آیا ژنتیک می‌تواند باعث چاقی شود؟ تحقیقات چه می‌گویند

چاقی تک‌ژنی به دلیل جهش در یک ژن خاص رخ می‌دهد و معمولاً با نقص در ژن LEPR مرتبط است که بر تولید یا عملکرد لپتین، هورمونی کلیدی در کنترل اشتها، تأثیر می‌گذارد. این نوع چاقی اغلب در کودکی تشخیص داده می‌شود و به‌عنوان چاقی زودرس شناخته می‌شود، زیرا کودکان مبتلا به‌طور غیرمعمولی افزایش وزن سریع دارند که ناشی از اختلال در سیگنال‌های گرسنگی و سیری در مغز است.

جهش‌های ژن LEPR می‌توانند باعث کمبود لپتین یا ناتوانی گیرنده‌های لپتین در پاسخ به این هورمون شوند، که منجر به پرخوری و افزایش وزن غیرقابل‌کنترل می‌شود. این اختلال ژنتیکی معمولاً با آزمایش‌های ژنتیکی تشخیص داده می‌شود و نیازمند مداخلات پزشکی زودهنگام برای مدیریت وزن است.

چاقی چندژنی

چاقی چندژنی نتیجه تأثیر ترکیبی چندین ژن یا پلی‌مورفیسم‌های کوچک در ژن‌هاست که خطر ابتلا به چاقی را افزایش می‌دهند. به‌عنوان مثال، ژن مرتبط با توده چربی و چاقی (FTO) یکی از حدود 500 ژن شناسایی‌شده است که می‌تواند رفتارهای غذایی یا سطح فعالیت بدنی را تحت تأثیر قرار دهد.

این پلی‌مورفیسم‌ها می‌توانند با رژیم غذایی پرکالری یا کم‌تحرکی ترکیب شوند و احتمال چاقی را به‌طور قابل‌توجهی افزایش دهند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این تغییرات ژنتیکی کوچک می‌توانند متابولیسم بدن یا حتی تمایل به مصرف غذاهای خاص را تغییر دهند، که مدیریت وزن را چالش‌برانگیزتر می‌کند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

چاقی سندرمی

چاقی سندرمی معمولاً در سنین پایین (قبل از 5 سالگی) ظاهر می‌شود و با شدت بالا و ویژگی‌های نوروتوسعه‌ای یا ناهنجاری‌های فیزیکی همراه است. این نوع چاقی با شرایط ژنتیکی مانند سندرم باردت-بیدل (BBS) یا سندرم آلستروم مرتبط است که هر دو با اختلالات چندگانه در بدن همراه هستند.

این سندرم‌ها نه‌تنها باعث افزایش وزن می‌شوند، بلکه می‌توانند با مشکلاتی مانند تأخیر در رشد مغزی، ناهنجاری‌های بینایی یا شنوایی و حتی مشکلات قلبی همراه باشند. تشخیص زودهنگام این شرایط از طریق ارزیابی‌های ژنتیکی و بالینی برای مدیریت بهتر علائم ضروری است.

چگونه عوامل محیطی به چاقی منجر می‌شوند؟

محیط‌هایی که به‌عنوان “اوبسوژنیک” شناخته می‌شوند، با تشویق به عادات غذایی ناسالم و کم‌تحرکی، خطر چاقی را افزایش می‌دهند. عواملی مانند دسترسی محدود به غذاهای سالم، افزایش زمان استفاده از صفحه‌نمایش و فقر، همگی می‌توانند به ایجاد محیط اوبسوژنیک کمک کنند.

علاوه بر این، محیط می‌تواند از طریق اپی‌ژنتیک، که مطالعه تغییرات در بیان ژن‌ها بدون تغییر در توالی DNA است، بر ژن‌ها تأثیر بگذارد. عادات غذایی ناسالم در کودکی می‌توانند تغییرات اپی‌ژنتیکی ایجاد کنند که خطر چاقی را در بزرگسالی افزایش می‌دهند و این موضوع اهمیت مداخلات زودهنگام را نشان می‌دهد.

ویژگی‌های محیط اوبسوژنیک

مناطق با نور کم، مانند عرض‌های جغرافیایی شمالی، می‌توانند بر متابولیسم و خلق‌وخو تأثیر بگذارند و خطر چاقی را افزایش دهند. کمبود نور خورشید ممکن است سطح ویتامین D را کاهش دهد، که با افزایش وزن مرتبط است.
برنامه‌ریزی شهری که استفاده از خودرو را به جای پیاده‌روی ترویج می‌کند، فعالیت بدنی را کاهش می‌دهد. این طراحی‌های شهری باعث می‌شوند افراد کمتر به ورزش‌های روزمره مانند پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری بپردازند.
بیابان‌های غذایی، مناطقی با دسترسی محدود به غذاهای تازه و سالم، افراد را به مصرف غذاهای فرآوری‌شده و پرکالری سوق می‌دهند. این موضوع به‌ویژه در جوامع کم‌درآمد شایع است و چاقی را تشدید می‌کند.
افزایش زمان استفاده از صفحه‌نمایش (مانند تلویزیون، کامپیوتر و بازی‌های ویدئویی) با کاهش فعالیت بدنی مرتبط است. این رفتار کم‌تحرک می‌تواند کالری‌سوزی را کاهش دهد و به افزایش وزن منجر شود.
فقر می‌تواند دسترسی به منابع غذایی سالم و امکانات ورزشی را محدود کند. این محدودیت‌ها باعث می‌شوند افراد به گزینه‌های ارزان‌تر و پرکالری روی بیاورند که خطر چاقی را افزایش می‌دهد.

