سالهاست که رژیمهای کمچرب باعث شدهاند بسیاری از افراد تصور کنند هر نوع چربی برای قلب مضر است. اما واقعیت این است که بدن برای عملکرد طبیعی به چربی نیاز دارد و نوع چربی مصرفی اهمیت بسیار بیشتری از حذف کامل آن دارد.
سه نوع اصلی چربی در رژیم غذایی وجود دارد: چربیهای غیراشباع، چربیهای اشباع و چربیهای ترانس. سه متخصص قلب در این مقاله بر یک موضوع اتفاقنظر دارند: چربیهای غیراشباع بهترین انتخاب برای حفظ سلامت قلب هستند.
چربیهای غیراشباع؛ انتخاب بهتر برای قلب
چربیهای غیراشباع عمدتاً در مواد غذایی گیاهی، مغزها، دانهها و ماهی یافت میشوند. این چربیها دو گروه اصلی دارند:
- چربیهای تکغیراشباع: در روغن زیتون، آووکادو و برخی مغزها وجود دارند.
- چربیهای چندغیراشباع: در ماهیهای چرب، دانه کتان و برخی مغزها و دانهها یافت میشوند.
این چربیها بهویژه زمانی برای قلب مفید هستند که جایگزین چربیهای اشباع در رژیم غذایی شوند. چنین جایگزینی میتواند به کاهش کلسترول LDL یا همان کلسترول بد کمک کند و در نتیجه خطر بیماریهای قلبیعروقی را کاهش دهد.
پژوهشها نیز نشان میدهند افرادی که بهجای چربیهای اشباع از چربیهای غیراشباع استفاده میکنند، با خطر کمتری برای ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی و مرگ ناشی از آن روبهرو هستند.
برای بهرهمندی از این مزایا، لازم نیست تمام عادتهای غذایی خود را تغییر دهید. چند جایگزینی ساده میتواند شروع خوبی باشد:
- بهجای کره، از روغن زیتون برای پختوپز استفاده کنید.
- چیپس و تنقلات کمارزش را با یک مشت بادام یا گردو جایگزین کنید.
- آووکادو را در کنار وعدههای غذایی قرار دهید.
- ماهیهای چرب را بهطور منظم در برنامه غذایی بگنجانید.

آیا باید چربیهای اشباع را کاملاً حذف کنیم؟
چربیهای اشباع معمولاً در دمای اتاق حالت جامد دارند و در مواد غذایی مانند کره، گوشت قرمز، لبنیات پرچرب و برخی محصولات حیوانی یافت میشوند.
مصرف زیاد این چربیها میتواند سطح کلسترول LDL را افزایش دهد و به تشکیل پلاک در دیواره رگها کمک کند. تجمع این پلاکها که به آن تصلب شرایین گفته میشود، یکی از عوامل مهم افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی است.
به گفته متخصصان قلب، چربیهای تکغیراشباع و چندغیراشباع از نظر تأثیر بر کلسترول خون و سلامت عروق انتخابهای مناسبتری هستند. جایگزین کردن چربیهای اشباع با این چربیها میتواند خطر بیماری قلبی را کاهش دهد.
بااینحال، لازم نیست تمام منابع چربی اشباع را بهطور مطلق از رژیم غذایی حذف کنید؛ مهم این است که مقدار مصرف آنها محدود باشد و بخش عمده چربی دریافتی از منابع سالم تأمین شود.
بر اساس توصیه انجمن قلب آمریکا، بهتر است کمتر از ۶ درصد کالری روزانه از چربیهای اشباع تأمین شود. برای فردی که روزانه ۲۰۰۰ کیلوکالری انرژی دریافت میکند، این مقدار معادل حدود ۱۲۰ کیلوکالری یا ۱۳ گرم چربی اشباع در روز است.
چربیهای ترانس؛ نامطلوبترین نوع چربی برای قلب
در میان انواع چربی، چربیهای ترانس بیشترین نگرانی را از نظر سلامت قلب ایجاد میکنند. این چربیها میتوانند همزمان کلسترول LDL را افزایش دهند و کلسترول HDL یا کلسترول خوب را کاهش دهند؛ ترکیبی که خطر بیماریهای قلبی و حمله قلبی را بالا میبرد.
چربیهای ترانس مصنوعی عمدتاً در فرایند صنعتی هیدروژنه کردن روغنهای گیاهی ایجاد میشوند. این چربیها در گذشته در برخی محصولات صنعتی و غذاهای فرآوریشده کاربرد گستردهای داشتند.
از سال ۲۰۱۸، استفاده از روغنهای نیمههیدروژنه که منبع اصلی چربی ترانس مصنوعی بودند، در زنجیره غذایی آمریکا ممنوع شد. بااینحال، ممکن است هنوز مقادیر محدودی از چربی ترانس در بعضی غذاهای فرآوریشده و همچنین بهصورت طبیعی در برخی محصولات گوشتی و لبنی وجود داشته باشد.
