مراحل بیماری دست، پا و دهان (HFMD)

بیماری دست، پا و دهان (HFMD) یک عفونت ویروسی بسیار مسری است که بیشتر در کودکان خردسال دیده می‌شود و معمولاً ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشد و با مراقبت‌های خانگی بهبود می‌یابد.1 این بیماری از نظر اپیدمیولوژیک در فصول گرم سال بیشتر گزارش می‌شود و به دلیل قابلیت انتقال بالا در مهدکودک‌ها و مدارس اهمیت ویژه‌ای دارد.

این بیماری ابتدا با تب و علائم شبه‌آنفلوانزا شروع می‌شود و سپس به ایجاد زخم‌های دهانی و راش پوستی منتهی می‌گردد.2 درک مراحل پیشرفت بیماری کمک می‌کند تا والدین و کادر درمان بتوانند مراقبت‌های حمایتی مناسبی ارائه دهند.

یادداشت سردبیر

اگرچه کودکان بیشتر در معرض ابتلا هستند، اما بزرگسالان نیز می‌توانند دچار HFMD شوند.3 بسیاری از بزرگسالان بدون علامت باقی می‌مانند، اما در صورت بروز علائم، مشابه علائم کودکان است. این موضوع نشان می‌دهد که سیستم ایمنی و سابقه مواجهه قبلی نقش مهمی در شدت علائم دارد.

Vesnaandjic / Getty Images

مراحل بیماری HFMD

مرحله بیماری	علائم	مدت زمان
علائم شبه‌آنفلوانزا	تب، بی‌اشتهایی، گلودرد، آبریزش بینی42	۱ تا ۳ روز2
زخم‌های دهانی	زخم یا تاول دردناک در دهان، افزایش ترشح بزاق، اجتناب از خوردن و آشامیدن2	۵ تا ۸ روز3
راش پوستی	راش در دست‌ها و پاها، احتمال ایجاد تاول2	۵ تا ۸ روز3

مرحله اول: علائم شبه‌آنفلوانزا

HFMD معمولاً با علائم شایع عفونت‌های ویروسی مانند تب، بی‌حالی، بی‌اشتهایی و آبریزش بینی شروع می‌شود. بسیاری از کودکان در این مرحله گلودرد دارند که بین ۱ تا ۳ روز باقی می‌ماند.24

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

این مرحله می‌تواند به اشتباه با سرماخوردگی یا آنفلوانزا تشخیص داده شود، بنابراین آگاهی والدین و پزشکان اهمیت زیادی دارد. اضافه بر این، شروع تب ممکن است باعث بی‌اشتهایی و کاهش مایعات شود که نیازمند توجه ویژه است.

مرحله دوم: زخم‌های دهانی

پس از مرحله اولیه، زخم‌های دهانی معمولاً ظاهر می‌شوند و ممکن است با علائم قبلی همپوشانی داشته باشند. این زخم‌ها بیشتر در کناره‌های زبان، داخل گونه‌ها، لثه‌ها و سقف دهان دیده می‌شوند.43

این زخم‌ها دردناک هستند و غذا خوردن یا آشامیدن را دشوار می‌کنند و در برخی کودکان منجر به ترشح بزاق زیاد یا کم‌آبی بدن می‌شود.2 این وضعیت می‌تواند خطر کمبود مایعات و اختلال الکترولیت‌ها را افزایش دهد که نیازمند اقدامات حمایتی است.

برای کاهش درد و حفظ آب بدن، می‌توانید نوشیدنی‌های خنک یا مواد غذایی یخ‌زده مانند یخمک به کودک بدهید و از مصرف غذاهای تند یا اسیدی پرهیز کنید. همچنین، استفاده از داروهای مسکن ساده در صورت نیاز می‌تواند به بهبود شرایط کودک کمک کند.5

مرحله سوم: راش پوستی

آخرین مرحله HFMD با بروز راش پوستی مشخص می‌شود. این راش‌ها ابتدا به صورت لکه‌های قرمز و مسطح ظاهر شده و ممکن است به تاول‌های دردناک یا خارش‌دار تبدیل شوند.63

راش‌ها اغلب در نواحی خاصی بروز می‌کنند، از جمله کف دست‌ها، کف پا، باسن، بازوها و پاها.2 این توزیع خاص به تشخیص بالینی بیماری کمک می‌کند و از آن برای افتراق با بیماری‌هایی مانند آبله‌مرغان استفاده می‌شود.