آیا ژنتیک می‌تواند باعث چاقی شود؟ تحقیقات چه می‌گویند

kali9 / Getty Images

عوامل خطر چاقی چیست؟

عوامل خطر متعددی برای چاقی وجود دارند که اغلب به یکدیگر مرتبط هستند و می‌توانند اثرات ترکیبی داشته باشند. این عوامل شامل شرایط پزشکی، رژیم غذایی، سبک زندگی و حتی سلامت مادر در دوران بارداری هستند که همگی می‌توانند احتمال افزایش وزن را بالا ببرند.

برخی از مهم‌ترین عوامل خطر شامل موارد زیر هستند:

شرایط پزشکی: بیماری‌هایی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، دیابت، افسردگی و کم‌کاری تیروئید می‌توانند تغییرات هورمونی ایجاد کنند که به افزایش وزن منجر می‌شوند. این شرایط اغلب متابولیسم را کند کرده یا اشتها را افزایش می‌دهند.
رژیم غذایی پرکالری: مصرف کالری بیش از نیاز بدن، به‌ویژه بدون ورزش منظم، باعث تجمع چربی می‌شود. غذاهای غنی از کربوهیدرات می‌توانند مقاومت به انسولین را افزایش دهند که خطر دیابت نوع دوم و چاقی را بالا می‌برد.
سلامت مادر: سیگار کشیدن یا چاقی مادر در دوران بارداری می‌تواند خطر چاقی کودک را در آینده افزایش دهد. این عوامل می‌توانند تغییرات ژنتیکی یا متابولیکی در جنین ایجاد کنند که در طولانی‌مدت تأثیرگذار است.
کم‌تحرکی: سبک زندگی بی‌تحرک خطر چاقی را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد. عدم فعالیت بدنی باعث کاهش مصرف کالری و تجمع چربی در بدن می‌شود.

گزینه‌های درمانی برای چاقی

اگرچه ژنتیک ممکن است شما را مستعد چاقی کند، روش‌های متعددی برای درمان یا پیشگیری از افزایش وزن ناخواسته وجود دارد. این روش‌ها شامل تغییرات در سبک زندگی، مانند رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم، و در موارد شدید، مداخلات پزشکی هستند.

مشاوره با یک متخصص تغذیه یا پزشک می‌تواند به شما کمک کند تا برنامه‌ای شخصی‌سازی‌شده برای مدیریت وزن طراحی کنید. این برنامه‌ها اغلب شامل رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی و تکنیک‌های مدیریت استرس هستند که همگی می‌توانند اثرات ژنتیکی را کاهش دهند.

روش‌های درمانی پیشنهادی

رژیم غذایی متعادل که با کمک یک متخصص تغذیه تنظیم شده باشد، می‌تواند به کنترل کالری دریافتی کمک کند. این رژیم‌ها معمولاً شامل غذاهای غنی از فیبر و پروتئین و کم‌کالری هستند.
ورزش منظم، حداقل 150 دقیقه فعالیت هوازی در هفته، برای سوزاندن کالری و بهبود متابولیسم ضروری است. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی سریع یا دوچرخه‌سواری می‌توانند مؤثر باشند.
خواب کافی، حداقل هفت ساعت در روز، به تنظیم هورمون‌های مرتبط با اشتها کمک می‌کند. کمبود خواب می‌تواند باعث افزایش هورمون گرلین و کاهش لپتین شود که اشتها را افزایش می‌دهد.
تکنیک‌های آرام‌سازی مانند یوگا، مدیتیشن و نوشتن خاطرات می‌توانند استرس را کاهش دهند. استرس مزمن می‌تواند باعث پرخوری احساسی و افزایش وزن شود.

در موارد شدید، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش وزن یا حتی جراحی‌هایی مانند بای‌پس معده توصیه کند. این مداخلات معمولاً برای افرادی مناسب است که با روش‌های دیگر نتوانسته‌اند وزن خود را مدیریت کنند.

چه زمانی باید به دنبال مراقبت پزشکی باشید؟

مشاوره با یک ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی می‌تواند به شما کمک کند تا نگرانی‌های مربوط به وزن خود را مدیریت کنید. آنها می‌توانند شما را به متخصصان تغذیه یا روان‌شناسان ارجاع دهند تا برنامه‌ای جامع برای مدیریت وزن طراحی کنند.

اگر سابقه خانوادگی چاقی یا predisposition ژنتیکی دارید، پزشک می‌تواند راهکارهایی برای پیشگیری از چاقی پیشنهاد دهد. این راهکارها شامل تغییرات در سبک زندگی و نظارت منظم بر سلامت هستند تا از عوارض مرتبط با چاقی جلوگیری شود.

مرور سریع

ژنتیک نقش مهمی در ایجاد چاقی ایفا می‌کند و سابقه خانوادگی یا جهش‌های ژنتیکی می‌توانند خطر را افزایش دهند. با این حال، چاقی تا حد زیادی قابل‌پیشگیری و معکوس است و مشاوره با متخصصان می‌تواند به شما در یافتن راه‌حل‌های مناسب کمک کند.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در چاقی نقش دارند، اما تغییرات در سبک زندگی می‌توانند اثرات این عوامل را کاهش دهند. با برنامه‌ریزی مناسب و حمایت پزشکی، می‌توانید خطر چاقی و بیماری‌های مرتبط مانند دیابت و بیماری‌های قلبی را به حداقل برسانید.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: