۴ علت راه‌رفتن روی پنجه پا و روش‌های درمان آن

راه‌رفتن روی پنجه پا بیشتر در کودکان زیر ۲ سال دیده می‌شود. در برخی موارد، بخشی طبیعی از فرآیند یادگیری راه‌رفتن است، اما در شرایط دیگر می‌تواند ناشی از یک مشکل زمینه‌ای سلامتی باشد.

راه‌رفتن روی پنجه پا می‌تواند نشانه مشکلاتی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا اوتیسم باشد.

فیزیوتراپی و استفاده از بریس می‌تواند با کشش عضلات سفت به درمان راه‌رفتن روی پنجه پا کمک کند.

راه‌رفتن روی پنجه پا به‌معنای راه‌رفتن فرد روی پنجه یا سینه‌ی پا است به‌طوری‌که پاشنه از زمین جدا می‌ماند. در کودکان زیر ۲ سال، این روش رایجی برای شروع راه‌رفتن است. پس از آن سن، اغلب افراد الگوی طبیعی پاشنه تا پنجه را در راه‌رفتن اتخاذ می‌کنند.

بااین‌حال، راه‌رفتن روی پنجه می‌تواند پس از ۲ سالگی ادامه پیدا کند و مشکلاتی مانند سفتی عضلات ساق پا ایجاد نماید. همچنین ادامه‌ی این حالت ممکن است نشان‌دهنده‌ی یک بیماری زمینه‌ای باشد.

۱. فلج مغزی (Cerebral Palsy)

فلج مغزی مجموعه‌ای از اختلالات عصبی است که بر حرکت، هماهنگی عضلات و وضعیت بدنی فرد تأثیر می‌گذارد. این بیماری معمولاً ناشی از آسیب مغزی در دوران جنینی، حین تولد یا مدت کوتاهی پس از تولد است. علائم آن در دوران نوزادی یا تا پیش‌دبستانی بروز می‌کند.

به‌جز راه‌رفتن روی پنجه پا، کودک مبتلا به فلج مغزی ممکن است:

• مشکلاتی در هماهنگی عضلات داشته باشد
• دچار عضلات سفت یا منقبض و رفلکس‌های اغراق‌شده شود
• ضعف در یک یا چند دست یا پا داشته باشد
• دچار الگوی راه‌رفتن خمیده یا قیچی‌شکل شود
• تغییرات در تون عضلانی از سفت تا شل داشته باشد
• دچار لرزش یا حرکات غیرارادی و مکرر شود
• تأخیر در رشد مهارت‌های حرکتی داشته باشد
• در انجام حرکات خاص مثل نوشتن یا بستن دکمه‌ی لباس مشکل داشته باشد

۲. دیستروفی عضلانی (Muscular Dystrophy – MD)

دیستروفی عضلانی گروهی از بیماری‌های ژنتیکی است که با تخریب پیشرونده‌ی عضلات اسکلتی و ضعف مشخص می‌شود. بیش از ۳۰ نوع دیستروفی عضلانی وجود دارد که همه به مرور زمان بدتر می‌شوند. انواعی که بیشترین ارتباط با راه‌رفتن روی پنجه دارند عبارت‌اند از: بکر (Becker)، دیستال (Distal) و امری-دریفوس (Emery-Dreifuss).

سایر علائم عمومی دیستروفی عضلانی عبارت‌اند از:

• ضعف و تحلیل پیشرونده‌ی عضلات
• مشکل در راه‌رفتن، بالا رفتن از پله یا برخاستن از حالت خوابیده یا نشسته
• افتادن‌های مکرر
• انحنای ستون فقرات
• بزرگ‌شدن غیرطبیعی ستون فقرات
• مشکل در تنفس یا بلع
• خشک شدن اندام‌ها در حالت متمایل به داخل
• بزرگ‌شدن قلب

۳. ناهنجاری نخاع

ناهنجاری‌های نخاعی می‌توانند به دلیل مشکلات داخل یا خارج نخاع ایجاد شوند. به‌عنوان مثال، آسیب نخاعی ناشی از ضربه می‌تواند موجب فشردگی نخاع شود. این فشردگی مسیرهای ارتباطی بین مغز و سایر بخش‌های بدن را مختل می‌کند و ممکن است منجر به مشکلات حرکتی مانند راه‌رفتن روی پنجه پا گردد.

۴. اوتیسم

راه‌رفتن روی پنجه پا می‌تواند در کودکان مبتلا به اوتیسم به دلیل اختلال در سیستم وستیبولار رخ دهد؛ این مشکل در میان افراد اوتیستیک شایع است. این سیستم بازخورد لازم درباره‌ی حرکت و وضعیت بدن را به مغز می‌دهد و در صورت وجود اشکال در این ارتباط، کودک ممکن است روی پنجه راه برود.

البته راه‌رفتن روی پنجه به‌تنهایی همیشه نشانه اوتیسم نیست.

شیوع راه‌رفتن روی پنجه پا

در جمعیت عمومی، راه‌رفتن روی پنجه در حدود ۲٪ از کودکان ۵ تا ۵.۵ ساله مشاهده می‌شود. این میزان در کودکان دارای بیماری‌های زمینه‌ای مشابه به حدود ۴۱٪ افزایش می‌یابد.

