سرد شدن پاها در ام‌اس؛ علت چیست و چگونه کنترل می‌شود؟

سرد شدن پاها یکی از علائم حسی است که ممکن است در افراد مبتلا به ام‌اس (ام‌اس) ایجاد شود. نکته جالب این است که در بعضی افراد، پاها واقعاً سرد نیستند، اما مغز احساس سرمای شدید، سوزش یا حتی درد را از پا دریافت می‌کند.

این حالت معمولاً به دلیل آسیب به مسیرهای عصبی ایجاد می‌شود و در گروهی از علائم حسی به نام دیس‌استزی قرار می‌گیرد. شدت این احساس ممکن است با تغییر آب‌وهوا، فعالیت بدنی یا در ساعات شب بیشتر شود.

البته سردی پا همیشه به ام‌اس مربوط نیست و بیماری‌هایی مانند کم‌کاری تیروئید، دیابت، مشکلات گردش خون و پدیده رینود نیز می‌توانند چنین علامتی ایجاد کنند.

چرا در ام‌اس پاها احساس سرما می‌کنند؟

در ام‌اس، سیستم ایمنی به میلین، یعنی لایه محافظ اطراف برخی رشته‌های عصبی در مغز و نخاع، آسیب می‌رساند. این آسیب می‌تواند انتقال پیام‌های عصبی را مختل کند.

در نتیجه، مغز ممکن است پیام‌های حسی را به شکل نادرست تفسیر کند. برای مثال، فرد ممکن است در محیطی با دمای معمولی احساس کند پاهایش یخ کرده‌اند، در حالی که دمای واقعی پوست پا طبیعی است.

این اختلال در پردازش پیام‌های حسی می‌تواند به شکل‌های مختلفی ظاهر شود:

• احساس سرمای غیرطبیعی
• سوزش یا داغی
• گزگز و مورمور
• بی‌حسی
• احساس فشار یا فشردگی
• درد یا حساسیت غیرطبیعی به لمس

بنابراین در فرد مبتلا به ام‌اس، «سرد بودن پا» الزاماً به معنای اختلال در جریان خون یا پایین آمدن واقعی دمای پا نیست.

دیس‌استزی چیست؟

دیس‌استزی به احساسات غیرطبیعی و ناخوشایندی گفته می‌شود که در نتیجه اختلال در عملکرد مسیرهای حسی عصبی ایجاد می‌شوند. این احساسات ممکن است دردناک یا ناراحت‌کننده باشند و بیشتر در پاها و ساق‌ها دیده می‌شوند.

دو پدیده مهم در این زمینه عبارت‌اند از:

آلودینیا

در آلودینیا، محرکی که معمولاً دردناک نیست می‌تواند باعث درد شود. برای مثال، تماس بسیار ملایم پوست یا عبور هوای خنک ممکن است در فرد احساس درد ایجاد کند.

هایپرآلژزی

در هایپرآلژزی، حساسیت فرد نسبت به یک محرک دردناک افزایش پیدا می‌کند. برای مثال، محرکی که در حالت عادی فقط کمی درد ایجاد می‌کند ممکن است به شکل درد بسیار شدیدتری احساس شود.

به همین دلیل ممکن است فرد مبتلا به ام‌اس، سرما یا تماس معمولی را بسیار آزاردهنده‌تر از یک فرد سالم تجربه کند.

آیا سرد شدن پاها به معنای بدتر شدن ام‌اس است؟

نه لزوماً.

علائم حسی ام‌اس می‌توانند رفت‌وبرگشتی باشند و گاهی بدون اینکه بیماری واقعاً پیشرفت کرده باشد، شدت آنها افزایش پیدا کند.

بنابراین اگر احساس سردی پاها گهگاه ظاهر می‌شود یا شدت آن تغییر می‌کند، به‌تنهایی نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که ام‌اس در حال پیشرفت است.

با این حال، اگر یک علامت جدید ایجاد شده، برای مدت قابل‌توجهی باقی مانده، به‌طور واضح شدیدتر شده یا همراه با علائم عصبی دیگری است، بهتر است با پزشک یا متخصص مغز و اعصاب مطرح شود.

چه زمانی احساس سردی پاها شدیدتر می‌شود؟

احساس سردی ناشی از اختلالات عصبی ممکن است در برخی افراد با شرایط خاص تشدید شود.

تغییرات آب‌وهوا، فعالیت بدنی و حتی ساعات شب می‌توانند باعث افزایش این احساس شوند. البته الگوی علائم در افراد مختلف یکسان نیست.

اگر متوجه شدید که سردی پاها در زمان مشخصی بیشتر می‌شود، ثبت زمان، فعالیت و شرایطی که قبل از بروز علامت اتفاق افتاده است می‌تواند برای شناخت الگوی علائم مفید باشد.

چگونه می‌توان سردی و ناراحتی پاها را کنترل کرد؟

روش کنترل این علامت به علت و شدت آن بستگی دارد. اگر پاها واقعاً سرد باشند، گرم نگه داشتن آنها با جوراب یا پتو می‌تواند کمک‌کننده باشد؛ اما وقتی مشکل اصلی ناشی از اختلال عصبی باشد، تنها گرم کردن پاها ممکن است کافی نباشد.

تغییر تمرکز

توجه مداوم به درد یا احساس ناخوشایند می‌تواند تجربه آن را شدیدتر کند. تغییر آگاهانه تمرکز ذهن به فعالیتی دیگر می‌تواند در کنترل ناراحتی کمک‌کننده باشد.

