عوارض جانبی بعد از عمل جراحی لوزه (تونسیلکتومی) و روش‌های مؤثر درمان آن‌ها

عمل برداشتن لوزه‌ها (تونسیلکتومی) یک روش جراحی متداول است که برای درمان مشکلات مکرر لوزه انجام می‌شود. بهبودی پس از تونسیلکتومی ممکن است ناراحتی‌های موقتی را به همراه داشته باشد که شامل بوی بد دهان، تورم بافت‌ها و خونریزی جزئی است. این علائم معمولاً در عرض چند هفته بهبود می‌یابند و تمرکز بر آب‌رسانی و تغذیه مناسب می‌تواند به مدیریت بهتر این عوارض و بازیابی راحت‌تر و ایمن‌تر بیمار کمک کند.

علت بوی بد دهان پس از برداشتن لوزه‌ها

بوی بد دهان اغلب پس از عمل لوزه رخ می‌دهد، اما معمولاً با بهبود یافتن ناحیه گلو این مشکل نیز برطرف می‌شود. این عارضه ناشی از عواملی است که در حین یا بعد از جراحی در ناحیه حلق رخ می‌دهند. یکی از دلایل اصلی، سوختگی یا سوزاندن بافت‌های محل لوزه‌ها است که در طی جراحی با استفاده از تکنیک‌های انعقاد الکتریکی انجام می‌شود. تورمی که پس از جراحی ایجاد می‌شود می‌تواند ذرات غذا را به دام انداخته و به تشکیل بوی نامطبوع کمک کند.

ایجاد دلمه‌های سفید رنگ یا زخم‌هایی در محل جراحی نیز یکی دیگر از عوامل ایجاد بوی بد است که به روند طبیعی بهبودی مربوط می‌شود. بوی بد دهان ممکن است تا حدود دو هفته ادامه یابد. باید توجه داشت که سنگ لوزه و التهاب لوزه‌ها نیز می‌توانند باعث بوی بد دهان شوند؛ بنابراین، احتمالاً پس از بهبودی کامل از جراحی، متوجه بهبود کلی در این عارضه خواهید شد¹. برای کاهش درد و بوی بد دهان، می‌توانید با محلول آب‌نمک (نصف قاشق چای‌خوری نمک در ۲۴۰ میلی‌لیتر آب) غرغره کنید یا از جویدن آدامس استفاده نمایید. همچنین، باید از دهان‌شویه‌های موجود در بازار که بدون نسخه پزشک تهیه می‌شوند خودداری کنید؛ زیرا ممکن است باعث خشک شدن گلو شوند³.

مدیریت حالت تهوع بعد از تونسیلکتومی

حالت تهوع و استفراغ ممکن است در نتیجه داروهایی ایجاد شود که در طول عمل جراحی، مانند داروهای بیهوشی و مسکن‌ها، استفاده شده‌اند. در صورت عدم استفاده از داروهای کمکی برای مدیریت، تا ۵۰ درصد از کودکان این علائم را تجربه می‌کنند⁴. استفراغ پس از عمل لوزه نگران‌کننده است؛ زیرا می‌تواند منجر به کم‌آبی بدن و عدم تعادل الکترولیت‌ها شود.

همچنین، احتمال آسپیراسیون (تنفس محتویات معده به داخل ریه‌ها) وجود دارد که ممکن است مدت بستری شدن بیمار را افزایش دهد یا منجر به بستری شدن مجدد در بیمارستان گردد⁴. در چنین شرایطی باید مراقبت‌های ویژه پزشکی انجام شود.

نگرانی در مورد خونریزی پس از جراحی لوزه

خونریزی اغلب پس از عمل لوزه رخ می‌دهد و اگر در ۲۴ ساعت اول پس از جراحی اتفاق بیفتد، به‌عنوان خونریزی اولیه شناخته می‌شود. هرگونه خونریزی که بعد از ۲۴ ساعت رخ دهد، به‌عنوان خونریزی ثانویه تعریف می‌شود. خونریزی اولیه در ۰.۱ تا ۵.۸ درصد و خونریزی ثانویه در ۰.۲ تا ۷.۵ درصد از تونسیلکتومی‌های کودکان مشاهده می‌شود⁵.

