خون‌دماغ چه زمانی خطرناک است؟ علائم هشدار و روش صحیح بند آوردن خونریزی بینی

خون‌دماغ شدن یکی از مشکلات شایع است و در بیشتر موارد، به دلیل خشکی مخاط بینی، تحریک داخل بینی یا آسیب‌های جزئی رخ می‌دهد و با اقدامات ساده در خانه متوقف می‌شود. بااین‌حال، گاهی خونریزی بینی می‌تواند نشانه‌ای از آسیب جدی، اختلال انعقاد خون یا مشکلی باشد که به بررسی پزشکی نیاز دارد.

اگر خونریزی بینی شدید است، بیش از بیست تا سی دقیقه ادامه دارد، پس از ضربه شدید به سر یا صورت رخ داده یا با سرگیجه، درد قفسه سینه یا ضعف ناگهانی همراه است، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. در صورت خونریزی بسیار شدید یا بروز علائم خطر، منتظر گذشت سی دقیقه نمانید.

چه زمانی خون‌دماغ یک وضعیت اورژانسی است؟

در شرایط زیر، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است:

• خونریزی بسیار شدید است یا خون به‌طور مداوم و با حجم زیاد از بینی خارج می‌شود.
• با وجود فشار صحیح و پیوسته روی بینی، خونریزی پس از حدود بیست تا سی دقیقه متوقف نشده است.
• خونریزی پس از تصادف، ضربه شدید به سر یا صورت یا آسیب ورزشی جدی ایجاد شده است.
• خون زیادی از دست داده‌اید یا دچار ضعف شدید، رنگ‌پریدگی، سرگیجه، احساس غش یا تپش قلب شده‌اید.
• خونریزی با درد قفسه سینه، گیجی، اختلال گفتار یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن همراه است.
• خونریزی قابل‌توجهی دارید و داروهای ضدانعقاد مصرف می‌کنید یا به اختلال انعقاد خون مبتلا هستید.

اگر خونریزی شدید است، فرد هوشیاری خود را از دست داده یا علائم عصبی ناگهانی دارد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

چه مقدار خون‌ریزی خطرناک محسوب می‌شود؟

تخمین میزان خون ازدست‌رفته هنگام خون‌دماغ دشوار است؛ زیرا حتی مقدار نسبتاً کمی خون می‌تواند به دلیل پخش‌شدن روی صورت، دستمال یا لباس، زیاد به نظر برسد.

خروج خون با حجم زیاد، ادامه‌دار بودن خونریزی و بروز علائمی مانند ضعف و سرگیجه از مقدار ظاهری خون مهم‌تر هستند. از دست دادن حدود یک فنجان خون، معادل تقریباً دویست تا دویست‌وپنجاه میلی‌لیتر، می‌تواند نگران‌کننده باشد و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ اما برای دریافت کمک نباید منتظر رسیدن خونریزی به این مقدار بمانید.

افراد مبتلا به کم‌خونی، اختلالات انعقاد خون یا کاهش تعداد پلاکت‌ها ممکن است در برابر خونریزی آسیب‌پذیرتر باشند. همچنین، مصرف داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین می‌تواند شدت یا مدت خونریزی را افزایش دهد.

اگر داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنید و دچار خون‌دماغ قابل‌توجه یا مکرر شده‌اید، با پزشک تماس بگیرید. دارو را خودسرانه قطع نکنید.

آیا خونریزی از قسمت عقب بینی خطرناک‌تر است؟

خون‌دماغ معمولاً از رگ‌های ظریف قسمت جلویی بینی آغاز می‌شود. این نوع خونریزی اغلب با فشار مستقیم روی بخش نرم بینی متوقف می‌شود.

در برخی موارد، خونریزی از قسمت‌های عمیق‌تر و عقبی بینی منشأ می‌گیرد. این نوع خونریزی ممکن است شدیدتر باشد و کنترل آن دشوارتر شود.

نشانه‌هایی که احتمال خونریزی عمقی‌تر را مطرح می‌کنند عبارت‌اند از:

• جاری شدن خون به پشت گلو، حتی زمانی که فرد به جلو خم شده است.
• احساس چشیدن خون در دهان یا نیاز مکرر به بیرون ریختن خون.
• خونریزی شدید یا ادامه‌دار که با فشار صحیح روی بینی متوقف نمی‌شود.

