آیا تهوع در دوران قاعدگی شایع است؟
برخی افراد قبل یا حین قاعدگی دچار تهوع میشوند و این حالت میتواند بخشی از سندرم پیش از قاعدگی (PMS) باشد که به علت نوسانات هورمونی ایجاد میشود. مطالعات علمی نشان دادهاند تهوع حتی در اختلال شدیدتری به نام اختلال دیسفوریک پیش از قاعدگی (PMDD) نیز شایع است که نیاز به مداخلات درمانی بیشتری دارد.
همچنین تحقیقات معتبر نشان میدهد تهوع یکی از علائم رایج در دیسمنوره اولیه یا همان گرفتگیهای دردناک رحم است که در اثر افزایش تولید پروستاگلاندینها ایجاد میشود و منجر به انقباضات شدید رحمی میگردد.
Curly_photo/Getty Images
روشهای درمان و تسکین تهوع
برای کاهش تهوع در دوران قاعدگی، روشهای علمی و خانگی متعددی وجود دارد که میتواند به تسکین علائم کمک کند. این روشها از تنظیم سبک زندگی و تغذیه گرفته تا مصرف داروهای تخصصی تحت نظر پزشک را شامل میشوند.
در ادامه هر روش به همراه مکانیسمهای فیزیولوژیک و شواهد پژوهشی توضیح داده شده است تا انتخاب آگاهانهتری برای بیماران و پزشکان فراهم شود.
هیدراته ماندن و نقش مایعات
نوشیدن کافی مایعات در طول روز با بهبود حجم خون و تعادل الکترولیتها از تحریک معده و سیستم عصبی جلوگیری میکند. توصیه میشود روزانه شش تا هشت لیوان آب مصرف شود، زیرا کمآبی میتواند منجر به استفراغ و تشدید تهوع شود.
از دیدگاه فیزیولوژیک، کمبود مایعات باعث تحریک مراکز تهوع در ساقه مغز و کاهش جریان خون معده میشود که این فرایند احساس تهوع را بدتر میکند و میتواند خطر بستری شدن در موارد شدید را افزایش دهد.
زنجبیل و ترکیبات فعال آن
بررسیهای علمی در سال ۲۰۲۱ نشان میدهد که زنجبیل حاوی ترکیباتی مانند جینجرول است که مسیرهای عصبی مسئول تهوع را در مغز و روده تعدیل میکنند. این اثرات بهویژه در تسکین تهوع ناشی از دیسمنوره اولیه و تهوع بارداری گزارش شدهاند.
افراد میتوانند زنجبیل را به شکل چای، بیسکویت یا مکملهای استاندارد مصرف کنند و پژوهشها پیشنهاد میکنند مصرف منظم آن میتواند شدت علائم گوارشی و دردهای قاعدگی را کاهش دهد.
نعناع و رایحهدرمانی
مطالعات سال ۲۰۲۵ نشان میدهد آروماتراپی با روغن نعناع میتواند مراکز تهوع در سیستم عصبی مرکزی را آرام کند و در بارداری و شیمیدرمانی مؤثر بوده است. اگرچه دادهها درباره تهوع قاعدگی محدود هستند، اما نتایج اولیه امیدوارکنندهاند و نیاز به تحقیقات گستردهتر وجود دارد.
سازمان ملی سلامت بریتانیا (NHS) همچنین نوشیدن چای نعناع را بهعنوان یک روش ساده و کمعارضه توصیه کرده است و بیان میکند که میتواند در کاهش اسپاسمهای گوارشی مؤثر باشد.
تغییرات تغذیهای برای کاهش تهوع
رعایت عادات غذایی مناسب میتواند نقش مهمی در پیشگیری از تحریک معده و کنترل تهوع داشته باشد. توصیهها بر اساس شواهد بالینی در چندین مطالعه بینالمللی ارائه شدهاند.
- خوردن وعدههای کوچک و مکرر به جای وعدههای سنگین
- مصرف غذاهای سبک مانند کراکر یا نان خشک
- اجتناب از غذاهای چرب، سرخشده و پرادویه
- پرهیز از دراز کشیدن بلافاصله پس از خوردن غذا
- خوردن آرام و کامل غذا برای بهبود هضم
حواسپرتی و آرامسازی ذهنی
فعالیتهایی مانند تماشای فیلم، پیادهروی یا مدیتیشن میتوانند با کاهش استرس و تمرکز ذهن بر محرکهای لذتبخش، شدت تهوع را کم کنند. پژوهشها نشان دادهاند که سیستم عصبی سمپاتیک در شرایط آرامسازی، فعالیت معده را بهبود میبخشد و حالت تهوع کاهش مییابد.
- تماشای فیلم یا شنیدن موسیقی ملایم
- فعالیتهای آرامشبخش مانند یوگا یا نقاشی
- گذراندن زمان در محیطهای باز و هوای تازه
داروهای ضد تهوع
داروهای بدون نسخه مانند دومپریدون یا بیزموت ممکن است برای موارد خفیف توصیه شوند، اما تهوع شدید ممکن است نیازمند داروهای قویتری مانند اندانسترون باشد. این داروها با مسدود کردن گیرندههای سروتونینی یا دوپامینی در مراکز استفراغ عمل میکنند.
مشاوره با پزشک پیش از مصرف دارو ضروری است، زیرا برخی داروها ممکن است تداخلات خطرناکی با داروهای دیگر یا شرایط پزشکی موجود داشته باشند.
دلایل تهوع در دوران قاعدگی
تهوع میتواند ناشی از دیسمنوره، PMS، PMDD یا شرایطی مانند اندومتریوز باشد که هر کدام مکانیسمهای متفاوتی دارند. در دیسمنوره اولیه، تولید بیش از حد پروستاگلاندینها منجر به انقباضات رحمی دردناک و تحریک معده میشود.
در دیسمنوره ثانویه، بیماریهایی مانند اندومتریوز یا فیبروم رحم عامل اصلی هستند و این بیماران معمولاً نیازمند ارزیابی تخصصی و درمان دارویی یا جراحی هستند.
PMS و PMDD
حدود ۴۷.۸٪ از افراد دارای قاعدگی در جهان درجاتی از PMS را تجربه میکنند و تهوع یکی از علائم آن است. در ۵ تا ۸٪ موارد، این علائم به حدی شدید هستند که تحت عنوان PMDD شناخته شده و درمان دارویی یا هورمونی نیاز است.
درمانهای PMDD میتواند شامل داروهای ضدافسردگی مانند SSRIs، هورموندرمانی یا تکنیکهای آرامسازی باشد که هرکدام بر اساس شدت علائم و شرایط بیمار انتخاب میشوند.
اندومتریوز و تهوع
در اندومتریوز، بافتی مشابه آندومتر در مکانهای غیرطبیعی مانند تخمدانها رشد میکند و در طول چرخه قاعدگی دچار خونریزی میشود که میتواند منجر به التهاب و تهوع شود. این بیماری با درد مزمن لگن و نازایی نیز ارتباط دارد و یکی از علل مهم مراجعه زنان به کلینیکهای تخصصی است.
مطالعات سال ۲۰۲۱ شیوع جهانی اندومتریوز را تا ۱۸٪ برآورد کردهاند و تأکید دارند که تشخیص زودهنگام میتواند عوارض طولانیمدت را کاهش دهد.
پیشگیری از تهوع در دوران قاعدگی
اگرچه همیشه نمیتوان از تهوع جلوگیری کرد، اما برخی مداخلات میتوانند احتمال بروز آن را کاهش دهند. این توصیهها بر اساس شواهد بالینی و مطالعات بینالمللی ارائه شدهاند.
- ثبت دفترچه غذایی برای شناسایی عوامل محرک تهوع
- استفاده از قرصهای ضدبارداری برای تنظیم هورمونها در صورت توصیه پزشک
- درمان دارویی با SSRIs مانند فلوکستین یا سرترالین در موارد PMDD
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تهوعی که برای اولین بار رخ میدهد یا با علائمی مانند تب، سردرد شدید، استفراغ خونی یا کمآبی همراه است باید سریعاً بررسی شود. همچنین اگر تهوع منجر به کاهش وزن یا ناتوانی در مصرف غذا و مایعات شود، نیاز به ارزیابی تخصصی وجود دارد.
- استفراغ مداوم یا وجود خون در استفراغ
- علائم کمآبی شدید مانند سرگیجه و کاهش ادرار
- حساسیت به نور یا صدا همراه با سردرد
- کاهش وزن غیرقابل توجیه و بیاشتهایی شدید
جمعبندی
تهوع در دوران قاعدگی میتواند ناشی از عوامل هورمونی یا بیماریهای زمینهای باشد و در بیشتر موارد با روشهای خانگی یا دارویی قابل کنترل است. آگاهی از علائم هشداردهنده و مراجعه بهموقع به پزشک میتواند از عوارض جدی پیشگیری کند.
ترکیب رویکردهای تغذیهای، دارویی و آرامسازی ذهنی میتواند به مدیریت بهتر علائم کمک کند و کیفیت زندگی افراد را در طول دوره قاعدگی بهبود بخشد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Barbosa-Silva J, et al. (2024). Prevalence, pain intensity and symptoms associated with primary dysmenorrhea: A cross-sectional study.
https://bmcwomenshealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12905-023-02878-z - Feeling sick (nausea). (2023).
https://www.nhs.uk/symptoms/feeling-sick-nausea/ - Gergő D, et al. (2025). Inhaling peppermint essential oil as a promising complementary therapy in the treatment of nausea and vomiting.
https://www.mdpi.com/2077-0383/14/14/5069 - Gudipally PR, et al. (2023). Premenstrual syndrome.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560698/ - Jenkins SM, et al. (2025). Pelvic inflammatory disease.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499959/ - Mishra S, et al. (2023). Premenstrual dysphoric disorder.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532307/ - Moradi Y, et al. (2021). A systematic review on the prevalence of endometriosis in women.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9131783/ - Nagy H, et al. (2023). Dysmenorrhea.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560834/ - Negi R, et al. (2021). Efficacy of ginger in the treatment of primary dysmenorrhea: A systematic review and meta-analysis.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8021506/ - Premenstrual dysphoric disorder (PMDD). (2021).
https://womenshealth.gov/menstrual-cycle/premenstrual-syndrome/premenstrual-dysphoric-disorder-pmdd - Water, drinks and hydration. (2023).
https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-guidelines-and-food-labels/water-drinks-nutrition/ - https://www.medicalnewstoday.com/articles/nausea-during-period
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
