اختلال نارضایتی جنسیتی با شروع سریع؛ نظریه‌ای بحث‌برانگیز

«نارضایتی جنسیتی با شروع سریع» یا Rapid-Onset Gender Dysphoria (ROGD) اصطلاحی بحث‌برانگیز است که برای توصیف ادعای ظهور ناگهانی مسائل مرتبط با هویت جنسیتی در نوجوانی یا سال‌های پس از بلوغ به کار رفته است. با این حال، این اصطلاح یک تشخیص پزشکی یا روان‌پزشکی به رسمیت شناخته‌شده نیست و بیشتر به‌عنوان یک فرضیه پژوهشی مطرح شده است.

بحث درباره ROGD عمدتاً پس از انتشار یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ شکل گرفت؛ مطالعه‌ای که روش‌شناسی آن با انتقادهای جدی روبه‌رو شد و بعداً توسط مجله منتشرکننده مورد بازبینی و اصلاح قرار گرفت. پژوهش‌های بعدی نیز نتوانسته‌اند ادعاهای اصلی این نظریه را تأیید کنند.

نارضایتی جنسیتی چیست؟

نارضایتی جنسیتی یا Gender Dysphoria به وضعیتی اشاره دارد که در آن فرد به دلیل ناهماهنگی میان جنسیت تعیین‌شده هنگام تولد و هویت جنسیتی خود، احساس ناراحتی یا پریشانی قابل‌توجهی تجربه می‌کند.

این ناراحتی ممکن است بر مدرسه، کار، روابط اجتماعی و سایر جنبه‌های زندگی تأثیر بگذارد و با مشکلاتی مانند اضطراب، افسردگی و افکار خودکشی همراه باشد.

نارضایتی جنسیتی ممکن است از دوران کودکی وجود داشته باشد یا نخستین بار در دوران بلوغ یا پس از آن آشکار شود.

در کودکان، برخی نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:

• اصرار بر اینکه متعلق به جنسیت دیگری هستند یا تمایل شدید به آن جنسیت
• ترجیح اسباب‌بازی‌ها و فعالیت‌هایی که معمولاً با جنسیت دیگری مرتبط دانسته می‌شوند
• ترجیح بازی با کودکان جنسیت دیگر
• مقاومت در برابر پوشیدن لباس‌هایی که با جنسیت تعیین‌شده هنگام تولد مرتبط است
• ناراحتی شدید از اندام تناسلی
• تمایل به داشتن ویژگی‌های فیزیکی جنسیت دیگر

در بزرگسالان ممکن است علاوه بر برخی از این موارد، تمایل به برخورد شدن به‌عنوان جنسیت دیگر، استفاده از ضمایر مرتبط با آن جنسیت، یا تمایل به از بین رفتن اندام‌های تناسلی نیز وجود داشته باشد.

البته وجود هر یک از این رفتارها به‌تنهایی به معنای وجود نارضایتی جنسیتی نیست و ارزیابی بالینی باید شرایط فرد را به‌صورت جامع در نظر بگیرد.

نظریه ROGD از کجا شروع شد؟

مفهوم ROGD عمدتاً بر اساس مطالعه‌ای شکل گرفت که در اوت ۲۰۱۸ در مجله PLOS One منتشر شد.

پژوهشگران در این مطالعه از ۲۵۶ والد درباره فرزندانی که به گفته والدین، در دوران بلوغ یا پس از آن دچار نارضایتی جنسیتی شده بودند، نظرسنجی کردند. پرسشنامه شامل ۹۰ سؤال بود.

نویسندگان مطالعه پیشنهاد کردند که ممکن است نوعی الگوی متفاوت از نارضایتی جنسیتی در نوجوانان وجود داشته باشد که ظاهراً به‌طور ناگهانی در دوران بلوغ یا پس از آن ظاهر می‌شود.

آنها همچنین این پدیده فرضی را با مواردی مانند بدتر شدن وضعیت روانی، تنش در روابط خانوادگی، کاهش ارتباط با دوستان غیرترنس و افزایش انزوا مرتبط دانستند.

در ادامه، دو توضیح فرضی برای افزایش شناسایی نوجوانان به‌عنوان ترنس مطرح شد:

سرایت اجتماعی: این ایده که برخی رفتارها یا حالات روانی ممکن است در میان افراد یک گروه اجتماعی گسترش پیدا کنند.

