ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV گروهی از ویروسهای بسیار شایع است که میتوانند بخشهای مختلفی از بدن را درگیر کنند. در بیشتر موارد، این ویروس هیچ علامتی ایجاد نمیکند و فرد حتی متوجه آلودگی خود نمیشود. اما در برخی موارد، وجود این ویروس منجر به بروز زگیل بر روی دستها، پاها، ناحیه تناسلی یا سایر قسمتهای بدن میشود¹. از سوی دیگر، برخی از گونههای خاص این ویروس میتوانند زمینهساز بروز سرطان شوند، به همین دلیل آگاهی از نشانهها و روشهای تشخیص آن اهمیت فراوانی دارد.
در ادامه، تمام اطلاعات مورد نیاز درباره علائم، انواع عفونتها، عوارض احتمالی و شیوههای تشخیص ویروس HPV ارائه میشود تا شناخت کاملی از این بیماری ویروسی به دست آورید.
علائم عفونت HPV
بیش از ۱۰۰ نوع مختلف از ویروس پاپیلومای انسانی وجود دارد و این ویروس یکی از شایعترین عفونتهای منتقلشونده از طریق تماس است. اکثر افراد فعال از نظر جنسی که واکسینه نشدهاند، در طول زندگی خود دستکم یکبار به آن مبتلا میشوند¹. بیشتر گونههای HPV بیخطرند و علامت خاصی ایجاد نمیکنند. اما در صورت بروز نشانهها، معمولاً به شکل زگیلهای پوستی روی دست، پا، صورت یا سایر نواحی ظاهر میشوند و بسته به نوع ویروس، شکل و محل متفاوتی دارند¹.
در بیشتر موارد، سیستم ایمنی بدن بهطور طبیعی قادر است ویروس را طی یک تا دو سال از بدن حذف کند، بدون آنکه به درمان خاصی نیاز باشد¹. البته گاهی در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف، عفونت طولانیتر باقی میماند و نیاز به پیگیری پزشکی دارد.
انواع عفونتهای HPV
زگیلهای پوستی (غیرتناسلی)
زگیلهای پوستی زمانی ایجاد میشوند که نوع خاصی از ویروس از طریق تماس مستقیم با فرد آلوده یا حتی نواحی آلوده بدن خود فرد منتقل شود². این زگیلها اشکال گوناگونی دارند³ و معمولاً در قسمتهایی از بدن که پوست دچار آسیب یا تحریک مکرر میشود، بیشتر بروز میکنند.
رایجترین انواع زگیل پوستی عبارتند از:
- زگیل معمولی: معمولاً روی انگشتان، اطراف ناخن یا پشت دست دیده میشود. سطحی زبر و دارای نقاط سیاه ریز است و در نواحی آسیبپذیر پوست رشد بیشتری دارد.
- زگیل کف پا (پلانتار): روی کف پا ظاهر میشود، گاهی بهصورت خوشهای (زگیل موزائیکی) رشد میکند و هنگام راه رفتن دردناک است.
- زگیل کف دست (پالمار): مشابه نوع کف پا است و روی کف دست تشکیل میشود.
- زگیل صاف: ظاهری تخت و صاف دارد، کوچکتر از سایر انواع است و معمولاً در تعداد زیاد (۲۰ تا ۱۰۰ عدد) دیده میشود. در کودکان روی صورت، در مردان در ناحیه ریش و در زنان روی پاها رایجتر است.
- زگیل رشتهای (فیلیفرم): بهصورت برآمدگیهای باریک و کشیده رشد میکند و معمولاً روی صورت و بهویژه اطراف بینی یا دهان دیده میشود.
- زگیل اطراف ناخن (پریاونگوآل): بیشتر در افرادی دیده میشود که عادت به جویدن ناخن یا کندن کوتیکول دارند و معمولاً به شکل تجمعات ضخیم و گلکلمی اطراف ناخن ایجاد میشود. درمان آن دشوار است و احتمال بازگشت مجدد بالایی دارد.
