اختلالات مشابه ADHD: فهرست و زمان مراجعه به پزشک

اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی (ADHD) می‌تواند علائم و رفتارهایی از خود نشان دهد که با علائم سایر اختلالات روانی و جسمی همپوشانی دارند یا کاملاً شبیه به آن‌ها هستند، مانند اختلال دوقطبی و اختلالات پردازش حسی. این همپوشانی باعث می‌شود که فرآیند تشخیص دقیق پیچیده و چالش‌برانگیز شود.

اختلالاتی که علائم مشابه ADHD دارند

علائم اصلی ADHD شامل مشکل در تمرکز، بی‌قراری، بی‌صبری و پرحرفی هستند که این علائم غیراختصاصی بوده و می‌توانند ناشی از طیف وسیعی از بیماری‌های سلامت روان و شرایط جسمی باشند.

اختلال دوقطبی (Bipolar Disorder)

اختلال دوقطبی یک وضعیت سلامت روان است که شامل تغییرات خلقی در قالب دوره‌هایی از شیدایی یا افسردگی است. در مقابل، علائم ADHD در نحوه تأثیرگذاری بر خلق و خو و رفتار فرد، ثبات بیشتری دارند. علائمی که این دو اختلال در آن‌ها مشترک هستند عبارتند از: بی‌قراری، پرحرفی، طغیان‌های احساسی، بی‌صبری، مشکل در تمرکز و مشکلات خواب.

اختلال طیف اوتیسم (Autism Spectrum Disorder – ASD)

اوتیسم و ADHD هر دو از اختلالات عصبی-تکاملی هستند که می‌توانند بر توانایی فرد در تمرکز و نحوه برقراری ارتباط او تأثیر بگذارند. این دو وضعیت علائم مشترکی مانند تمرکز بیش از حد (Hyperfocus) و مشکل در تعاملات اجتماعی دارند. با این حال، مشکلاتی مانند اختلال در توجه و ارتباطات ممکن است در هر یک از این اختلالات به شیوه‌ای کمی متفاوت ظاهر شوند.

اختلالات پردازش حسی (Sensory Processing Disorders – SPDs)

این اختلالات بر نحوه دریافت و پاسخ مغز به اطلاعات حسی تأثیر می‌گذارند و ممکن است علائمی شبیه به ADHD ایجاد کنند. افراد مبتلا به SPDs ممکن است نسبت به بو، بینایی، لامسه، حرکت، مزه، صدا و موقعیت بدن دچار حساسیت بیش از حد یا حساسیت کمتر از حد باشند. حساسیت بیش از حد می‌تواند باعث غرق شدن فرد در محرک‌ها و مشکل در تمرکز شود، در حالی که حساسیت کمتر از حد ممکن است منجر به علائمی مانند بی‌قراری یا ناآرامی شود.

اختلال نافرمانی مقابله‌ای (Oppositional Defiant Disorder – ODD)

اختلال ODD نیز یک اختلال عصبی-تکاملی دیگر است که شامل احساس خشم و تحریک‌پذیری، و همچنین رفتارهای نافرمانی و مجادله‌برانگیز است. ADHD نیز می‌تواند شامل تحریک‌پذیری باشد و رفتارهای تکانشی (Impulsive) در افراد مبتلا به ADHD ممکن است در نظر دیگران به عنوان رفتارهای نافرمانی یا مجادله‌برانگیز تلقی شوند.

ناتوانی‌های یادگیری (Learning Disabilities)

برخی از نشانه‌های ناتوانی‌های یادگیری ممکن است شبیه علائم ADHD باشند؛ برای مثال، مشکل در تمرکز، حواس‌پرتی آسان، تکانشگری و مشکل در مدیریت زمان. همچنین ADHD می‌تواند به طور مستقیم بر توانایی فرد در یادگیری نیز تأثیر بگذارد.

اختلالات خواب (Sleep Disorders)

کمبود خواب می‌تواند علائمی مانند مشکل در تمرکز، تحریک‌پذیری و تکانشگری ایجاد کند. علاوه بر این، افراد مبتلا به ADHD اغلب دچار اختلالات خواب، خواب‌آلودگی در طول روز یا تغییر در ریتم شبانه‌روزی (Circadian Rhythm) می‌شوند که علائم مشترکی با ADHD دارند.