برای مثال می‌توان از فعالیت‌هایی مانند موارد زیر استفاده کرد:

• مطالعه
• صحبت کردن با یک دوست
• گوش دادن به موسیقی یا پادکست
• بازی
• نقاشی یا رنگ‌آمیزی
• حل جدول و پازل
• نوشتن و یادداشت روزانه

بهتر است چند روش مختلف امتحان شود تا مشخص شود کدام فعالیت برای فرد مؤثرتر است.

درمان‌های مکمل

برخی روش‌های غیردارویی نیز ممکن است به کنترل درد و ناراحتی ناشی از ام‌اس کمک کنند.

از جمله:

• درمان شناختی رفتاری
• تمرین‌های ذهن‌آگاهی و مدیتیشن
• هیپنوتیزم در شرایط مناسب

این روش‌ها به‌ویژه زمانی می‌توانند مفید باشند که درد مزمن باعث افزایش اضطراب، خستگی یا مشکلات مرتبط با کیفیت زندگی شده باشد.

آیا دارو برای سردی پا در ام‌اس وجود دارد؟

اگر احساس سردی در واقع نوعی درد یا اختلال حسی عصبی باشد و به اندازه‌ای شدید باشد که فعالیت‌های روزمره، خواب یا کیفیت زندگی را مختل کند، پزشک ممکن است درمان دارویی دردهای نوروپاتیک را در نظر بگیرد.

بسته به شرایط فرد، داروهایی مانند موارد زیر ممکن است استفاده شوند:

• آمی‌تریپتیلین
• دولوکستین
• گاباپنتین
• پرگابالین

در برخی افراد نیز کرم کپسایسین موضعی ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.

این داروها می‌توانند عوارض جانبی داشته باشند و انتخاب آنها باید بر اساس شرایط فرد، سایر داروهای مصرفی و نوع علائم انجام شود. بنابراین مصرف خودسرانه آنها توصیه نمی‌شود.

اگر سردی پا روی راه رفتن اثر گذاشت چه؟

اگر اختلال حسی باعث کاهش تعادل، مشکل در راه رفتن یا افزایش خطر زمین خوردن شده باشد، ممکن است فیزیوتراپی یا کاردرمانی مفید باشد.

همچنین مراقبت منظم از پاها اهمیت دارد، به‌خصوص اگر بی‌حسی باعث شود فرد متوجه زخم، تاول یا آسیب‌های پوستی نشود.

در برخی افراد نیز استفاده از کفش یا کفی مناسب می‌تواند به بهبود راه رفتن و کاهش فشار روی پاها کمک کند.

اگر درد یا محدودیت حرکتی باعث اضطراب یا افسردگی شده باشد، دریافت حمایت روان‌شناختی نیز می‌تواند بخشی از برنامه درمانی باشد.

چه بیماری‌های دیگری باعث سردی پا می‌شوند؟

سردی پا علامت اختصاصی ام‌اس نیست. برخی از مهم‌ترین علل دیگر عبارت‌اند از:

کم‌کاری تیروئید

کاهش فعالیت تیروئید می‌تواند باعث افزایش حساسیت به سرما و احساس سردی اندام‌ها شود.

مشکلات عروقی

اختلال در جریان خون، از جمله بیماری شریان‌های محیطی، می‌تواند باعث سردی، درد یا تغییر رنگ پاها شود.

دیابت

دیابت می‌تواند از طریق آسیب عصبی و همچنین مشکلات عروقی باعث احساس سردی یا درد در پاها شود.

پدیده رینود

در این بیماری، عروق کوچک اندام‌ها در پاسخ به سرما یا استرس بیش از حد منقبض می‌شوند. انگشتان پا یا دست ممکن است سرد و بی‌حس شوند و حتی تغییر رنگ دهند.

گاهی نیز بیش از یک عامل هم‌زمان وجود دارد؛ برای مثال فرد مبتلا به ام‌اس ممکن است علاوه بر اختلال حسی ناشی از بیماری، مشکل گردش خون یا بیماری دیگری نیز داشته باشد.

چه زمانی باید سردی پاها بررسی شود؟

اگر سردی پاها جدید، مداوم، شدید یا رو به تشدید است، بهتر است علت آن بررسی شود؛ به‌خصوص اگر همراه با علائمی مانند بی‌حسی قابل‌توجه، ضعف، درد شدید، تغییر رنگ پوست، زخم یا اختلال در راه رفتن باشد.

در فرد مبتلا به ام‌اس نیز نباید هر علامت جدیدی را خودکار به بیماری نسبت داد. بررسی علت‌های دیگر می‌تواند از نادیده گرفتن یک مشکل قابل‌درمان جلوگیری کند.

جمع‌بندی

سرد شدن پاها در افراد مبتلا به ام‌اس می‌تواند ناشی از دیس‌استزی و اختلال در انتقال یا پردازش پیام‌های حسی باشد. در این حالت ممکن است پاها واقعاً سرد نباشند، اما مغز احساس سرمای شدید یا حتی درد را ایجاد کند.

این علامت به‌تنهایی لزوماً نشانه پیشرفت ام‌اس نیست. تغییر تمرکز، روش‌های رفتاری و مکمل، و در موارد شدیدتر درمان‌های دارویی می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند.

در عین حال، سردی پا علت‌های متعددی دارد و مشکلاتی مانند کم‌کاری تیروئید، دیابت، بیماری‌های عروقی و پدیده رینود نیز باید در نظر گرفته شوند. بنابراین اگر این علامت جدید، مداوم یا شدید است، بهتر است به جای نسبت دادن آن به ام‌اس، علت آن توسط پزشک بررسی شود.