کولیت اولسراتیو (UC) اغلب با دارو و تغییر سبک زندگی قابل کنترل است، اما در صورتی که درمان‌ها کافی نباشند یا عوارض خطرناک ایجاد شود، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند¹. نوع جراحی مناسب بسته به شرایط فرد و تصمیم پزشک متخصص تعیین می‌شود، می‌گوید دانا لوکین، پزشک گوارش در نیویورک.
صرف‌نظر از نوع جراحی، روند بهبود پس از عمل شباهت‌هایی دارد که شامل نظارت مداوم، تغییرات سبک زندگی مانند رژیم غذایی و فعالیت بدنی و همچنین توجه به عوارض احتمالی می‌شود.
چه انتظاری پس از جراحی کولیت اولسراتیو داشته باشیم
دو نوع جراحی رایج عبارت‌اند از پروکتوکولکتومی با ایجاد کیسه J (J-pouch) و پروکتوکولکتومی یا کولکتومی با ایلیستومی انتهایی². هر دو روش شامل برداشتن روده بزرگ و معمولاً رکتوم هستند، اما تفاوت اصلی آن‌ها در نحوه دفع مدفوع پس از عمل است.
- ایلیستومی انتهایی: در این روش کل روده بزرگ برداشته می‌شود و بیمار از کیسه‌ای خارجی برای جمع‌آوری مدفوع استفاده می‌کند. این روش معمولاً در افراد مسن، کسانی که بیماری‌های همزمان دارند یا افرادی که می‌خواهند از جراحی کیسه J اجتناب کنند، انجام می‌شود³. مدیریت کیسه خارجی، مراقبت از پوست اطراف آن و کنترل خروجی مدفوع از مهارت‌های اصلی پس از عمل هستند.
- جراحی کیسه J: در این روش، روده بزرگ و رکتوم برداشته می‌شود و بخشی از ایلئوم برای ساخت کیسه‌ای داخلی استفاده می‌شود که به آنال متصل می‌شود. بیمار پس از بهبودی قادر به دفع طبیعی از طریق آنال خواهد بود۴. معمولاً دفعات مدفوع بین ۴ تا ۱۰ بار در روز است و در ماه‌های اول پس از عمل به تدریج عملکرد طبیعی روده بازمی‌گردد. ممکن است در صورت نیاز از داروهای ضداسهال یا مکمل‌های فیبری برای تنظیم خروجی استفاده شود.
رژیم غذایی پس از جراحی کولیت اولسراتیو
در روزهای اولیه پس از عمل، مصرف آب کافی و پروتئین‌های قابل هضم برای ترمیم بافت‌ها حیاتی است۵. هدف از رژیم غذایی، بازگرداندن عملکرد طبیعی گوارش است که ممکن است شامل مصرف کم فیبر در هفته‌های اول باشد.
پس از آن، معمولاً به غذاهای نرم و ساده مانند پوره‌ها و سوپ‌ها منتقل می‌شوید و به تدریج می‌توان به مصرف غذاهای با فیبر بیشتر بازگشت. همکاری با متخصص تغذیه می‌تواند کمک کند تا فیبر مناسب بدون ایجاد نفخ، درد شکمی یا گاز مصرف شود۶.
در بلندمدت، بیشتر افراد می‌توانند رژیم غذایی تقریباً بدون محدودیت داشته باشند، مگر اینکه عوارضی مانند تنگی یا چسبندگی روده ایجاد شده باشد. برخی از مواد غذایی محرک شایع پس از عمل شامل غذاهای تند، لبنیات و غذاهای پرچرب هستند. ثبت مواد غذایی و علائم کمک می‌کند تا محرک‌های خاص شناسایی شوند.
ورزش و فعالیت جنسی پس از جراحی
پس از هر مرحله جراحی، نیاز به دوره بهبودی وجود دارد و ورزش باید محدود شود۷. اگر مشکلی مانند فتق یا مسائل فیزیولوژیک وجود نداشته باشد، فعالیت سبک از ماه‌های ابتدایی مجاز است و به تدریج می‌توان به سطح فعالیت پیشین بازگشت.
فعالیت جنسی معمولاً پس از ۴ تا ۸ هفته قابل ازسرگیری است. افراد دارای ایلیستومی ممکن است نیاز به تطبیق با تغییرات آناتومیک داشته باشند، اما محدودیت خاصی برای فعالیت جنسی وجود ندارد. ممکن است نیاز باشد موقعیت‌های جدیدی امتحان شود تا راحتی حاصل شود. رابطه مقعدی پس از عمل توصیه نمی‌شود۹¹⁰.
پشتیبانی روان‌شناختی و مشاوره با متخصصان، از جمله پرستاران روان‌جنسی، می‌تواند به تطبیق فیزیکی و روانی کمک کند¹¹¹².
عوارض شایع پس از جراحی کولیت اولسراتیو
پس از جراحی، ممکن است عوارض کوتاه‌مدت یا بلندمدت رخ دهد۱۳¹⁴.
برای کیسه J: شایع‌ترین عارضه پوشیت (التهاب کیسه) است. سایر عوارض ممکن شامل:
- بی‌اختیاری مدفوع یا اختلالات روده‌ای
- تنگی یا فیستول
- سپسیس
- نشت داخلی مدفوع در محل اتصال روده
- شکست کیسه
در اغلب افراد، پوشیت با آنتی‌بیوتیک بهبود می‌یابد، اما در برخی موارد، درمان‌های سرکوبگر ایمنی لازم است¹۷.
برای ایلیستومی انتهایی: عوارض شامل
- حجم بالای مدفوع، کم‌آبی و عدم تعادل الکترولیتی
- تحریک یا مشکلات پوستی
- عفونت استوما
- انسداد، پس‌رفت یا افتادگی استوما
- نشت داخلی مدفوع
- سپسیس
مدیریت منظم کیسه و مراقبت از استوما برای جلوگیری از عفونت و مشکلات مکانیکی ضروری است۱۸.
چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت
معاینات منظم پس از عمل برای اطمینان از عدم عفونت یا عوارض ضروری است. معمولاً در دو ماه اول پس از جراحی چند بار و سپس سالانه، بیمار باید بررسی شود۱۹.
علائمی که نیاز به توجه فوری دارند:
- درد شکمی یا لگنی جدید یا شدید
- تب پایدار
- تغییر در تعداد دفعات مدفوع
- فوریت دفع
- خون در مدفوع
- اسهال شدید
- احساس تخلیه ناقص روده
در صورت درد غیرقابل کنترل یا همراه با تب و خونریزی شدید، باید فوراً پزشک مراجعه شود.
جمع‌بندی
- وقتی دارو و تغییر سبک زندگی کنترل کافی بر کولیت اولسراتیو ندارند یا عارضه‌ای رخ می‌دهد، جراحی برای برداشتن روده بزرگ ممکن است ضروری باشد.
- پس از عمل، رژیم غذایی و فعالیت بدنی نیاز به تنظیم موقت و گاهی بلندمدت دارند.
- نظارت پزشکی منظم و آگاهی از علائم هشداردهنده برای مدیریت موفق پس از جراحی حیاتی است.
- Surgery for Ulcerative Colitis. Crohn’s & Colitis Foundation.
- Ulcerative Colitis (UC) Surgery. UNC Health.
- Shore BM et al. Current Perspectives on Indications for Ileal Pouch-Anal Anastomosis in Older Patients. Clinical and Experimental Gastroenterology. September 23, 2022.
- J-Pouch Surgery for Ulcerative Colitis. Crohn’s & Colitis Foundation.
- Antoniussen CS et al. Reducing Disease Activity of Inflammatory Bowel Disease by Consumption of Plant-Based Foods and Nutrients. Frontiers in Nutrition. December 8, 2021.
- Dietary Fiber: Essential for a Healthy Diet. Mayo Clinic. December 11, 2024.
- Exercise. Crohn’s & Colitis Foundation.
- Intimacy After Ostomy Surgery. United Ostomy Associations of America.
- Chapman GM et al. Living With a J-Pouch. United Ostomy Associations of America. 2024.
- Caycedo A. Living With a Colostomy Bag: How to Be More Active. Orlando Health. January 5, 2024.
- Dames NB et al. ‘Let’s Talk About Sex’: A Patient-Led Survey on Sexual Function After Colorectal and Pelvic Floor Surgery. Colorectal Disease. February 22, 2021.
- Omprakash TA. How to Find a Mental Health Provider. United Ostomy Associations of America.
- Heuthorst L et al. Ileal Pouch-Anal Anastomosis Complications and Pouch Failure: A Systematic Review and Meta-Analysis. Annals of Surgery Open. June 2021.
- Santos FDCGG et al. Ileostomy: Early and Late Complications. Journal of Coloproctology. March 11, 2024.
- J-Pouch Surgery. Cleveland Clinic. July 26, 2023.
- Lan N et al. Fecal Incontinence and Defecatory Disorders in Patients With Ileal Pouch–Anal Anastomosis. Gastroenterology & Hepatology. January 19, 2023.
- Barnes EL et al. AGA Clinical Practice Guideline on the Management of Pouchitis and Inflammatory Pouch Disorders. Gastroenterology. January 2024.
- Caring for an Ileostomy. American Cancer Society.
- Ulcerative Colitis – Discharge. MedlinePlus. October 30, 2024.
- https://www.everydayhealth.com/digestive-health/life-after-ulcerative-colitis-surgery/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