خونریزی می‌تواند جزئی یا بیش از حد باشد. خونریزی شدید که با عنوان خونریزی حاد شناخته می‌شود، یک وضعیت تهدیدکننده زندگی است و نیاز به مراقبت‌های پزشکی اورژانسی دارد. در موارد نادر، خونریزی حاد می‌تواند کشنده باشد⁶⁷. اگر دچار خونریزی شوید، ممکن است احساس نیاز به بلعیدن مکرر داشته باشید و متوجه خون در پشت گلوی خود شوید؛ در این صورت، باید سریعاً با ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی تماس بگیرید. ممکن است پزشک شما توصیه کند که خونریزی جزئی در خانه تحت نظر قرار گیرد. با این حال، خونریزی بیش از حد نیاز به بستری مجدد در بیمارستان برای درمان بیشتر مانند جراحی یا تزریق خون دارد⁵.

کنترل تورم زبان بعد از جراحی

تورم زبان در چند روز اول پس از جراحی لوزه یک امر معمول است. زبان در طول تونسیلکتومی در معرض دست‌کاری‌هایی مانند ساکشن و تغییر موقعیت قرار می‌گیرد. این امر می‌تواند باعث احساس درد و تورم در آن شود. همچنین، ایجاد یک لایه ضخیم سفید روی زبان پس از جراحی نیز شایع است. التهاب می‌تواند از ناحیه‌ای که لوزه‌ها برداشته شده‌اند به سایر قسمت‌های گلو نیز گسترش یابد.

پزشک شما احتمالاً داروهای مسکن تجویز خواهد کرد. برای بهبود وضعیت زبان، می‌توانید مایعات سرد و شفاف مانند آب و آب‌سیب بنوشید. همچنین، خوردن تکه‌های یخ برای کاهش تورم و تسکین درد زبان مفید است. استفاده از یک کمپرس سرد در قسمت خارجی گلو نیز به کاهش تورم کمک می‌کند. بر اساس مطالعاتی که بر روی روش‌های تسکین درد کودکان انجام شده است، بستنی و بستنی یخی انتخاب‌های برتر برای کاهش درد در کودکان حین بهبودی محسوب می‌شوند⁸. لازم است که پس از برداشتن لوزه‌ها، دستورالعمل‌های ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی خود را به‌طور دقیق دنبال کنید. نیازی به تماس با پزشک نیست مگر اینکه تورم زبان به حدی شدید شود که در صحبت کردن، بلع یا تنفس مشکل ایجاد کند، یا اگر تورم به‌خودی‌خود بهتر نشود.

اقدامات لازم در مورد تورم زبان کوچک

زبان کوچک (Uvula) یک بافت آویزان در پشت گلو است که در بلع و صحبت کردن به شما کمک می‌کند. پس از برداشتن لوزه‌ها، احتمالاً زبان کوچک دردناک و قرمز به نظر می‌رسد. تورم زبان کوچک نیز به دلایلی مشابه تورم زبان رخ می‌دهد؛ یعنی در طول جراحی دچار ضربه شده یا التهاب به آن گسترش یافته است.

نوشیدن مایعات خنک و خوردن تکه‌های یخ می‌تواند به کاهش تورم کمک کند. زمانی که آماده خوردن غذا هستید، با غذاهای نرم، سرد و آسان‌بلع مانند ماست، پودینگ و تخم‌مرغ همزده شروع کنید. در صورتی که علائمی نظیر آبریزش دهان، رفلکس حلقی (Gagging)، مشکل در صحبت کردن یا مشکل در تنفس را تجربه کردید، با پزشک خود تماس بگیرید. این علائم ممکن است نشانه‌هایی از مسدود شدن مجرای تنفسی توسط تورم باشند⁹. از مصرف هر چیز داغ، تند یا ترد که می‌تواند زبان کوچک و گلو را تحریک کند، خودداری نمایید.