هنگام خرید مواد غذایی بستهبندیشده، فقط به عدد چربی ترانس روی جدول ارزش غذایی اکتفا نکنید. ممکن است محصولی کمتر از ۰٫۵ گرم چربی ترانس در هر وعده داشته باشد و طبق مقررات برچسبگذاری، مقدار آن صفر درج شود؛ درحالیکه در فهرست ترکیبات عبارت «روغن نیمههیدروژنه» دیده میشود.
به همین دلیل، بررسی فهرست ترکیبات نیز اهمیت دارد. بهترین رویکرد، پرهیز از منابع چربی ترانس مصنوعی و محدود کردن مصرف غذاهای صنعتی حاوی آنهاست.
متخصصان قلب چه غذاهای پرچربی مصرف میکنند؟
چربی، در کنار پروتئین و کربوهیدرات، یکی از درشتمغذیهای ضروری بدن است. بدن از چربی برای تأمین انرژی و ساختار سلولها استفاده میکند؛ بنابراین حذف کامل آن نه ضروری است و نه رویکرد مناسبی برای سلامت عمومی.
بهطور کلی، توصیه میشود حدود ۲۰ تا ۳۵ درصد کالری روزانه از چربی تأمین شود؛ البته کیفیت منابع چربی اهمیت زیادی دارد و بهتر است سهم چربیهای اشباع، بهویژه از گوشت قرمز و محصولات حیوانی پرچرب، محدود باشد.
متخصصان قلب برای تأمین چربی موردنیاز بدن، مصرف منظم این مواد غذایی را پیشنهاد میکنند:
- مغزها: گردو، بادام و فندق منابع مناسبی از چربیهای غیراشباع هستند.
- دانهها: دانه کتان و سایر دانههای خوراکی علاوه بر چربیهای مفید، فیبر نیز دارند.
- آووکادو: حاوی چربیهای تکغیراشباع است و میتواند جایگزین مناسبی برای برخی چربیهای اشباع باشد.
- روغن زیتون: یکی از منابع مهم چربیهای تکغیراشباع و انتخاب مناسبی برای استفاده در آشپزی و تهیه سالاد است.
- ماهیهای چرب: ماهیهایی مانند سالمون از منابع اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. مصرف ماهی چرب یک تا دو بار در هفته توصیه شده است.
البته تغذیه سالم برای قلب به معنای داشتن یک رژیم غذایی کاملاً بینقص نیست. استمرار در انتخابهای بهتر، در بلندمدت اهمیت بیشتری دارد.
حتی متخصصان قلب هم گاهی همبرگر میخورند! اما میتوانند با حذف بیکن و پنیر اضافه، کاهش چربی اشباع وعده و انتخاب سالاد بهجای سیبزمینی سرخشده، همان غذا را به گزینهای مناسبتر تبدیل کنند.
چگونه چربیهای سالم را وارد رژیم غذایی کنیم؟
برای بهبود کیفیت چربی دریافتی، لازم نیست غذاهای موردعلاقه خود را کنار بگذارید. بهتر است بهتدریج منابع چربی را تغییر دهید:
1. روغن زیتون را جایگزین کره و روغنهای جامد کنید.
2. در میانوعدهها بهجای چیپس و شیرینیهای صنعتی، مقدار متعادلی مغز خام و بدون نمک مصرف کنید.
3. حداقل یک تا دو بار در هفته ماهی بخورید و در صورت امکان از انواع ماهیهای چرب استفاده کنید.
4. مصرف گوشتهای پرچرب و فرآوریشده را کاهش دهید و در کنار آن، از حبوبات، مغزها و منابع پروتئین کمچرب بیشتر استفاده کنید.
5. هنگام خرید محصولات بستهبندیشده، فهرست ترکیبات را برای شناسایی روغنهای نیمههیدروژنه بررسی کنید.
جمعبندی
برای سلامت قلب، مسئله حذف چربی از رژیم غذایی نیست؛ بلکه باید نوع مناسبتری از چربی را انتخاب کنیم. چربیهای غیراشباع موجود در روغن زیتون، مغزها، دانهها، آووکادو و ماهی میتوانند در صورت جایگزینی با چربیهای اشباع، به بهبود پروفایل چربی خون و کاهش خطر بیماریهای قلبیعروقی کمک کنند.
در مقابل، بهتر است مصرف چربیهای اشباع محدود و چربیهای ترانس مصنوعی تا حد امکان حذف شود. تغییرات کوچک اما مداوم در انتخاب مواد غذایی، یکی از راهکارهای عملی برای مراقبت طولانیمدت از قلب است.
- American Heart Association. Fats in foods.
- Harvard T.H. Chan School of Public Health. Unsaturated fats.
- Risérus U, Fridén M. Cardiometabolic benefits of replacing saturated fatty acids with unsaturated fatty acids. Current Opinion in Clinical Nutrition & Metabolic Care. 2026;29(2):131-135. doi:10.1097/MCO.0000000000001195
- MedlinePlus. Facts about saturated fats.
- World Health Organization. Trans fat.
- U.S. Food and Drug Administration. Trans fat.
- MedlinePlus. Facts about trans fats.
- Merck Manual. Carbohydrates, proteins, and fats.
- https://www.verywellhealth.com/fats-better-heart-health-cardiologists-12198874
