فریتین پروتئینی است که آهن (یک ماده معدنی) را در بدن ذخیره و آزاد می‌کند. آزمایش فریتین اندازه‌گیری می‌کند که چه مقدار از این پروتئین در خون شما وجود دارد و به تشخیص مشکلات سلامتی ناشی از کمبود یا زیادی آهن کمک می‌کند.
در ادامه می‌خوانید که چرا سطح فریتین برای سلامت کلی مهم است، چه زمانی باید آزمایش بدهید و چطور نتایج آن را درک کنید.
فریتین چیست؟
وظیفه اصلی فریتین تنظیم سطح آهن در بدن است. به گفته دکتر سینتیا ادوگو، پزشک خانواده و سبک زندگی در بووی مریلند، آهن یک ماده معدنی ضروری است که بدن برای تولید هموگلوبین به آن نیاز دارد؛ پروتئینی در گلبول‌های قرمز که اکسیژن را از ریه‌ها به بقیه بدن منتقل می‌کند.
فریتین به آهن در جریان خون متصل می‌شود و آن را در کبد و سلول‌های سیستم ایمنی برای زمان نیاز ذخیره می‌کند. زمانی که سطح آهن پایین بیاید، فریتین آهن را آزاد می‌کند و وقتی سطح آهن بالا باشد، فریتین دوباره آن را به داخل سلول‌ها می‌برد تا ذخیره شود. دکتر ادوگو می‌گوید: «به این ترتیب، فریتین از آسیب ناشی از آهن اضافی به سلول‌ها جلوگیری می‌کند و از تولید گلبول‌های قرمز جدید حمایت می‌کند.»
مردان روزانه به ۸ میلی‌گرم آهن نیاز دارند، زنان ۱۹ تا ۵۰ سال به ۱۸ میلی‌گرم و پس از ۵۰ سال دوباره به ۸ میلی‌گرم در روز. بیشتر افراد سالم در ایالات متحده این مقدار را از طریق رژیم غذایی خود دریافت می‌کنند، اما آزمایش فریتین می‌تواند کمبود یا زیادی آهن را مشخص کند.
Stefan Amer/iStock
آزمایش فریتین چیست؟
آزمایش فریتین یک آزمایش خون است که نشان می‌دهد آیا بدن شما مقدار کافی آهن دارد یا خیر، زیرا زیادی یا کمی آهن می‌تواند مشکل‌ساز باشد.
ادوگو توصیه می‌کند: «برای نتیجه بهتر، بهتر است ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورید یا ننوشید، چون سطح آهن بسته به غذا تغییر می‌کند.» البته این همیشه ضروری نیست و باید از پزشک خود بپرسید.
آزمایش فریتین در کلینیک یا بیمارستان انجام می‌شود. یک کارشناس خون‌گیری، پرستار یا پزشک با یک سوزن کوچک خون از رگ بازوی شما می‌گیرد. نمونه خون به آزمایشگاه ارسال می‌شود و معمولاً ۲۴ تا ۷۲ ساعت طول می‌کشد تا نتیجه آماده شود. مانند هر خون‌گیری، ممکن است کمی درد یا کبودی ایجاد شود که معمولاً سریع برطرف می‌شود.
آزمایش فریتین برای چه استفاده می‌شود؟
آزمایش فریتین اغلب برای تشخیص مشکلات مرتبط با سطح غیرعادی آهن انجام می‌شود.
اگر پزشک مشکوک به کم‌خونی ناشی از فقر آهن شود (وضعیتی که در آن آهن کافی برای تولید گلبول قرمز وجود ندارد)، ممکن است این آزمایش را تجویز کند. علائم کم‌خونی شامل:
- خستگی
- ضعف
- رنگ‌پریدگی پوست
- کاهش وزن بی‌دلیل
- سرگیجه
- دست و پای سرد
این آزمایش همچنین می‌تواند سطوح بالای آهن را بررسی کند. دکتر ادوگو می‌گوید: «اگر فریتین بالا باشد، ممکن است نشانه بیماری ژنتیکی به نام هموکروماتوز ارثی باشد.» در این بیماری آهن اضافی در کبد، قلب و پانکراس جمع می‌شود و در طول زمان باعث بیماری کبدی، دیابت و آریتمی قلب می‌شود.
علائم اولیه هموکروماتوز عبارتند از:
- درد مفاصل
- درد شکم
- خستگی
- ضعف
- کاهش میل جنسی
پزشک ممکن است در شرایطی خاص نیز آزمایش فریتین تجویز کند، از جمله:
- سندرم پای بی‌قرار
- بیماری مزمن کلیه
- بیماری مزمن کبد
- بیماری التهابی روده (IBD)
نتایج آزمایش فریتین چه معنایی دارند؟
سطوح غیرطبیعی فریتین همیشه به معنای مشکل جدی نیستند. رژیم غذایی یا داروها می‌توانند نتایج را تغییر دهند. مثلاً تانن موجود در قهوه، چای سیاه و شراب می‌تواند جذب آهن را کاهش دهد و سطح فریتین را پایین بیاورد. داروهای درمان رفلاکس معده نیز در استفاده طولانی‌مدت می‌توانند باعث کاهش فریتین شوند.
