بیماری لثه در دو مرحله بروز میکند: ژنژیویت (التهاب خفیف لثه) و پریودنتیت (بیماری پیشرفته لثه).
در مرحله ابتدایی، یعنی ژنژیویت، فرد ممکن است با قرمزی، تورم یا خونریزی لثهها مواجه شود که اگر درمان نشود، به مراحل پیشرفتهتر میرسد.
پریودنتیت مرحله پیشرفته بیماری لثه است که در آن، لثهها شروع به عقبنشینی از دندانها میکنند.
در صورت عدم درمان، این وضعیت میتواند به علائمی مانند بوی بد دهان، حساسیت دندانها به گرما یا سرما، عفونت لثه، آبسه دندانی، درد فک و دندان، از بین رفتن استخوان زیر لثه، شلشدن یا از دست دادن دندانها و تغییر در الگوی گاز گرفتن منجر شود.
تحقیقات نشان میدهد حدود ۴۲٪ از بزرگسالان بالای ۳۰ سال در ایالات متحده به پریودنتیت مبتلا هستند[1].
این آمار نشاندهنده شیوع گسترده بیماری لثه و اهمیت پیشگیری و درمان آن است.
درمان
درمان ژنژیویت معمولاً شامل رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندانپزشک برای جرمگیری است.
این اقدامات باعث کاهش باکتریهایی میشوند که عامل بیماری لثه هستند و از پیشرفت بیماری جلوگیری میکنند.
اما درمان پریودنتیت، به علت شدت بیشتر، نیازمند اقدامات پیشرفتهتری است.
بسته به میزان پیشرفت بیماری، روشهایی مانند داروهای خوراکی یا موضعی، آنتیبیوتیک، پاکسازی عمیق سطح ریشه دندان، جراحی اصلاح لثه یا حتی کشیدن دندان ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.
مینای ضعیف دندان
دندانها از دو لایه اصلی تشکیل شدهاند: لایه سخت بیرونی به نام مینای دندان و لایه نرمتر درونی به نام عاج.
عاج دندان دارای لولههای میکروسکوپی است که به اعصاب داخل دندان متصلاند و در صورت ضعیف یا فرسوده شدن مینای دندان، این اعصاب در معرض محرکهایی مانند سرما یا گرما قرار میگیرند.
این وضعیت باعث حساسیت دندانی میشود که اغلب هنگام مسواکزدن یا مصرف غذاها و نوشیدنیهای داغ یا سرد بروز میکند.
در برخی افراد، این درد میتواند بهصورت تیز و ناگهانی یا بهصورت درد مبهم و دائمی احساس شود.
اگر فردی در چندین دندان خود دچار فرسایش مینای دندان شده باشد، ممکن است درد گستردهای را در تمام دندانها تجربه کند.
این نوع درد ممکن است با عوامل دیگری مانند سایش مکانیکی، اسیدیته دهان یا حتی رژیم غذایی مرتبط باشد.
درمان
در صورتی که نشانهای از پوسیدگی وجود نداشته باشد، دندانپزشک ممکن است خمیردندان ضد حساسیت تجویز کند.
علاوه بر آن، استفاده از ژل فلوراید یا مواد ضد حساسیت روی دندانها نیز میتواند در محافظت از مینای دندان مؤثر باشد.
اما اگر نشانههایی از پوسیدگی دیده شود، درمانهای تخصصیتری لازم است.
روشهایی مانند روکش، اینله، باندینگ، عصبکشی یا جراحی پیوند لثه ممکن است برای ترمیم ساختار آسیبدیده دندان انجام گیرد.

medicalnewstoday
پوسیدگی دندان یا آبسه
پوسیدگی دندان در واقع سوراخی است که در سطح مینای دندان ایجاد میشود و در صورت عدم درمان، ممکن است به عمق دندان و ناحیه پالپ یا عصب گسترش یابد.
این امر میتواند منجر به درد شدید و تیرکشندهای شود که حتی به دیگر دندانها یا فک منتشر میشود.
