تحقیقات جدید نشان میدهد سالمندانی که در برابر افت شناختی معمول مقاوم هستند، دارای ساختارهای مغزی قویتر و دو ویژگی کلیدی مشترک هستند. این گروه که «سوپرایجر» نامیده میشوند، تواناییهای ذهنی معادل افراد ۲۰ تا ۳۰ سال جوانتر از خود را دارند و مطالعه ۲۵ ساله دانشگاه نورثوسترن برخی از اسرار این عملکرد خارقالعاده را فاش کرده است.
سوپرایجر کیست و چه ویژگیهایی دارد؟
محققان از سال ۲۰۰۰ در تلاش بودهاند تا بفهمند چرا برخی از افراد ۸۰ ساله یا مسنتر، در تستهای حافظه و تفکر انتقادی عملکردی درخشان دارند. مطالعهای که در مجله Alzheimer’s & Dementia منتشر شد، نشان میدهد این افراد نهتنها از نظر اجتماعی فعال و مستقل هستند، بلکه مغز آنها در اسکنهای عصبی و بررسیهای بافتشناسی بسیار جوانتر و سالمتر از همسالانشان به نظر میرسد.
دکتر تامار گفن، استاد روانپزشکی و علوم رفتاری دانشگاه نورثوسترن، تأکید میکند که این افراد «الگوهای طبیعی پیری را به چالش میکشند» و مطالعه مغز آنها میتواند به کشف عواملی منجر شود که در برابر بیماریهای تخریبکننده عصبی مانند آلزایمر محافظت ایجاد میکنند.
Tijana87 / Getty Images
چگونه سوپرایجرها شناسایی شدند؟
در این مطالعه ۲۹۰ سوپرایجر از نظر سبک زندگی، آزمایش خون، اسکنهای مغزی و ارزیابیهای سالانه شناختی بررسی شدند. معیار اصلی ورود به این گروه، سن ۸۰ سال یا بیشتر و توانایی به خاطر سپردن حداقل ۹ کلمه از ۱۵ کلمه در یک تست حافظه کلامی بود؛ عملکردی که معمولاً در افراد ۵۶ تا ۶۶ ساله دیده میشود. حافظه بهعنوان شاخص اصلی انتخاب شد، زیرا بیشترین افت شناختی معمولاً در این حوزه رخ میدهد.
ویژگیهای رفتاری سوپرایجرها: اجتماعی بودن و استقلال
برخلاف تصور، سبک زندگی این گروه یکسان نبود؛ برخی رژیم غذایی سالم داشتند و فعال بودند، در حالی که برخی دیگر سیگار میکشیدند، الکل مصرف میکردند و خواب کافی نداشتند. اما دو ویژگی در همه آنها مشترک بود: اجتماعی بودن و اهمیت دادن به استقلال. آنها معمولاً روابط اجتماعی مثبتی داشتند و بهطور مستقل زندگی میکردند و تصمیمات مهم زندگیشان را شخصاً میگرفتند.
تفاوتهای مغزی در سوپرایجرها
نتایج اسکنهای مغزی نشان داد قشر مخ (cerebral cortex) که مسئول حافظه، تفکر و حل مسئله است، در سوپرایجرها بسیار کمتر دچار نازکشدگی میشود؛ روندی که معمولاً با افزایش سن و کاهش توانایی شناختی همراه است. ضخامت بیشتر در بخش قدامی قشر سینگولیت (anterior cingulate cortex) نیز دیده شد؛ ناحیهای که در تصمیمگیری، هیجانات، انگیزش و رفتارهای اجتماعی نقش کلیدی دارد.
همچنین تعداد نورونهای خاص مرتبط با رفتار اجتماعی (von Economo neurons) در مغز این افراد بسیار بیشتر بود. نورونهای بخش انتورینال هیپوکامپ که با حافظه مرتبطاند، در سوپرایجرها بزرگتر و سالمتر از همسنوسالهایشان و حتی برخی افراد ۵۰ ساله بودند.
مغز سوپرایجرها در برابر تجمع پروتئینهای غیرطبیعی مانند تائو — که از شاخصهای اصلی آلزایمر است — نیز مقاومتر به نظر میرسید. این یافتهها نشان میدهد که وجود پلاکها و کلافههای پروتئینی لزوماً به بروز زوال عقل منجر نمیشود.
نکته جالب دیگر، تعداد کمتر میکروگلیاها — سلولهای ایمنی مغز — در مغز سوپرایجرها بود. این ممکن است به واکنش ایمنی منحصربهفردی اشاره کند که به حفظ سلامت شناختی کمک میکند.
سبک زندگی و توصیهها برای حفظ سلامت شناختی
هرچند ژنتیک احتمالاً نقش مهمی در عملکرد خارقالعاده سوپرایجرها دارد، اما متخصصان تأکید میکنند که عادات سبک زندگی سالم نیز میتواند به حفظ سلامت مغز در طول عمر کمک کند. توصیههای کلیدی عبارتند از:
- فعالیت بدنی روزانه، حتی در حد پیادهروی یا تمرینات سبک.
- رژیم غذایی سالم با تأکید بر منابع گیاهی و مواد مغذی کامل.
- پرهیز از سیگار کشیدن و مصرف الکل.
- خواب کافی، حداقل ۷ تا ۸ ساعت در شبانهروز.
- فعال نگه داشتن ذهن از طریق سرگرمیهایی مانند موسیقی، عکاسی، نوشتن خلاق یا بازیهای فکری.
- حفظ روابط اجتماعی و داشتن حس هدفمندی از طریق کار داوطلبانه یا مراقبت از عزیزان.
جمعبندی
سوپرایجرها نمونهای نادر از سالمندی موفق هستند که هم ساختار مغزی سالمتری دارند و هم از نظر اجتماعی و رفتاری فعال و مستقل باقی میمانند. اگرچه ژنتیک عامل مهمی است، اما شواهد علمی نشان میدهد که سبک زندگی سالم، فعالیتهای ذهنی و اجتماعی و خواب کافی میتوانند در حفظ تواناییهای شناختی در سنین بالا نقش کلیدی ایفا کنند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Weintraub S, Gefen T, Geula C, Mesulam MM. The first 25 years of the Northwestern University SuperAging Program. Alzheimers Dement. 2025;21(8):e70312. doi:10.1002/alz.70312
- Javed K, Reddy V, Lui F. Neuroanatomy, cerebral cortex. In: StatPearls. StatPearls Publishing; updated 2023.
- Pink A, Przybelski SA, Krell-Roesch J, et al. Cortical thickness and depressive symptoms in cognitively normal individuals: the Mayo Clinic Study of Aging. J Alzheimers Dis. 2017;58(4):1273-1281. doi:10.3233/JAD-170041
- Jumah FR, Dossani RH. Neuroanatomy, cingulate cortex. In: StatPearls. StatPearls Publishing; updated 2022.
- National Institute on Aging. What happens to the brain in Alzheimer's disease?.
- https://www.health.com/superagers-brains-social-sets-them-apart-11793243
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