البته چشیدن خون به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که خونریزی از قسمت عقبی بینی است؛ خونریزی جلویی نیز ممکن است باعث ورود خون به گلو شود. بااین‌حال، اگر خونریزی شدید است یا خون زیادی وارد حلق می‌شود، ارزیابی فوری پزشکی لازم است.

آیا فشار خون بالا باعث خون‌دماغ می‌شود؟

فشار خون بالا لزوماً علت مستقیم هر خون‌دماغ نیست. بااین‌حال، فشار خون کنترل‌نشده ممکن است کنترل خونریزی را دشوارتر کند و در صورت بروز خون‌دماغ مکرر، بررسی وضعیت فشار خون اهمیت دارد.

اگر سابقه فشار خون بالا دارید و دچار خون‌دماغ شده‌اید، پس از کنترل خونریزی فشار خون خود را بررسی کنید و در صورت تکرار مشکل با پزشک مشورت کنید.

اگر خون‌دماغ همراه با فشار خون بسیار بالا و علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، گیجی، اختلال گفتار یا ضعف ناگهانی یک سمت بدن باشد، فوراً کمک پزشکی دریافت کنید. این علائم ممکن است نشان‌دهنده یک وضعیت اورژانسی مستقل از خونریزی بینی باشند.

خون‌دماغ مکرر چه علتی دارد؟

اگر بیش از یک بار در هفته خون‌دماغ می‌شوید یا خونریزی‌ها مرتب تکرار می‌شوند، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید. حتی اگر هر بار خونریزی به‌سرعت متوقف شود، تکرار آن می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد.

علل احتمالی عبارت‌اند از:

• خشکی مخاط بینی: هوای خشک، استفاده از وسایل گرمایشی و رطوبت کم محیط می‌توانند مخاط بینی را مستعد ترک‌خوردگی و خونریزی کنند.
• دست‌کاری بینی یا فین کردن شدید: این کارها ممکن است به رگ‌های ظریف داخل بینی آسیب بزنند.
• آلرژی و التهاب بینی: عطسه، خارش و تحریک مداوم مخاط می‌توانند زمینه خونریزی را فراهم کنند.
• مشکلات ساختاری بینی: انحراف تیغه بینی، پولیپ یا برخی ناهنجاری‌های دیگر ممکن است در بعضی افراد نقش داشته باشند.
• اختلالات انعقاد خون: مشکلات ارثی مانند هموفیلی یا اختلالات مرتبط با پلاکت‌ها می‌توانند خونریزی را طولانی‌تر کنند.
• برخی بیماری‌های زمینه‌ای: در مواردی، بیماری‌های خونی مانند لوسمی یا اختلالات نادر ارثی عروقی با خون‌دماغ مکرر همراه هستند.
• داروها: داروهای ضدانعقاد، برخی داروهای ضدالتهاب و بعضی فرآورده‌های داخل بینی ممکن است احتمال خونریزی را افزایش دهند.

خون‌دماغ مکرر به‌تنهایی به معنای ابتلا به بیماری جدی نیست، اما بررسی علت، به‌خصوص در صورت همراهی با کبودی‌های بی‌دلیل، خونریزی لثه، ضعف غیرمعمول یا رنگ‌پریدگی، اهمیت دارد.

چگونه خون‌دماغ را به‌درستی متوقف کنیم؟

در بیشتر موارد، می‌توان خونریزی خفیف بینی را با روش صحیح فشار مستقیم کنترل کرد.

مرحله اول: آرام بمانید و به جلو خم شوید

بنشینید و سر و بالاتنه را کمی به جلو متمایل کنید. خون واردشده به دهان را بیرون بریزید و از بلعیدن آن خودداری کنید؛ بلعیدن خون ممکن است باعث تهوع یا استفراغ شود.

مرحله دوم: قسمت نرم بینی را فشار دهید

با انگشت شست و اشاره، قسمت نرم بینی را درست زیر استخوان بینی بگیرید و دو سوراخ بینی را به هم فشار دهید.

این فشار باید پیوسته باشد. برای حدود ده تا پانزده دقیقه بدون رها کردن بینی، فشار را حفظ کنید. برای بررسی نتیجه، مرتب دست خود را برندارید؛ زیرا ممکن است لخته در حال تشکیل دوباره جدا شود.

در صورت ادامه خونریزی، فشار را به‌درستی تکرار کنید. اگر خونریزی شدید است یا با وجود فشار صحیح تا حدود بیست تا سی دقیقه متوقف نمی‌شود، کمک پزشکی بگیرید.

مرحله سوم: در صورت نیاز از اسپری مناسب استفاده کنید

اسپری‌های ضداحتقان حاوی اکسی‌متازولین در برخی افراد می‌توانند به کاهش خونریزی کمک کنند. بااین‌حال، این دارو برای همه مناسب نیست و باید مطابق بروشور محصول و با توجه به بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی استفاده شود.

برای کودکان، افراد مبتلا به فشار خون کنترل‌نشده یا کسانی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند، پیش از استفاده بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت شود. اگر خونریزی شدید است، استفاده از اسپری نباید مراجعه به اورژانس را به تأخیر بیندازد.

پس از بند آمدن خونریزی چه باید کرد؟

برای دست‌کم بیست‌وچهار ساعت، از فین کردن شدید، دست‌کاری بینی، خم شدن طولانی‌مدت و فعالیت بدنی سنگین خودداری کنید. اگر احتمال دارد لخته تشکیل‌شده جدا شود، فعالیت‌های پرفشار را بیشتر به تعویق بیندازید.

هنگام خون‌دماغ چه کارهایی نباید انجام داد؟

برخی اقدامات رایج ممکن است خونریزی را تشدید کنند یا باعث ورود خون به گلو شوند.

• سر را عقب نبرید. این کار باعث می‌شود خون به سمت حلق جاری شود و احتمال بلعیدن یا ورود آن به راه تنفسی افزایش یابد.
• دراز نکشید. در حالت نشسته و با سر متمایل به جلو بمانید.
• دستمال کاغذی یا پنبه را عمیق داخل بینی فرو نکنید. این کار می‌تواند به مخاط آسیب بزند یا لخته را هنگام خارج کردن جدا کند.
• بینی را دست‌کاری نکنید و فین نکنید. این کارها ممکن است خونریزی را دوباره آغاز کنند.
• اجسام سنگین بلند نکنید و ورزش شدید انجام ندهید. فعالیت پرفشار می‌تواند احتمال شروع مجدد خونریزی را افزایش دهد.
• داروهای تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید. اگر آسپرین، ایبوپروفن، ناپروکسن یا داروی ضدانعقاد مصرف می‌کنید، درباره مصرف نوبت بعدی با پزشک یا داروساز مشورت کنید. آسپرین تجویزشده برای پیشگیری از مشکلات قلبی یا سکته را بدون نظر پزشک قطع نکنید.

همچنین، استفاده بی‌رویه از اسپری‌های ضداحتقان می‌تواند موجب تحریک یا خشکی مخاط بینی شود؛ بنابراین این داروها را فقط در محدوده توصیه‌شده مصرف کنید.

پزشک چگونه خونریزی مداوم بینی را درمان می‌کند؟

اگر خونریزی با اقدامات اولیه متوقف نشود، پزشک بر اساس شدت خونریزی، محل آن و وضعیت عمومی فرد از روش‌های مختلفی استفاده می‌کند.

داروهای موضعی و فشار مستقیم

در برخی موارد، استفاده از داروهای موضعی مانند اکسی‌متازولین و اعمال فشار مناسب می‌تواند خونریزی را کنترل کند.

تامپون بینی

اگر خونریزی ادامه داشته باشد، ممکن است پزشک از مواد مخصوص برای ایجاد فشار داخل بینی و کمک به تشکیل لخته استفاده کند. انتخاب نوع تامپون به محل و شدت خونریزی بستگی دارد.

سوزاندن رگ خونریزی‌دهنده

اگر محل خونریزی مشخص باشد، پزشک ممکن است با روش شیمیایی یا الکتریکی رگ آسیب‌دیده را مسدود کند. انتخاب روش به شرایط بالینی و محل خونریزی وابسته است.

روش‌های تخصصی‌تر

در خونریزی‌های شدید یا مقاوم به درمان، ممکن است بستن رگ مسئول خونریزی یا آمبولیزاسیون لازم باشد. آمبولیزاسیون روشی تخصصی است که در آن جریان خون به رگ مسئول خونریزی با استفاده از مواد مخصوص کاهش داده یا مسدود می‌شود.

