آنافیلاکسی، یک واکنش آلرژیک جدی است که اگر به‌درستی و به‌موقع درمان نشود، می‌تواند به شوک آنافیلاکتیک پیشرفت کند. در ادامه بخوانید که شوک آنافیلاکتیک چیست، علائم آن کدام‌اند و چگونه درمان می‌شود.
شوک آنافیلاکتیک چیست؟
ایندرپال راندهاوا، دکترای پزشکی، آلرژیست و متخصص ریه و بنیان‌گذار مؤسسه آلرژی غذایی در لانگ‌بیچ کالیفرنیا می‌گوید:
«شوک آنافیلاکتیک شدیدترین شکل آنافیلاکسی است. زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن شما نسبت به یک محرک (آلرژن) بیش‌ازحد واکنش نشان می‌دهد و مواد شیمیایی آزاد می‌کند که باعث افت ناگهانی فشار خون و تنگ شدن راه‌های هوایی می‌شود. اگر بلافاصله درمان نشود، می‌تواند تنفس یا قلب شما را متوقف کند.»
آلرژن‌های رایجی که می‌توانند شوک آنافیلاکتیک ایجاد کنند عبارت‌اند از:
-
مواد غذایی — به‌ویژه بادام‌زمینی و مغزهای درختی (مثل بادام، بادام هندی و گردو)، تخم‌مرغ، شیر، کنجد و غذاهای دریایی صدف‌دار
-
نیش حشرات، مانند زنبور، زردک یا زنبور سرخ
اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ← -
لاتکس
-
داروها، مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای شیمی‌درمانی، عوامل حاجب یددار مورد استفاده در سی‌تی‌اسکن و MRI، و داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی
Antonio Guillem/iStock
علائم شوک آنافیلاکتیک چیست؟
علائم شوک آنافیلاکتیک مشابه آنافیلاکسی است اما شدیدتر. این علائم می‌توانند در سراسر بدن رخ دهند، از جمله:
-
مشکل در تنفس (مانند خس‌خس سینه، گرفتگی گلو و صدای خشن)
-
تورم صورت، لب‌ها و/یا زبان
-
ضربان قلب سریع، ایست قلبی یا آریتمی
-
سرخی پوست، کهیر یا خارش
-
سرگیجه یا غش (به دلیل افت شدید فشار خون)
-
گرفتگی معده، اسهال یا استفراغ
-
گیجی یا احساس قریب‌الوقوع بودن مرگ
تفاوت آنافیلاکسی و شوک آنافیلاکتیک چیست؟
عامل تعیین‌کننده در شوک آنافیلاکتیک، درگیری قلبی‌عروقی است. اغلب باعث افت سریع فشار خون می‌شود که منجر به علائمی مانند سرگیجه یا غش خواهد شد.
دکتر راندهاوا می‌گوید:
«گاهی این حالت با افزایش ضربان قلب ظاهر می‌شود. یا در موارد شدید، هیچ نبضی قابل تشخیص نیست، زیرا در واقع فروپاشی قلبی‌عروقی رخ داده است.»
سباستین لیغوانی، دکترای پزشکی، آلرژیست در بیمارستان لنکس‌هیل نورث‌وِل‌هلث نیویورک می‌گوید:
«این شوک می‌تواند یکی از شدیدترین اشکال آنافیلاکسی باشد و خطر مرگ‌ومیر بسیار بالایی دارد.»
شوک آنافیلاکتیک چگونه درمان می‌شود؟
شوک آنافیلاکتیک اگر فوراً درمان نشود می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد. اولین خط درمان، اپی‌نفرین است که از طریق اتواینژکتور یا اسپری بینی تجویز می‌شود. دکتر راندهاوا می‌گوید:
«اپی‌نفرین تورم را برطرف می‌کند، تنفس را بازمی‌گرداند و فشار خون را حمایت می‌کند.»
اما تزریق اپی‌نفرین فقط اولین گام است. پس از استفاده، بلافاصله با ۹۱۱ تماس بگیرید، حتی اگر احساس بهبودی کردید. دکتر لیغوانی توصیه می‌کند:
«بگذارید متخصصان ادامه کار را انجام دهند.»