زگیلهای تناسلی
زگیلهایی که در نواحی تناسلی یا مقعد رشد میکنند، ناشی از انواع خاصی از HPV هستند که با انواع پوستی متفاوتاند. این زگیلها حتی ممکن است در مخاط داخلی بینی، دهان، گلو، نای، نایژهها و پلک داخلی نیز رشد کنند.
انتقال این نوع ویروس معمولاً از طریق تماس جنسی یا تماس نزدیک پوستی در زمان رابطه رخ میدهد. حدود ۹۰ درصد از زگیلهای تناسلی توسط گونههای HPV نوع ۶ و ۱۱ ایجاد میشوند⁴.
ویژگیهای زگیل تناسلی عبارتاند از:
- ممکن است صاف یا برجسته باشند.
- گاهی بهصورت خوشهای و شبیه گلکلم رشد میکنند.
- رنگ آنها معمولاً صورتی یا همرنگ پوست است.
- با لمس نرماند و ممکن است خارش یا درد ایجاد کنند.
محلهای شایع رشد زگیل تناسلی شامل موارد زیر است:
- اطراف یا داخل مقعد
- کشاله ران و قسمت فوقانی رانها
- روی آلت تناسلی مردانه، زیر پوست ختنهگاه یا در مجرای ادرار
- داخل واژن، دهانه رحم و اطراف فرج در زنان
عوارض احتمالی عفونت HPV
در بسیاری از موارد، ویروس HPV بدون علامت باقی میماند و هیچ مشکل خاصی ایجاد نمیکند. بااینحال، در برخی افراد ممکن است ضایعاتی در نواحی دهان، بینی یا گلو ایجاد شود⁵. مهمترین خطر مرتبط با بعضی گونههای HPV، احتمال بروز سرطان است.
گونههای پرخطر، بهویژه نوع ۱۶ و ۱۸، میتوانند موجب تغییرات سلولی در بافت دهانه رحم شوند (که به آن دیسپلازی دهانه رحم گفته میشود). در صورت عدم درمان، این تغییرات میتوانند به سرطان منتهی شوند¹.
انواع سرطانهایی که ممکن است در اثر HPV پرخطر ایجاد شوند عبارتاند از⁶:
- سرطان دهانه رحم
- سرطان واژن و فرج
- سرطان آلت تناسلی
- سرطان مقعد
- سرطان ناحیه حلق و پشت گلو (اوروفارنکس)
روشهای تشخیص HPV
زگیلهای پوستی و تناسلی اغلب با معاینه ظاهری توسط پزشک تشخیص داده میشوند، اما در برخی موارد برای اطمینان بیشتر از آزمایشهای تکمیلی استفاده میشود¹.
- بیوپسی: در این روش نمونه کوچکی از بافت مشکوک برداشته و زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا ماهیت زگیل یا تغییرات سلولی مشخص شود⁷. در زنان، بیوپسی دهانه رحم میتواند وجود تغییرات پیشسرطانی را نشان دهد.
- کولپوسکوپی: پزشک با استفاده از دستگاه بزرگنمایی با نور مخصوص، بافت دهانه رحم، واژن یا فرج را بررسی میکند تا زگیلهای کوچک یا تغییرات سلولی پنهان را شناسایی کند.
- آزمایش پاپ اسمیر (Pap Smear): این تست برای شناسایی تغییرات پیشسرطانی در سلولهای دهانه رحم انجام میشود و میتواند همراه یا جایگزین تست HPV باشد¹.
- تست HPV: این آزمایش وجود گونههای پرخطر مانند نوع ۱۶ و ۱۸ و ۱۲ نوع پرخطر دیگر را در بافت دهانه رحم شناسایی میکند¹.