پس از کنترل خونریزی، پزشک ممکن است علت زمینه‌ای را بررسی کند؛ برای مثال، اختلالات انعقادی، داروهای مصرفی، فشار خون یا بیماری‌های داخل بینی.

چگونه از خون‌دماغ پیشگیری کنیم؟

اگر خون‌دماغ شما به‌دلیل خشکی یا تحریک مخاط بینی رخ می‌دهد، رعایت چند نکته می‌تواند احتمال تکرار آن را کاهش دهد.

• رطوبت محیط را حفظ کنید. استفاده از دستگاه بخور تمیز، به‌ویژه در فصل‌های سرد و خشک، می‌تواند مفید باشد.
• از اسپری سالین استفاده کنید. محلول نمکی بینی به مرطوب نگه داشتن مخاط کمک می‌کند.
• در صورت نیاز از ژل مرطوب‌کننده بینی استفاده کنید. فرآورده‌های مناسب بینی را طبق دستور مصرف کنید. از وارد کردن مقادیر زیاد مواد چرب به داخل بینی خودداری کنید.
• بینی را دست‌کاری نکنید. کوتاه نگه داشتن ناخن کودکان می‌تواند به کاهش آسیب‌های ناشی از دست‌کاری بینی کمک کند.
• آلرژی را کنترل کنید. درمان مناسب آلرژی می‌تواند خارش، عطسه و تحریک مخاط را کاهش دهد.
• از مصرف دخانیات پرهیز کنید. دود می‌تواند مخاط بینی را تحریک کند.
• داروهای مصرفی را بررسی کنید. اگر پس از شروع یک دارو دچار خون‌دماغ مکرر شده‌اید، درباره آن با پزشک مشورت کنید و درمان را خودسرانه تغییر ندهید.

پرسش‌های متداول

خون‌دماغ تا چند دقیقه طبیعی است؟

خونریزی خفیف بینی معمولاً با فشار مستقیم و صحیح طی حدود ده تا پانزده دقیقه متوقف می‌شود. اگر خونریزی ادامه دارد، فشار را پیوسته حفظ کنید. در صورت خونریزی شدید یا تداوم آن تا حدود بیست تا سی دقیقه، باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

آیا خون‌دماغ به‌معنای فشار خون بالاست؟

خیر. خون‌دماغ به‌تنهایی نشانه قطعی فشار خون بالا نیست. بااین‌حال، اگر خونریزی مکرر دارید یا سابقه فشار خون بالا دارید، بررسی فشار خون و مشورت با پزشک مناسب است.

آیا چشیدن خون در دهان هنگام خون‌دماغ خطرناک است؟

ممکن است خون از قسمت عقبی بینی به گلو جاری شود، اما این علامت به‌تنهایی محل خونریزی را مشخص نمی‌کند. اگر خونریزی شدید است، خون زیادی وارد حلق می‌شود یا با روش صحیح متوقف نمی‌شود، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

آیا خون‌دماغ مکرر نشانه بیماری خطرناک است؟

اغلب علت‌های خون‌دماغ مکرر خوش‌خیم هستند؛ مانند خشکی بینی، آلرژی یا دست‌کاری بینی. بااین‌حال، اگر خونریزی‌ها مرتب تکرار می‌شوند یا با کبودی‌های غیرعادی، خونریزی لثه، ضعف یا رنگ‌پریدگی همراه هستند، بررسی پزشکی لازم است.

آیا هنگام خون‌دماغ باید آسپرین یا داروهای رقیق‌کننده خون را قطع کرد؟

خیر. قطع خودسرانه این داروها ممکن است خطرناک باشد. اگر خونریزی قابل‌توجه دارید، با پزشک تماس بگیرید تا درباره ادامه مصرف یا تغییر درمان تصمیم بگیرد.

جمع‌بندی

بیشتر موارد خون‌دماغ با نشستن، خم کردن سر به جلو و فشار پیوسته روی قسمت نرم بینی کنترل می‌شوند. بااین‌حال، خونریزی شدید، ادامه‌دار، ناشی از ضربه جدی یا همراه با علائم عمومی مانند سرگیجه شدید، ضعف ناگهانی یا درد قفسه سینه را نباید نادیده گرفت.

اگر خون‌دماغ به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد، حتی اگر هر بار به‌سرعت متوقف شود، برای شناسایی علت و پیشگیری از تکرار آن با پزشک مشورت کنید.