آیا وجود دلمه‌های سفید پس از تونسیلکتومی معمول است؟

پس از جراحی، ممکن است دلمه‌های سفید یا یک لایه زرد رنگ در محلی که لوزه‌ها بوده‌اند، مشاهده کنید. نگران نباشید؛ زیرا این دلمه‌ها معمولاً ظرف پنج تا ده روز از بین می‌روند و بخشی از روند طبیعی بهبودی هستند. با این حال، اگر متوجه رگه‌های قرمز روشن خون یا لکه‌های سبز رنگ از محل لوزه‌ها شدید، باید با ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی خود تماس بگیرید. این علائم می‌توانند نشانه‌های خونریزی یا عفونت باشند¹⁰.

سایر علائم شایع پس از برداشتن لوزه

بهبودی کامل پس از تونسیلکتومی ممکن است تا دو هفته طول بکشد¹¹. برخی از علائم دیگری که می‌توانید در طول دوران نقاهت انتظار داشته باشید، شامل موارد زیر است:

• درد، به‌ویژه هنگام بلعیدن غذا یا مایعات.
• خستگی شدید، از جمله دوره‌های طولانی‌تر خواب و خواب‌آلودگی در طول روز.
• گوش درد که اغلب به‌دلیل تحریک اعصاب مشترک بین گلو و گوش رخ می‌دهد.
• تب پایین و خفیف که در روزهای اول پس از جراحی طبیعی است.
• کابوس‌های شبانه و تغییرات رفتاری در کودکان.

برای اکثر کودکان، درد معمولاً در حدود هشت روز برطرف می‌شود¹¹. بزرگسالان معمولاً درد طولانی‌تری را تجربه می‌کنند، به‌طوری که برخی حتی در روز چهاردهم پس از جراحی همچنان درد متوسطی را گزارش می‌دهند¹². همچنین، مهم است که مراقب علائم عفونت باشید. تب پایین در چند روز اول طبیعی است¹. اگر تب در کودکان و بزرگسالان از ۳۸.۳ درجه سانتی‌گراد (۱۰۱ درجه فارنهایت) بالاتر رفت، با پزشک خود تماس بگیرید³.

خطرات عوارض جانبی و راه‌های کاهش آن‌ها

برخی فعالیت‌ها و عادات پس از عمل لوزه می‌توانند خطر بروز عوارض را افزایش دهند. این عادات شامل مواردی هستند که باید از آن‌ها اجتناب شود:

• سیگار کشیدن: بزرگسالانی که پس از تونسیلکتومی سیگار می‌کشند، خطر خونریزی بالاتری دارند. سیگار کشیدن همچنین ممکن است به طولانی‌تر شدن زمان بهبودی کمک کند.
• ننوشیدن مایعات کافی: کم‌آبی می‌تواند باعث خشک شدن گلو شود و خطر خونریزی را افزایش دهد.

خوردن غذاهای نرم یا سرد می‌تواند درد را کاهش دهد. همچنین ممکن است به شما توصیه شود که رژیم غذایی محدود و فعالیت بدنی کمی داشته باشید تا خطر عوارض بعد از جراحی کاهش یابد. با این حال، تحقیقات اخیر نشان می‌دهد که این محدودیت‌ها ممکن است تأثیری بر بهبودی شما نداشته باشند¹³. با این وجود، همیشه بهتر است در مورد رژیم غذایی و فعالیت بدنی پس از تونسیلکتومی با پزشک خود مشورت کرده و توصیه‌های او را دنبال کنید.

پیگیری‌های پس از جراحی

برای بهبودی کامل، برنامه‌ریزی کنید که یک یا دو هفته را به استراحت اختصاص دهید. ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما می‌خواهد در عرض چند هفته وضعیت شما را بررسی کند تا مطمئن شود روند بهبودی به‌درستی پیش می‌رود. حفظ این قرار ملاقات و پیروی از هرگونه دستورالعمل پس از جراحی، حیاتی است.