سایر علائم ناشی از راه‌رفتن روی پنجه

به‌جز خودِ راه‌رفتن روی پنجه، کودک ممکن است علائم دیگری هم داشته باشد که مشکلات حرکتی و تعادلی را نشان دهند، از جمله:

• ضعف در تعادل و هماهنگی
• سفتی عضلات ساق و مچ پا
• افتادن‌های مکرر
• تغییر در عزت‌نفس به دلیل راه‌رفتن متفاوت از همسالان

چرا کودکان روی پنجه پا راه می‌روند؟

علاوه بر علل ذکرشده، کودک ممکن است صرفاً به‌دلیل ترجیح شخصی یا بدون هیچ دلیل خاصی روی پنجه راه برود.

پزشک کودک شما آزمایش‌هایی انجام خواهد داد تا علت راه‌رفتن روی پنجه مشخص شود.

راه‌رفتن روی پنجه پا در بزرگسالان

راه‌رفتن روی پنجه بیش‌تر با کودکان مرتبط است، اما می‌تواند در بزرگسالان هم دیده شود. اگر فردی در کودکی روی پنجه راه نمی‌رفته اما در بزرگسالی دچار این حالت شده، ممکن است علت آن آسیب‌ها یا نوروپاتی محیطی (از دست‌دادن حس در پاها) باشد.

پیامدهای راه‌رفتن روی پنجه در بزرگسالی

ادامه‌ی راه‌رفتن روی پنجه باعث سفتی عضلات ساق و پا می‌شود و در نهایت توانایی راه‌رفتن با کف پا را دشوار می‌سازد. این امر می‌تواند منجر به گرفتگی، درد و مشکل در پوشیدن راحت کفش گردد.

چگونه راه‌رفتن روی پنجه پا تشخیص داده می‌شود؟

اولین و مؤثرترین روش، معاینه‌ی فیزیکی است. بااین‌حال، برای یافتن علت اصلی به بررسی‌های بیشتری نیاز است.

آزمایش‌هایی که ممکن است انجام شوند:

• الکترومیوگرافی (EMG): بررسی وضعیت عضلات و اعصاب و نحوه عملکرد آن‌ها
• آنالیز راه‌رفتن (Gait analysis): بررسی حرکات در حین راه‌رفتن
• تست‌های عصبی: برای تشخیص مشکلات مغز یا نخاع یا بررسی تأخیرهای رشدی

تشخیص راه‌رفتن روی پنجه بدون علت مشخص (Idiopathic)

در برخی موارد، اگر معاینه فیزیکی و بررسی سابقه پزشکی نشانه‌ای از بیماری زمینه‌ای نشان ندهد، پزشکان آزمایش‌های تصویربرداری یا بررسی عملکرد اعصاب را انجام نمی‌دهند. بسیاری از پزشکان این حالت را ایدیوپاتیک در نظر می‌گیرند و از انجام تست‌های سخت خودداری می‌کنند.

آیا کودک من همیشه روی پنجه راه خواهد رفت؟

در بسیاری از موارد، کودکان با افزایش سن و یادگیری مهارت‌های حرکتی از این حالت خارج می‌شوند.

از آنجا که راه‌رفتن روی پنجه می‌تواند ایدیوپاتیک باشد، پزشکان ممکن است رویکرد انتظار و مشاهده را اتخاذ کنند، مگر اینکه کودک بیش از ۵ سال سن داشته باشد و همچنان روی پنجه راه برود.

در موارد دیگر، درمان برای اصلاح الگوی راه‌رفتن و پیشگیری از عوارض بیشتر انجام می‌شود.

عوارض احتمالی راه‌رفتن روی پنجه

ادامه‌ی مداوم راه‌رفتن روی پنجه می‌تواند منجر به سفتی عضلات ساق و تاندون آشیل شود. در برخی موارد، این سفتی به‌قدری شدید است که کودک یا بزرگسال دیگر قادر به راه‌رفتن با کف پا نخواهد بود.

درمان‌های راه‌رفتن روی پنجه

• بریس‌ها: درمان‌های غیرجراحی برای برخی کودکان بسیار مفید هستند. گچ‌گیری تخصصی پا یا استفاده از بریس‌های خاص می‌تواند فرد را به راه‌رفتن با کف پا آموزش دهد. این بریس‌ها معمولاً در طول روز پوشیده می‌شوند و در صورت استفاده در شب، عضلات در خواب کشیده می‌شوند.
• بوتاکس (Botox): تزریق بوتاکس (onabotulinumtoxinA) نیز برای بهبود راه‌رفتن روی پنجه استفاده می‌شود. بوتاکس با ضعیف کردن عضلات بیش‌فعال پا که ممکن است عامل این حالت باشند، عمل می‌کند.
• فیزیوتراپی: تمرین‌های فیزیوتراپی به کشش و تقویت عضلات سفت پا یا ساق کمک می‌کنند. این تمرین‌ها وقتی در خانه هم انجام شوند بیشترین تأثیر را دارند.
• درمان جراحی: در موارد شدید یا زمانی‌که درمان‌های غیرجراحی پاسخگو نباشند، جراحی لازم است. روش‌هایی مانند طولانی‌کردن تاندون آشیل یا عضله گاستروکنمیوس (عضله اصلی ساق پا) می‌تواند به بهبود انعطاف‌پذیری و توانایی راه‌رفتن با کف پا کمک کند.