مکانیسم‌های مقابله‌ای ناسازگارانه: فرضیه‌ای که این رفتار را با برخی الگوهای مقابله‌ای ناسالم، از جمله آنچه در بعضی اختلالات خوردن مشاهده می‌شود، مقایسه می‌کرد و احتمال ارتباط آن را با تروماهای مرتبط با جنسیت یا مسائل جنسی مطرح می‌کرد.

این موارد، فرضیه‌های مطرح‌شده در مطالعه بودند و نه یافته‌هایی که رابطه علت و معلولی آنها به اثبات رسیده باشد.

مطالعه اولیه چه یافته‌هایی داشت؟

بر اساس گزارش والدین شرکت‌کننده در آن مطالعه:

• ۸۲.۸ درصد از نوجوانان در نمونه، در بدو تولد مؤنث تعیین شده بودند.
• میانگین سن اعلام هویت ترنس به والدین ۱۵.۲ سال بود.
• ۶۲.۵ درصد سابقه تشخیص یک اختلال روانی یا اختلال رشد عصبی داشتند.
• در ۳۶.۸ درصد موارد، بیشتر دوستان فرد نیز خود را ترنس معرفی می‌کردند.
• ۴۷.۲ درصد والدین گزارش کردند که پس از اعلام هویت ترنس، وضعیت سلامت روان فرزندشان بدتر شده است.
• ۵۷.۳ درصد از والدین از ایجاد تنش در رابطه والد و فرزند خبر دادند.
• ۸۶.۷ درصد گفتند شروع ظاهراً ناگهانی نارضایتی جنسیتی با افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی و اینترنت، دوستی با افراد ترنس یا هر دو عامل هم‌زمان شده بود.

اما یک نکته بسیار مهم وجود داشت: تمام این اطلاعات از والدین گرفته شده بود و خود نوجوانان مستقیماً در مطالعه مورد ارزیابی قرار نگرفتند.

چرا این مطالعه با انتقاد مواجه شد؟

انتشار مطالعه واکنش‌های گسترده‌ای در میان پژوهشگران حوزه سلامت ترنس و گروه‌های مرتبط با افراد دارای تنوع جنسیتی ایجاد کرد.

یکی از سازمان‌هایی که به مطالعه واکنش نشان داد، انجمن جهانی حرفه‌ای سلامت تراجنسیتی (WPATH) بود. این سازمان تأکید کرد که ROGD در آن زمان توسط انجمن‌های حرفه‌ای اصلی به‌عنوان یک تشخیص شناخته نشده بود و این اصطلاح صرفاً برای توصیف یک پدیده بالینی پیشنهادی به کار رفته است که نیازمند بررسی علمی بیشتر است.

منتقدان همچنین هشدار دادند که استفاده از چنین اصطلاحی نباید به شکلی باشد که از پیش فرض کند نوجوان ترنس نیست یا با هدف محدود کردن دسترسی او به گزینه‌های مناسب مراقبت پزشکی و روانی استفاده شود.

در سوی دیگر، برخی رسانه‌های محافظه‌کار از این مطالعه به‌عنوان شواهدی برای نگرانی والدینی استفاده کردند که معتقد بودند فرزندشان واقعاً ترنس نیست.

این پوشش رسانه‌ای نیز با انتقاد مواجه شد؛ از جمله به دلیل تمرکز زیاد بر تجربه والدین و همچنین ایجاد این برداشت که ارتباط با نوجوانان ترنس یا استفاده از شبکه‌های اجتماعی می‌تواند به‌خودی‌خود باعث ترنس شدن یک نوجوان شود؛ ادعایی که این مطالعه قادر به اثبات آن نبود.

مهم‌ترین ایرادهای روش‌شناختی مطالعه چه بود؟

یک نقد روش‌شناختی که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد، مشکلات متعددی را در طراحی مطالعه مطرح کرد.

نمونه‌گیری می‌توانست سوگیری ایجاد کند

بخش قابل‌توجهی از شرکت‌کنندگان از وب‌سایت‌هایی جذب شده بودند که مخاطبان آنها عمدتاً والدینی بودند که با گذار جنسیتی فرزند خود موافق نبودند.

در نتیجه، ممکن است افرادی که از ابتدا چنین نظریه‌ای را باور داشتند، بیشتر برای شرکت در مطالعه جذب شده باشند.