کف دست‌ها
کف پاها
باسن
بازوها و پاها

در این مرحله، هدف اصلی پیشگیری از عفونت ثانویه در تاول‌ها است. کودکان باید از خاراندن یا کندن ضایعات پوستی منع شوند و در صورت لزوم می‌توان تاول‌ها را تمیز کرده و پانسمان نمود.7

پزشک کودک می‌تواند در صورت نیاز داروهای ضد آلرژی مانند دیفن‌هیدرامین یا سیتریزین برای کاهش خارش تجویز کند.8 این اقدام نه‌تنها راحتی کودک را افزایش می‌دهد، بلکه خطر عفونت‌های ثانویه را نیز کاهش می‌دهد.

چگونگی تعیین مراحل

اغلب پزشکان در مراحل دوم یا سوم می‌توانند HFMD را تنها با معاینه فیزیکی تشخیص دهند. با این حال، در برخی موارد از آزمایش‌های تکمیلی استفاده می‌شود.6

این آزمایش‌ها شامل کشت گلو برای شناسایی ویروس کوکساکی و نمونه‌برداری از ضایعات پوستی برای افتراق از بیماری‌هایی مانند آبله‌مرغان هستند.94,10 این رویکرد تشخیصی کمک می‌کند از اشتباهات بالینی جلوگیری شود.

درمان و پیشگیری

هیچ درمان اختصاصی برای HFMD وجود ندارد و ویروس باید دوره خود را طی کند، بنابراین مدیریت علائم مهم‌ترین بخش مراقبت است.5 در مرحله راش پوستی، باید از کندن یا خاراندن ضایعات جلوگیری شود تا به‌طور طبیعی بهبود یابند.7

این بیماری از طریق قطرات تنفسی و همچنین مدفوع منتقل می‌شود.4 بنابراین اقدامات پیشگیرانه شامل شستن دست‌ها، ضدعفونی وسایل مشترک، و پرهیز از استفاده مشترک از ظروف یا حوله است. این مداخلات ساده می‌تواند به‌طور چشمگیری زنجیره انتقال را کاهش دهد.

آموزش به کودکان برای پوشاندن دهان و بینی هنگام عطسه یا سرفه
شست‌وشوی مکرر دست‌ها به‌ویژه پس از تعویض پوشک یا استفاده از دستمال
تمیز یا ضدعفونی کردن وسایل پرکاربرد و مشترک
پرهیز از استفاده مشترک از لیوان، قاشق و حوله
ایجاد فاصله میان کودکان بیمار و سایر کودکان
خودداری از تماس دست‌ها با چشم، بینی و دهان

زندگی در طول مراحل بیماری

مهم‌ترین اقدام در طول بیماری حفظ راحتی و تامین آب بدن کودک است.11 کودکان معمولاً تا زمان فروکش کردن تب و خشک شدن تاول‌ها باید در خانه بمانند که حدود یک هفته طول می‌کشد.4

بیشتر کودکان بدون درمان خاصی بهبود می‌یابند، اما برخی عوارض مانند کم‌آبی و مننژیت ویروسی ممکن است رخ دهد.2 والدین باید مراقب باشند و در صورت بروز علائم هشدار با پزشک تماس بگیرند.

در صورت بروز علائمی مانند تب بالا، سردرد، خشکی بیش از حد پوست، سفتی گردن، بی‌حالی یا کاهش ادرار باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.65 این علائم می‌توانند نشان‌دهنده عوارض جدی‌تر باشند که نیاز به مداخله فوری دارند.

برخی بیماران پس از HFMD دچار ریزش ناخن‌های دست یا پا می‌شوند.2 اگرچه این پدیده می‌تواند نگران‌کننده باشد، اما معمولاً بی‌خطر است و ناخن‌ها به‌طور طبیعی مجدداً رشد می‌کنند. این موضوع به‌عنوان یک عارضه گذرا و خوش‌خیم شناخته می‌شود.

مرور سریع

HFMD یک بیماری ویروسی مسری ناشی از کوکساکی‌ویروس است که بیشتر کودکان را مبتلا می‌کند و معمولاً طی ۷ تا ۱۰ روز برطرف می‌شود. هر مرحله از بیماری با علائم خاصی مشخص می‌گردد.

سه مرحله اصلی بیماری شامل علائم شبه‌آنفلوانزا، زخم‌های دهانی و راش پوستی هستند. در حالی‌که این بیماری ناراحت‌کننده است، معمولاً خطرناک نیست و خودبه‌خود بهبود می‌یابد. مراقبت از کودک و پیشگیری از انتقال به دیگران اهمیت بالینی دارد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: