبی پایین‌تر

«این یافته‌ها مستقل از عوامل دیگر مانند سن، جنسیت، وزن بدن، ویتامین D، سیگار کشیدن یا تخصیص درمان بودند.» دلا کوستا می‌گوید.

«با استفاده از نشانگرهای متابولیک مبتنی بر خون، مطالعه شواهد قوی‌تری ارائه می‌دهد که غذاهای فوق‌فرآوری‌شده با افزایش التهاب در ام‌اس اولیه مرتبط هستند.» دکتر برمل که در تحقیق دخیل نبود، می‌گوید.

رژیم غذایی ناسالم خطر ابتلا به ام‌اس را افزایش نداد

رژیم غذایی پر از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، خطر تبدیل CIS به ام‌اس قطعی بالینی را افزایش نداد. در عوض، رژیم غذایی به نظر می‌رسد شدت و دفعات فعالیت بیماری را پس از شروع علائم تحت تأثیر قرار می‌دهد.

«نتایج ما نشان می‌دهد که غذاهای فوق‌فرآوری‌شده باعث ام‌اس نمی‌شوند، اما تحمل و ترمیم آسیب در سیستم عصبی را دشوارتر می‌کنند.» دلا کوستا می‌گوید.

این نتیجه برای برمل شگفت‌انگیز بود. «ممکن است روش‌شناسی مطالعه عامل توضیح‌دهنده این تفاوت‌ها باشد که نیازمند بررسی بیشتر است.»

چگونه غذاهای فوق‌فرآوری‌شده ممکن است مغز را تحت تأثیر قرار دهند

محققان چندین توضیح زیست‌شناختی ارائه کردند که چرا غذاهای فوق‌فرآوری‌شده ممکن است التهاب در ام‌اس را بدتر کنند:

اختلال در سد روده: افزودنی‌هایی مانند امولسیفایر ممکن است لایه روده را آسیب بزنند و اجازه دهند سموم باکتریایی وارد جریان خون شوند و سیستم ایمنی را فعال کنند.
تغییر غشاهای سلولی: چربی‌های تغییر یافته در غذاهای فرآوری‌شده ممکن است ترکیب غشاهای سلول عصبی و میلین (غلاف محافظ اطراف اعصاب) را تغییر دهند و آن‌ها را آسیب‌پذیرتر کنند.
استرس متابولیک: برخی نشانگرهای متابولیک کاهش تولید انرژی در سلول‌های مغزی را نشان می‌دهند که ممکن است توانایی مغز در ترمیم پس از التهاب را محدود کند.

پرسش‌هایی درباره تأثیر کیفیت رژیم غذایی بر فعالیت ام‌اس

مانند هر مطالعه‌ای، محدودیت‌هایی وجود دارد. امضای غذایی تنها در یک نقطه زمانی، در آغاز مطالعه اندازه‌گیری شد، بنابراین مشخص نیست تغییرات رژیم غذایی بعدی چگونه بر نتایج تأثیر گذاشته است. نمونه‌های خون شرکت‌کنندگان نیز حدود ۲۰ سال پیش گرفته شده‌اند و وضعیت غذایی از آن زمان تغییر کرده است.

«باید در کاربرد نتایج نمونه‌های جمع‌آوری‌شده اوایل دهه ۲۰۰۰ به رژیم‌های غذایی و محیط غذایی امروز محتاط باشیم.» برمل می‌گوید. همچنین مشخص نیست آیا برخی درمان‌های ام‌اس بسته به رژیم غذایی فرد کمتر مؤثر هستند یا خیر.

محدودیت دیگر این است که در حالی که نشانگر خونی مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده عینی است، مشخص نمی‌کند کدام غذاها یا افزودنی‌ها بیشترین آسیب را دارند. «ما هنوز نمی‌دانیم مکانیسم‌های دقیق ایجاد این اثرات چیست.» برمل می‌گوید.

آیا «بهترین رژیم غذایی» برای ام‌اس وجود دارد؟

«ما از مطالعات دیگر می‌دانیم که رژیم‌های غذایی پر از غذاهای فرآوری‌شده می‌توانند سلامت مغز را تحت تأثیر قرار دهند، از جمله افزایش خطر سکته و زوال عقل. این تحقیق به این شواهد اضافه می‌کند و نشان می‌دهد انتخاب‌های غذایی ممکن است فعالیت التهابی در ام‌اس را نیز شکل دهند.» دکتر دبلیو. تیلور کیمبرلی، متخصص مراقبت‌های ویژه و پژوهشگر، و استاد علوم عصبی در دانشکده پزشکی هاروارد، می‌گوید.

اگرچه هیچ رژیم غذایی خاص یا الگوی غذایی مشخصی وجود ندارد که مسیر ام‌اس را تغییر دهد، بیشتر متخصصان توصیه می‌کنند برای سلامت طولانی‌مدت سیستم عصبی، رژیم غذایی سالمی داشته باشید. این شامل انتخاب غلات کامل به جای غلات تصفیه‌شده و اجتناب یا محدود کردن غذاهای فرآوری‌شده تا حد امکان است.

کیمبرلی تأکید می‌کند که تغییرات کوچک و پایدار واقعی‌تر از تغییرات شدید رژیمی هستند. «حتی تغییرات تدریجی می‌توانند در طول زمان تفاوت معناداری ایجاد کنند.»

برمل نیز عادات سالم سبک زندگی را برای بیماران مبتلا به ام‌اس توصیه می‌کند، اگرچه هشدار می‌دهد که هنوز مشخص نیست این اقدامات تا چه حد بر بیماری تأثیر دارند. «به همین دلیل است که ما استراتژی‌های سلامتی را بخش ضروری درمان ام‌اس می‌دانیم، اما جایگزین داروهای تغییر دهنده بیماری نیست.»

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: