عدم تحمل فروکتوز یک وضعیت است که در آن بدن در هضم فروکتوز، یک قند طبیعی موجود در میوهها، برخی سبزیجات و شیرینکنندههای افزودهشده مانند شربت ذرت با فروکتوز بالا، دچار مشکل میشود. دو نوع اصلی از این وضعیت وجود دارد: عدم تحمل فروکتوز ارثی که یک اختلال ژنتیکی نادر است، و سوءجذب فروکتوز که یک مشکل گوارشی شایعتر است.
در حالی که عدم تحمل فروکتوز ارثی یک اختلال مادامالعمر است که نیاز به مدیریت سختگیرانه رژیم غذایی دارد، سوءجذب فروکتوز یک وضعیت غیرژنتیکی است که اغلب از طریق تغییرات غذایی کنترل میشود. هیچیک از این شرایط درمان قطعی ندارند، اما هر دو قابل کنترل هستند.
در اینجا همه چیزهایی که باید درباره عدم تحمل فروکتوز و نحوه مقابله با آن بدانید آمده است.
انواع عدم تحمل فروکتوز
دو نوع عدم تحمل فروکتوز وجود دارد که علل و شدتهای متفاوتی دارند:
- عدم تحمل فروکتوز ارثی: این اختلال ژنتیکی نادر و شدید زمانی رخ میدهد که فرد آنزیم آلدولاز B را ندارد؛ آنزیمی (نوعی پروتئین) که فروکتوز را تجزیه میکند. این وضعیت معمولاً در اوایل کودکی تشخیص داده میشود و نیازمند اجتناب سختگیرانه و مادامالعمر از فروکتوز، ساکارز (شکر معمولی) و سوربیتول (یک الکل قندی که به طور طبیعی در برخی میوهها وجود دارد و در بسیاری از محصولات بدون قند یافت میشود) است تا از عوارض جدی مانند آسیب به اندامها جلوگیری شود.
- سوءجذب فروکتوز: همچنین با نام عدم تحمل غذایی فروکتوز شناخته میشود. این یک وضعیت شایعتر و غیرژنتیکی است که در آن روده کوچک فروکتوز را بهدرستی جذب نمیکند. این مشکل باعث علائم گوارشی میشود اما منجر به آسیب طولانیمدت به اندامها نمیشود.
نشانهها و علائم عدم تحمل فروکتوز
شناخت علائم متمایز هر نوع از عدم تحمل فروکتوز میتواند به شما در دریافت تشخیص و درمان درست کمک کند.
علائمی که ممکن است رخ دهند شامل:
- حالت تهوع و استفراغ
- درد شکمی
- اسهال
- نفخ
- گاز
- قند خون پایین
علائم عدم تحمل فروکتوز ارثی شامل میشوند:
- حالت تهوع
- استفراغ
- درد شکمی
- اسهال
- نفخ
- قند خون پایین (هیپوگلیسمی)
علائم سوءجذب فروکتوز شامل میشوند:
- گاز
- نفخ
- اسهال
- درد معده
برای هر دو وضعیت، علائم پس از مصرف غذاهای حاوی فروکتوز رخ میدهند، مانند:
- شیرینکنندههایی مانند شربت ذرت با فروکتوز بالا، عسل و آگاو
- بیشتر میوهها مانند سیب، گلابی، گیلاس شیرین، آلو خشک و خرما
- سبزیجاتی مانند مارچوبه، کلم بروکلی، پیاز و گوجهفرنگی
علل و عوامل خطر عدم تحمل فروکتوز
عدم تحمل فروکتوز ارثی به علت جهش در ژن ALDOB رخ میدهد. این ژن دستورالعمل ساخت آلدولاز B، آنزیمی که فروکتوز را در کبد و کلیهها تجزیه میکند، را فراهم میکند. اما به دلیل این جهش ژنتیکی، بدن نمیتواند مقدار کافی آلدولاز B تولید کند. بدون این آنزیم، بدن قادر به پردازش فروکتوز نیست.
سوءجذب فروکتوز، برعکس، ارثی نیست و علت آن بهطور کامل شناخته نشده است.
این باور وجود دارد که علت آن جذب ناقص فروکتوز در روده کوچک است. این مشکل زمانی رخ میدهد که بدن پروتئینهای لازم برای جذب فروکتوز را تولید نمیکند یا آن پروتئینها درست عمل نمیکنند. در نتیجه، فروکتوز جذبنشده به کولون میرسد و در آنجا توسط باکتریها تخمیر میشود و علائم گوارشی ایجاد میکند.
همچنین، سوءجذب ممکن است توسط بیماریهای التهابی روده مانند سلیاک یا بیماری کرون تحریک شود.
چگونه عدم تحمل فروکتوز تشخیص داده میشود؟
- برای عدم تحمل فروکتوز ارثی: معمولاً یک آزمایش ژنتیک انجام میشود که تغییرات در ژن ALDOB را بررسی میکند. این آزمایش معمولاً از نمونه خون یا بزاق گرفته میشود.
- برای سوءجذب فروکتوز: پزشک ممکن است یک آزمایش رژیمی دو هفتهای توصیه کند که در آن غذاهای پر فروکتوز حذف میشوند. اگر علائم بهتر شوند، احتمالاً فروکتوز عامل مشکل است.
همچنین، آزمایش تنفسی هیدروژن نیز میتواند کمک کند. در این روش فرد یک محلول حاوی ۲۵ گرم فروکتوز مینوشد و در فواصل زمانی مشخص در یک کیسه بازدم میکند. افزایش هیدروژن در تنفس نشانه سوءجذب فروکتوز است.
درمان و گزینههای دارویی عدم تحمل فروکتوز
هیچ درمان قطعی برای هیچ یک از انواع وجود ندارد. اما هر دو با تغییرات غذایی قابل مدیریت هستند.
درمان عدم تحمل فروکتوز ارثی
- اجتناب کامل و مادامالعمر از فروکتوز، ساکارز و سوربیتول
- همکاری با متخصص تغذیه برای ایجاد برنامه غذایی سالم بدون ایجاد علائم
درمان سوءجذب فروکتوز
- نیاز به حذف کامل فروکتوز نیست، اما معمولاً باید میزان آن محدود شود
- بسیاری از افراد با رژیم محدود به فروکتوز، به ویژه در قالب رژیم کم FODMAP، بهبود مییابند
- این رژیم شامل حذف موقت غذاهای پر فروکتوز و سپس بازگردانی تدریجی آنها برای شناسایی محرکهای شخصی است
- همکاری با پزشک و متخصص تغذیه برای پیشگیری از کمبود ویتامین و مواد معدنی ضروری است
پیشگیری از عدم تحمل فروکتوز
- عدم تحمل فروکتوز ارثی: به دلیل ژنتیکی بودن، قابل پیشگیری نیست. اما اجتناب کامل از فروکتوز، ساکارز و سوربیتول میتواند از بروز علائم و عوارض شدید جلوگیری کند.
- سوءجذب فروکتوز: قابل پیشگیری نیست، اما محدود کردن غذاهای پر فروکتوز میتواند علائم را کاهش دهد.
تغییرات سبک زندگی برای مدیریت عدم تحمل فروکتوز
- اجتناب از غذاهای پر فروکتوز (میوهها، سبزیجات خاص، محصولات حاوی گندم، نوشابههای شیرینشده و شیرینکنندهها)
- بررسی دقیق برچسب مواد غذایی برای شناسایی فروکتوز، ساکارز و سوربیتول که ممکن است با نامهای دیگر ذکر شده باشند
- همکاری با متخصص تغذیه برای برنامهریزی رژیم غذایی مناسب و پایدار
مدت زمان ماندگاری عدم تحمل فروکتوز
- عدم تحمل فروکتوز ارثی: مادامالعمر و نیازمند مدیریت دائمی رژیم غذایی است.
- سوءجذب فروکتوز: میتواند طولانیمدت یا حتی مادامالعمر باشد، اما تغییرات غذایی علائم را بهطور قابل توجهی کنترل میکند.
عوارض عدم تحمل فروکتوز
- در عدم تحمل فروکتوز ارثی:
- کبد نمیتواند گلیکوژن ذخیرهشده را به گلوکز تبدیل کند.
- این موضوع باعث افت شدید قند خون و تجمع مواد سمی در کبد میشود.
- در طول زمان ممکن است کبد و کلیه آسیب ببینند و حتی عوارض تهدیدکننده زندگی ایجاد شوند.
- در سوءجذب فروکتوز:
- علائم گوارشی مداوم مانند نفخ، درد و حرکات نامنظم روده بر سبک زندگی و رفاه فرد تأثیر میگذارند.
- اما عوارض جدی بسیار نادر هستند و درمان بیشتر روی کنترل علائم تمرکز دارد.
بیماریهای مرتبط
- سوءجذب فروکتوز اغلب همراه با سندرم روده تحریکپذیر (IBS) رخ میدهد.
- برخی افراد علاوه بر فروکتوز، در هضم کربوهیدراتهای دیگر مانند لاکتوز یا نشاسته نیز مشکل دارند.
- اسکلروز سیستمیک (یک بیماری خودایمنی نادر که باعث سفت و سخت شدن پوست و اندامها میشود) نیز ممکن است با سوءجذب فروکتوز مرتبط باشد. مطالعات نشان دادهاند که تا ۴۰ درصد افراد مبتلا به این بیماری مشکل جذب فروکتوز دارند.
نتیجهگیری
- دو نوع عدم تحمل فروکتوز وجود دارد:
- عدم تحمل فروکتوز ارثی (نادر و جدی، با نیاز به محدودیت غذایی مادامالعمر)
- سوءجذب فروکتوز (شایعتر و قابل کنترل با محدودیت غذایی)
- همکاری با متخصص تغذیه برای شناسایی غذاهای مناسب و اجتناب از محرکها در عین دریافت مواد مغذی ضروری، در هر دو وضعیت بسیار اهمیت دارد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Hereditary Fructose Intolerance. Diseases. February 23, 2024.
- Fructose Intolerance, Hereditary. National Organization for Rare Disorders. July 8, 2007.
- What Is Fructose Intolerance? Cleveland Clinic. March 1, 2021.
- Fructose Intolerance. American Gastroenterological Association. March 2021.
- Zwarts I et al. Identification of the Fructose Transporter GLUT5 (SLC2A5) as a Novel Target of Nuclear Receptor LXR. Scientific Reports. June 26, 2019.
- Low FODMAP Diet. Cleveland Clinic. February 24, 2022.
- Nguyen AD et al. Gastrointestinal Tract Involvement in Systemic Sclerosis: The Roles of Diet and the Microbiome. Seminars in Arthritis and Rheumatism. June 1, 2023.
- https://www.everydayhealth.com/digestive-health/is-there-such-a-thing-as-sugar-intolerance/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