پرسش‌ها می‌توانستند جهت‌دار باشند

نحوه بیان برخی پرسش‌ها و حتی اسناد رضایت برای شرکت در مطالعه، مفاهیمی مانند «سرایت اجتماعی» را از ابتدا برجسته می‌کرد. این موضوع می‌تواند بر نوع افرادی که برای شرکت در مطالعه داوطلب می‌شوند و پاسخ‌هایی که ارائه می‌کنند اثر بگذارد.

تعریف ROGD و زمان شروع آن روشن نبود

منتقدان معتقد بودند که مفهوم «شروع سریع» و حتی زمان دقیق بلوغ در پرسش‌های مطالعه به اندازه کافی دقیق تعریف نشده بود.

والدین نمی‌توانند به‌جای فرزند تشخیص بالینی بدهند

یکی از محدودیت‌های اساسی مطالعه این بود که اطلاعات مربوط به نارضایتی جنسیتی و وضعیت روانی نوجوان از دیدگاه والدین جمع‌آوری شده بود، نه از خود نوجوان یا متخصص بالینی.

اتکا به حافظه والدین برای بازسازی تاریخچه رفتار و احساسات کودک نیز می‌تواند با خطا همراه باشد.

آیا واقعاً نارضایتی جنسیتی ممکن است برای والدین «ناگهانی» به نظر برسد؟

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که منتقدان نظریه ROGD مطرح کرده‌اند.

ممکن است نوجوان مدت‌ها درباره هویت جنسیتی خود فکر کرده باشد اما به دلایلی آن را با والدین در میان نگذاشته باشد. ترس از قضاوت، ناراحتی والدین، نپذیرفته شدن یا ناتوانی والدین در درک موضوع می‌تواند باعث شود نوجوان این مسائل را پنهان کند.

در مقابل، نوجوان ممکن است از طریق دوستان یا فضای آنلاین با افراد دیگری که تجربه مشابهی دارند ارتباط برقرار کند و اطلاعات بیشتری درباره هویت جنسیتی پیدا کند.

در چنین شرایطی، زمانی که ناراحتی یا ابهام جنسیتی به اندازه‌ای شدید شود که نوجوان برای دریافت کمک به والدین مراجعه کند، ممکن است این موضوع برای والدین «ناگهانی» به نظر برسد؛ در حالی که فرایند درونی آن می‌تواند مدت‌ها قبل آغاز شده باشد.

به همین دلیل، ظاهر شدن ناگهانی یک رفتار یا گفت‌وگو با والدین الزاماً به معنای شروع ناگهانی خود تجربه جنسیتی نیست.

همچنین تغییر در رابطه نوجوان با والدین می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد و لزوماً نمی‌توان آن را نتیجه مستقیم شروع نارضایتی جنسیتی دانست.

مطالعه اولیه بعداً اصلاح شد

بحث‌های ایجادشده باعث شد PLOS One یک فرایند رسمی بازبینی پس از انتشار را آغاز کند.

پس از بررسی توسط اعضای ارشد تحریریه و داوران خارجی، مقاله در سال ۲۰۱۹ با اصلاحاتی دوباره منتشر شد.

از جمله تغییرات مهم:

• تأکید بیشتر بر اینکه ROGD تشخیص تثبیت‌شده‌ای نیست و صرفاً یک فرضیه است.
• توضیح روشن‌تر اینکه داده‌ها از والدین به دست آمده و نوجوانان یا متخصصان بالینی مستقیماً در مطالعه مشارکت نداشته‌اند.
• توضیح بیشتر درباره طراحی مطالعه، روش‌ها، محدودیت‌ها و احتمال سوگیری ناشی از شیوه جذب شرکت‌کنندگان.
• گسترش بحث درباره روش‌های تحلیل کیفی و کمی.
• اضافه شدن توضیح درباره تغییرات طبقه‌بندی بیماری‌ها در ICD-11.

این اصلاحات اهمیت زیادی داشتند، زیرا نشان می‌دادند نتایج مطالعه اولیه نباید به‌عنوان اثبات وجود یک اختلال یا تشخیص جدید تفسیر شوند.

«ناهمخوانی جنسیتی» در ICD-11 چیست؟

در نسخه یازدهم طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها یا ICD-11، اصطلاحات قدیمی مانند «ترنس‌سکشوالیسم» و «اختلال هویت جنسیتی» کنار گذاشته شدند و مفهوم ناهمخوانی جنسیتی (Gender Incongruence) به کار رفت.

این موضوع همچنین باعث شد مسائل مرتبط با هویت جنسیتی از گروه اختلالات روانی و رفتاری خارج و در طبقه‌بندی مرتبط با سلامت جنسی قرار گیرند.

این تغییر طبقه‌بندی بخشی از تحول رویکرد پزشکی به مسائل مرتبط با هویت جنسیتی است.

پژوهش‌های بعدی چه چیزی نشان دادند؟

پس از مطالعه سال ۲۰۱۸، پژوهش‌های دیگری برای بررسی فرضیه ROGD انجام شد، اما نتایج آنها از ادعاهای اصلی این نظریه حمایت نکرد.

مطالعه Trans Youth CAN!

در یک مطالعه سال ۲۰۲۲ در Journal of Pediatrics، پژوهشگران این فرضیه را در ۱۷۳ نوجوان کانادایی زیر ۱۶ سال که مراقبت‌های تأییدکننده جنسیت دریافت می‌کردند بررسی کردند.

نتایج شواهدی به نفع نظریه ROGD پیدا نکرد و ارتباط معناداری میان جدیدتر بودن آگاهی نوجوان از هویت جنسیتی خود و عواملی که در مطالعه اولیه مطرح شده بود مشاهده نشد.

جالب اینکه شرکت‌کنندگان این مطالعه سطوح پایین‌تری از اضطراب را گزارش کردند؛ یافته‌ای که با نتیجه مطالعه اولیه درباره بدتر شدن وضعیت روانی در تضاد بود.

بررسی بزرگ‌تر در ایالات متحده

یک مطالعه بزرگ‌تر که در سال ۲۰۲۳ در Journal of Adolescent Health منتشر شد، داده‌های ۲۷٬۷۱۵ فرد ترنس یا دارای تنوع جنسیتی را که در نظرسنجی سال ۲۰۱۵ ایالات متحده شرکت کرده بودند، بررسی کرد.

نتایج نشان داد بخش قابل‌توجهی از شرکت‌کنندگان نخستین تجربه ناهماهنگی یا نارضایتی جنسیتی خود را در دوران نوجوانی یا حتی بعدتر گزارش کرده بودند.

اما نکته مهم این بود که به‌طور متوسط حدود ۱۴ سال بین زمانی که فرد برای نخستین بار متوجه تفاوت هویت جنسیتی خود با جنس تعیین‌شده هنگام تولد می‌شد و زمانی که این موضوع را با فرد دیگری در میان می‌گذاشت، فاصله وجود داشت.

این یافته با این ایده که نارضایتی جنسیتی معمولاً به‌صورت ناگهانی در نوجوانی ایجاد می‌شود و بلافاصله به دیگران اعلام می‌شود، سازگار نیست.

جمع‌بندی

نارضایتی جنسیتی با شروع سریع (ROGD) یک تشخیص پزشکی شناخته‌شده نیست؛ بلکه یک نظریه بحث‌برانگیز درباره چگونگی آشکار شدن مسائل مرتبط با هویت جنسیتی در برخی نوجوانان است.

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۸ زمینه اصلی شکل‌گیری این نظریه را ایجاد کرد، به دلیل مشکلاتی مانند شیوه نمونه‌گیری، اتکا به گزارش والدین، احتمال سوگیری در پرسش‌ها و نبود ارزیابی مستقیم نوجوانان مورد انتقاد قرار گرفت و بعداً با اصلاحات منتشر شد.

مهم‌تر اینکه پژوهش‌های بعدی نتوانسته‌اند ادعاهای اصلی این نظریه را تکرار و تأیید کنند. شواهد موجود همچنین نشان می‌دهد آنچه برای والدین ممکن است «ظهور ناگهانی» هویت جنسیتی به نظر برسد، می‌تواند نتیجه فرایندی باشد که نوجوان مدت‌ها پیش از بیان آن به دیگران تجربه کرده است.

بنابراین، بر اساس شواهد ارائه‌شده در این مقاله، ROGD را نباید به‌عنوان یک تشخیص مستقل یا اثبات‌شده در نظر گرفت و نمی‌توان از این مفهوم برای نتیجه‌گیری درباره علت هویت جنسیتی یک نوجوان استفاده کرد.