در صورت مثبت بودن نتیجه تست، پزشک معمولاً انجام کولپوسکوپی را توصیه میکند، بهویژه اگر نوع ۱۶ یا ۱۸ شناسایی شده باشد⁸. در موارد دیگر، ممکن است آزمایش پاپ اسمیر تکراری یا بررسی مجدد پس از یک تا سه سال انجام شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه بیشتر زگیلها بیخطرند و خودبهخود از بین میروند، اما در موارد زیر باید به پزشک مراجعه کنید⁷:
- وجود زگیل روی صورت یا ناحیه تناسلی
- داشتن تعداد زیاد زگیل
- تغییر رنگ، خونریزی، خارش، سوزش یا درد در زگیلها
- ضعف سیستم ایمنی (مانند بیماران مبتلا به HIV یا پیوند عضو)
- شک و تردید درباره ماهیت زائدههای پوستی
پزشک میتواند نوع زگیل را تشخیص دهد، در صورت لزوم درمان مناسب را آغاز کند و در صورت وجود خطر سرطان، آزمایشهای تکمیلی را تجویز نماید.
جمعبندی
ویروس HPV یکی از شایعترین ویروسهای انسانی است که بیشتر افراد در طول زندگی خود با آن مواجه میشوند. اکثر عفونتها بیعلامتاند و خودبهخود برطرف میشوند، اما برخی انواع آن میتوانند موجب بروز زگیلهای پوستی یا تناسلی شوند.
نوعهای پرخطر ویروس HPV، در صورت عدم پیگیری، احتمال ایجاد تغییرات سلولی و در نهایت سرطان را به همراه دارند. خوشبختانه با غربالگری منظم، واکسیناسیون و رعایت بهداشت جنسی، میتوان از بروز این عوارض جلوگیری کرد.
سؤالات متداول درباره HPV
۱. آیا همه انواع HPV خطرناک هستند؟
خیر. بیش از ۱۰۰ نوع ویروس HPV وجود دارد و فقط تعداد محدودی از آنها، بهویژه نوع ۱۶ و ۱۸، خطر بروز سرطان را افزایش میدهند. سایر انواع معمولاً فقط باعث زگیلهای پوستی یا تناسلی میشوند و خطری برای سلامتی ندارند.
۲. آیا واکسن HPV میتواند از ابتلا جلوگیری کند؟
بله. واکسن HPV یکی از مؤثرترین روشها برای پیشگیری از ابتلا به گونههای پرخطر این ویروس است. تزریق آن قبل از شروع فعالیت جنسی بیشترین اثربخشی را دارد و هم برای زنان و هم برای مردان توصیه میشود.
۳. آیا عفونت HPV درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر، درمان مستقیمی برای از بین بردن ویروس وجود ندارد، اما در بیشتر افراد سیستم ایمنی بهطور طبیعی ویروس را از بدن حذف میکند. درمانهای موجود فقط به رفع زگیلها و کنترل علائم کمک میکنند.
۴. آیا HPV فقط از طریق رابطه جنسی منتقل میشود؟
عمدتاً از طریق تماس جنسی منتقل میشود، اما در موارد نادر تماس پوستی مستقیم یا استفاده از وسایل آلوده نیز میتواند منجر به انتقال شود. استفاده از وسایل شخصی و رعایت بهداشت فردی در کاهش احتمال انتقال مؤثر است.
۵. آیا ابتلا به HPV به معنای حتمی بودن سرطان است؟
خیر. بسیاری از افراد آلوده هرگز به سرطان مبتلا نمیشوند. انجام منظم تستهای غربالگری (پاپ اسمیر و HPV تست) و پیگیری پزشکی به تشخیص زودهنگام تغییرات سلولی کمک میکند و احتمال ابتلا به سرطان را به حداقل میرساند.
- HPV (Human Papilloma Virus). Cleveland Clinic. October 21, 2024.
- Warts. Cedars-Sinai.
- Warts: FAQs. American Academy of Dermatology Association. May 8, 2025.
- Anogenital Warts. Centers for Disease Control and Prevention. July 22, 2021.
- HPV Infection. Mayo Clinic. April 19, 2025.
- HPV and Cancer. National Cancer Institute. May 9, 2025.
- Warts: Diagnosis and Treatment. American Academy of Dermatology Association. May 8, 2025.
- Abnormal Cervical Cancer Screening Test Results. American College of Obstetricians and Gynecologists. August 2023.
- https://www.everydayhealth.com/hpv/guide/symptoms/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