شرایط پزشکی با علائم مشابه

علائم ADHD همچنین ممکن است نتیجه برخی شرایط جسمی و پزشکی باشند که بر عملکرد بدن و مغز تأثیر می‌گذارند.

اختلالات تیروئیدی

برخی تحقیقات نشان می‌دهند که افراد جوان مبتلا به اختلالات تیروئیدی، از جمله کم‌کاری تیروئید تحت بالینی و تیروئیدیت هاشیموتو، ممکن است علائمی شبیه به ADHD را تجربه کنند. این علائم شامل اختلال در عملکردهای اجرایی و مشکل در حافظه و توجه است.

افت قند خون (Low Blood Sugar)

سطوح پایین قند خون می‌تواند علائمی شبیه به ADHD ایجاد کند، از جمله: تحریک‌پذیری، بی‌قراری یا عصبی بودن، مشکل در خوابیدن و اختلال در تمرکز.

دیابت (Diabetes)

یک مطالعه در سال ۲۰۲۲ نشان می‌دهد که کودکان مبتلا به دیابت نوع ۱ ممکن است علائمی شبیه به ADHD از نوع بی‌توجهی از خود نشان دهند. این علائم می‌توانند شامل مشکل در تمرکز، اختلال در عملکردهای اجرایی و مشکلات حافظه باشند.

مشکلات شنوایی

کودکان ممکن است در شناسایی و بیان مشکلات شنوایی خود دچار مشکل باشند و این امر می‌تواند منجر به علائمی شود که شبیه ADHD به نظر می‌رسند. برای مثال، اگر کودک به دلیل مشکل در شنیدن، نتواند کل یک مکالمه یا دستورالعمل را دنبال کند، والدین یا معلم ممکن است تصور کنند که او در حال تمرکز کردن مشکل دارد.

اختلالات تشنجی (Seizure Disorders)

تشنج‌های غیابی (Absence Seizures) می‌توانند باعث عدم پاسخگویی و خیره شدن شوند، که معمولاً ۴ تا ۳۰ ثانیه طول می‌کشند. از دید بیرونی، فردی که این تشنج‌ها را تجربه می‌کند، ممکن است علائمی شبیه به ADHD از نوع بی‌توجهی، مانند رؤیاپردازی یا حواس‌پرتی، داشته باشد.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

افراد باید در صورتی که گمان می‌کنند خودشان یا فرزندی تحت مراقبتشان ممکن است ADHD داشته باشند، با پزشک تماس بگیرند. برخی از نشانه‌های ADHD عبارتند از:

• مشکل در تمرکز
• بی‌قراری یا مشکل در نشستن آرام
• فراموش کردن فعالیت‌های روزمره
• گم کردن اشیاء مهم مانند کلید
• مشکل در سازماندهی و پیگیری زمان
• نادیده گرفتن جزئیات یا ارتکاب اشتباهات سهل‌انگارانه
• پرحرفی یا قطع کردن حرف دیگران در طول مکالمات
• مشکل در پیروی از دستورالعمل‌ها یا به سادگی از مسیر اصلی منحرف شدن

تشخیص ADHD می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، زیرا علائم آن می‌توانند با سایر شرایط همپوشانی داشته باشند و همچنین ADHD اغلب با بسیاری از این اختلالات هم‌زمان رخ می‌دهد. با این حال، یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی می‌تواند تشخیص دقیقی ارائه دهد و علت اصلی علائم فرد را تعیین کند.

جمع‌بندی

علائم ADHD غیراختصاصی هستند و ممکن است از شرایط مختلف سلامت روانی و جسمی، از اختلال دوقطبی گرفته تا اختلالات تیروئیدی، ناشی شوند. علاوه بر شباهت علائم، شرایطی که علائم مشابهی با ADHD دارند، اغلب می‌توانند به طور هم‌زمان با ADHD رخ دهند و این امر فرآیند تشخیص را پیچیده‌تر می‌کند. هر کسی که گمان می‌کند خود یا فرزندش ممکن است ADHD داشته باشد، باید با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی تماس بگیرد تا تشخیص دقیق و درمان مناسب دریافت کند.