دکتر متنی هشدار می‌دهد: «تفسیر نتایج باید توسط پزشک انجام شود، چون زمینه سلامت فرد بسیار مهم است.»
سطح طبیعی فریتین
- زنان: ۳۰ تا ۱۵۰ نانوگرم در لیتر
- مردان: ۳۰ تا ۳۰۰ نانوگرم در لیتر
با وجود این مقادیر، محدوده طبیعی در آزمایشگاه‌ها متفاوت است. برخی آزمایشگاه‌ها مقادیر کمتر از ۳۰ را هنوز طبیعی گزارش می‌کنند که ممکن است باعث شود کمبود آهن نادیده گرفته شود.
سطح پایین فریتین
هر فردی با کمتر از ۳۰ نانوگرم در لیتر (بسته به آزمایشگاه) در گروه سطح پایین قرار می‌گیرد. علائم شامل:
- خستگی
- تپش قلب
- سرگیجه
- رنگ‌پریدگی غیرعادی
- ضعف
- تنگی نفس
دلایل سطح پایین فریتین:
- خونریزی شدید قاعدگی
- کمبود آهن
- اهدای خون مکرر
- بیماری‌های روده مانند کرون که جذب آهن را مختل می‌کنند
درمان‌نشدن کمبود فریتین می‌تواند باعث مشکلاتی مثل سندرم پای بی‌قرار، پیکا (میل به خوردن مواد غیرخوراکی مثل خاک یا کاغذ) و افزایش خطر عفونت شود. درمان معمولاً شامل مکمل خوراکی آهن است (۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی‌گرم در روز)، اما در برخی بیماران نیاز به تزریق وریدی آهن وجود دارد.
سطح بالای فریتین
- زنان: بالاتر از ۲۰۰ نانوگرم در لیتر
- مردان: بالاتر از ۴۰۰ نانوگرم در لیتر
علائم سطح بالای فریتین:
- درد مفاصل
- ناراحتی شکمی
- ریزش مو
- خستگی
- کاهش وزن بی‌دلیل
- کاهش میل جنسی
- آریتمی قلب
علل سطح بالای فریتین:
- التهاب در بدن
- مصرف زیاد گوشت قرمز
- هموکروماتوز
- مصرف بیش از حد مکمل آهن
عوارض سطح بالای فریتین در صورت درمان‌نشدن:
- دیابت
- فیبروز کبد
- سیروز کبدی
- اختلالات عضله قلب
- آسیب مفاصل
- افزایش خطر سرطان کبد
اگر دلیل بالا بودن فریتین تجمع آهن باشد، درمان شامل گرفتن ۵۰۰ میلی‌لیتر خون در هفته است تا سطح آهن به محدوده طبیعی برگردد. وقتی سطح فریتین به ۵۰ تا ۱۰۰ نانوگرم برسد، افراد مبتلا به هموکروماتوز هر سه ماه یک‌بار خون می‌دهند تا سطح پایدار بماند. برخی ممکن است فقط دو یا سه بار در سال نیاز به این کار داشته باشند.
افرادی که به دلیل درمان کم‌خونی مکرراً انتقال خون دریافت می‌کنند، ممکن است دچار هموکروماتوز ثانویه شوند. در این حالت گرفتن خون مناسب نیست و پزشکان داروی شلات‌کننده (که به آهن متصل شده و آن را از طریق ادرار دفع می‌کند) تجویز می‌کنند.
جمع‌بندی
- آزمایش فریتین یک آزمایش خون است که سطح آهن بدن را می‌سنجد.
- سطح غیرعادی فریتین می‌تواند خطر مشکلاتی مانند سندرم پای بی‌قرار (اگر پایین باشد) یا دیابت (اگر بالا باشد) را افزایش دهد.
- دلایل زیادی برای بالا یا پایین بودن سطح فریتین وجود دارد؛ تفسیر آن باید توسط پزشک و با توجه به سابقه سلامت فرد انجام شود.
- گزینه‌های درمانی از مکمل آهن (در صورت کمبود) تا گرفتن خون یا تجویز داروهای خاص (در صورت زیادی آهن) متغیر است.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Iron. National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. August 17, 2023.
- Ferritin Test. Cleveland Clinic. May 17, 2022.
- Ferritin Blood Test. MedlinePlus. March 18, 2025.
- Hemochromatosis. Mayo Clinic. January 9, 2025.
- Sung ES et al. Association of Coffee and Tea With Ferritin: Data from the Korean National Health and Nutrition Examination Survey (IV and V). Chonnam Medical Journal. September 2018.
- Restless Legs Syndrome. Cleveland Clinic. September 11, 2023.
- Li YS et al. Association of Low Serum Ferritin Levels With Augmentation in Patients With Restless Legs Syndrome: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sleep Medicine. December 2023.
- Ganesan PR et al. The Association Between Pica and Iron-Deficiency Anemia: A Scoping Review. Cureus. April 20, 2023.
- Jonker FAM et al. Anaemia, Iron Deficiency and Susceptibility to Infections. Journal of Infection. November 2014.
- Iron-Deficiency Anemia. American Society of Hematology.
- Hemochromatosis. Mayo Clinic. January 9, 2025.
- Treatment of Hemochromatosis. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. January 2020.
- https://www.everydayhealth.com/general-health/ferritin-levels-what-they-are-and-when-to-get-yours-tested/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