آیا تونسیلکتومی بر صدای فرد تأثیر می‌گذارد؟

ممکن است پس از جراحی تغییر کوتاه‌مدتی در صدای خود تجربه کنید، اما به نظر نمی‌رسد که تغییرات بلندمدتی در صدای بزرگسالان ایجاد شود¹⁴. برخی مطالعات در کودکان نشان می‌دهند که تونسیلکتومی مسیر تنفسی را بهبود می‌بخشد و صحبت کردن و کیفیت صدا را آسان‌تر و بهتر می‌کند¹⁵.

سوالات متداول

چند روز پس از عمل لوزه، بوی بد دهان از بین می‌رود؟

بوی بد دهان که به دلیل دلمه‌ها و سوختگی ناشی از جراحی ایجاد می‌شود، معمولاً با بهبودی ناحیه گلو و افتادن دلمه‌ها، ظرف یک تا دو هفته پس از عمل تونسیلکتومی برطرف می‌شود. مهم است که در این دوره بهداشت دهان و دندان را با احتیاط رعایت کنید.

مصرف مایعات خنک چه کمکی به بهبودی پس از عمل لوزه می‌کند؟

نوشیدن مایعات خنک و سرد، به‌ویژه در روزهای اول پس از جراحی، به کاهش تورم زبان و زبان کوچک کمک شایانی می‌کند. همچنین، مصرف این مایعات به جلوگیری از کم‌آبی بدن کمک کرده و خطر خونریزی را کاهش می‌دهد.

چه نوع خونریزی پس از تونسیلکتومی نیاز به مراقبت اورژانسی دارد؟

خونریزی شدید و غیرقابل کنترل (هموراژ) که در آن بیمار نیاز به بلعیدن مکرر دارد یا خونریزی از محل جراحی به صورت رگه‌های قرمز روشن و مداوم مشاهده می‌شود، یک وضعیت اورژانسی است. این نوع خونریزی، چه در ۲۴ ساعت اول (اولیه) و چه بعد از آن (ثانویه)، باید فوراً توسط تیم پزشکی مورد رسیدگی قرار گیرد.

اگر تب پس از عمل لوزه بالا باشد، چه اقدامی لازم است؟

در چند روز اول پس از جراحی، تب خفیف طبیعی است. اما اگر دمای بدن در کودکان یا بزرگسالان از ۳۸.۳ درجه سانتی‌گراد (۱۰۱ درجه فارنهایت) فراتر رود، باید برای بررسی احتمال عفونت و دریافت درمان مناسب با ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی تماس بگیرید.

چرا بزرگسالان پس از تونسیلکتومی درد بیشتری نسبت به کودکان احساس می‌کنند؟

بزرگسالان معمولاً دوره درد طولانی‌تری را پس از جراحی تجربه می‌کنند؛ زیرا بافت‌های لوزه در بزرگسالان معمولاً سفت‌تر بوده و عمل جراحی در این بافت‌ها، التهاب و آسیب بیشتری ایجاد می‌کند. همچنین، درک و تحمل درد در گروه‌های سنی مختلف متفاوت است، اما به‌طور کلی، دوره نقاهت بزرگسالان کمی طولانی‌تر است.

جمع‌بندی

بهبودی پس از عمل لوزه نیازمند صبر و دقت در مراقبت‌های پس از جراحی است. مهم‌ترین جنبه‌های این مراقبت‌ها شامل حفظ آب‌رسانی کافی برای جلوگیری از خشکی گلو، استفاده منظم از داروهای مسکن تجویز شده و پرهیز از محرک‌هایی مانند غذاهای داغ یا تند است. تورم‌های موقتی مانند تورم زبان و زبان کوچک، و همچنین بوی بد دهان و دلمه‌های سفید، عوارض جانبی رایجی هستند که با گذر زمان و اقدامات تسکین‌دهنده ساده برطرف می‌شوند. در هر صورت، مشاهده علائم هشداردهنده نظیر خونریزی شدید یا تب بالا باید با جدیت پیگیری شده و فوراً به پزشک اطلاع داده شود تا روند بهبودی بیمار بدون مشکل ادامه یابد.