درمان‌های تکمیلی در اورژانس ممکن است شامل موارد زیر باشند:
-
مایعات داخل وریدی
-
اکسیژن
-
سایر داروها
«زمان‌بندی همه‌چیز است. تأخیر در درمان، خطر مرگ را افزایش می‌دهد.» دکتر راندهاوا می‌گوید.
به دلیل فروپاشی قلبی‌عروقی ناشی از شوک آنافیلاکتیک، ممکن است بیهوش شوید. دکتر لیغوانی می‌گوید:
«به همین دلیل مهم است خانواده و دوستانتان بدانند در شرایط اضطراری چگونه به شما کمک کنند. معمولاً به مراقبان توصیه می‌کنیم بیمار را به پشت بخوابانند و پاها را بالا ببرند تا جریان خون به سمت مغز افزایش یابد.»
چه عواملی باعث افزایش خطر شوک آنافیلاکتیک می‌شوند؟
سابقه شناخته‌شده آنافیلاکسی مهم‌ترین عامل افزایش خطر شوک آنافیلاکتیک است. علاوه بر آن، چندین عامل دیگر می‌توانند احتمال واکنش شدیدتر و بروز شوک را افزایش دهند، از جمله:
-
سن بالا
-
برخی داروها مانند مهارکننده‌های ACE و بتابلاکرها
-
بیماری‌های همراه مانند آسم، بیماری‌های قلبی‌عروقی، آلرژی‌های غذایی و اختلالات سلول ماست
-
دسترسی دیرهنگام به اپی‌نفرین
-
ورزش پس از خوردن غذایی که به آن آلرژی دارید
چرا باید شوک آنافیلاکتیک را جدی گرفت؟
حتی اگر هرگز واکنش آلرژیک شدیدی نداشته‌اید، به این معنا نیست که هرگز دچار آنافیلاکسی یا شوک آنافیلاکتیک نخواهید شد. دکتر راندهاوا می‌گوید:
«افراد می‌توانند در هر سنی دچار آلرژی‌های شدید و تهدیدکننده زندگی شوند. آلرژی‌های غذایی که در بزرگسالی بروز می‌کنند، به‌طور فزاینده‌ای شناخته می‌شوند و واکنش‌های آن‌ها می‌تواند به‌اندازه آلرژی‌های دوران کودکی جدی باشد.»
همچنین، صرف اینکه واکنش‌های آلرژیک شما در گذشته خفیف بوده‌اند، به این معنا نیست که همیشه خفیف خواهند ماند. دکتر راندهاوا می‌گوید:
«برخی افراد واکنش‌های غیرقابل پیش‌بینی دارند — یک‌بار خفیف، بار بعد شدید. اما وقتی یک واکنش شدید داشته باشید، خطر واکنش‌های شدید آینده بالاتر است. بنابراین بسیار مهم است که همیشه با اپی‌نفرین آماده باشید.»
نکته کلیدی:
-
اگر آلرژی‌ای دارید که می‌تواند به آنافیلاکسی منجر شود، همیشه دو دستگاه اپی‌نفرین همراه داشته باشید.
-
در صورت تماس با آلرژن، فوراً مراقبت‌های پزشکی اورژانسی دریافت کنید.
جمع‌بندی
-
شوک آنافیلاکتیک باعث افت ناگهانی و خطرناک فشار خون می‌شود، بنابراین درمان فوری با اپی‌نفرین حیاتی است. همچنین بلافاصله باید با ۹۱۱ تماس بگیرید.
-
شوک آنافیلاکتیک با آنافیلاکسی معمولی متفاوت است زیرا همیشه سیستم قلبی‌عروقی را درگیر می‌کند و منجر به سرگیجه یا بیهوشی می‌شود.
-
ممکن است در معرض خطر شوک آنافیلاکتیک باشید اگر بیماری دیگری مانند آسم دارید، از داروهایی مثل بتابلاکرها استفاده می‌کنید، سن بالایی دارید یا سایر عوامل خطرساز در شما وجود دارد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده می‌کنیم.
- Anaphylaxis. American College of Allergy, Asthma & Immunology. March 24, 2025.
- Dodd A et al. Evidence Update for the Treatment of Anaphylaxis. Resuscitation. June 2021.
- DuToit G et al. Identifying Patients at Risk of Anaphylaxis. World Allergy Organization Journal. June 2024.
- https://www.everydayhealth.com/allergies/anaphylactic-shock-what-to-know/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