در برخی موارد، پوسیدگی میتواند منجر به تشکیل آبسه شود که نوعی عفونت حاد در داخل دندان یا عمق لثه است.
علائم آبسه ممکن است شامل قرمزی یا تورم لثهها، درد ناگهانی یا شدید در دندان، لثه یا فک، درد هنگام گاز گرفتن یا جویدن، تورم صورت یا گونه، سختی در بلع و حتی تب باشد[2].
درمان
درمان پوسیدگی دندان معمولاً شامل برداشت بافت پوسیده و پر کردن دندان است.
اگر آسیب پیشرفته باشد، ممکن است به عصبکشی یا کشیدن دندان نیاز باشد تا از گسترش عفونت جلوگیری شود.
افرادی که به آبسه دندان مبتلا شدهاند و دچار تورم و تب هستند، به آنتیبیوتیک نیاز دارند.
همچنین لازم است عامل اصلی ایجاد آبسه نیز درمان شود تا از عود آن جلوگیری گردد.
در موارد نادر، عفونت ناشی از آبسه درماننشده میتواند وارد جریان خون شده و به سایر نقاط بدن گسترش یابد، که در این صورت یک وضعیت اورژانسی خواهد بود.
بنابراین هرگونه علائم مشکوک به آبسه باید فوراً توسط پزشک بررسی و درمان شود.
دندانقروچه
اصطلاح پزشکی برای دندانقروچه یا فشار دادن دندانها به هم، براکسیسم (Bruxism) است.
فرد ممکن است در طول روز یا هنگام خواب، ناخودآگاه دندانهای خود را فشار دهد یا بساید.
عوامل ایجادکننده دندانقروچه میتواند شامل استرس، اضطراب، مصرف کافئین یا الکل، استعمال دخانیات، عوامل ژنتیکی یا مصرف داروهایی برای اختلالاتی مانند ADHD، صرع و افسردگی باشد[3].
دندانقروچه میتواند مینای دندان را ساییده و باعث شکستگی یا آسیب به دندانها شود، که به درد عمومی در دهان منجر میگردد.
درمان
یکی از روشهای رایج برای کنترل براکسیسم، استفاده از محافظ دندانی در طول شب است.
این وسیله از تماس مستقیم دندانهای بالا و پایین با یکدیگر جلوگیری میکند و سایش را کاهش میدهد.
علاوه بر این، تمرینات تنفسی عمیق، یوگا، ماساژ و مدیتیشن میتوانند در کاهش استرس مؤثر باشند.
افرادی که بهصورت مزمن دندانقروچه دارند، ممکن است نیاز به درمانهای ترمیمی گستردهای برای بازسازی دندانهای آسیبدیده داشته باشند.
سندرم مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ)
سندرم TMJ یک اختلال عضلانی-اسکلتی است که مفصل گیجگاهی-فکی را تحت تأثیر قرار میدهد؛ این مفصل، فک پایین را به جمجمه متصل میکند.
درد ناگهانی یا شدید در فک، گوش یا ناحیه گیجگاه از علائم رایج این سندرم است که ممکن است به دندانها نیز سرایت کند[4].
علائم دیگر این سندرم میتواند شامل دشواری در حرکت فک، صدای تقتق یا ساییدگی هنگام باز یا بسته کردن دهان، جابجایی فک، سردرد، تورم صورت، درد گردن یا صورت و حتی وزوز گوش، سرگیجه یا کاهش شنوایی باشد.
علت دقیق این سندرم هنوز مشخص نیست، اما ژنتیک، درک درد فرد و عوامل روانی در آن نقش دارند.
درمان
درمان TMJ بسته به علت بروز آن متفاوت است و ممکن است شامل داروهای مسکن، مصرف غذاهای نرم، انجام تمرینات مقاومتی فک، استفاده از محافظ دندانی، کمپرس گرم یا سرد، تحریک الکتریکی عصب یا حتی جراحی فک در موارد شدید باشد.
هدف از درمان، کاهش درد، بهبود عملکرد فک و پیشگیری از آسیب بیشتر به مفصل است.
دندانهای فشرده و ناهماهنگی فک
دندانهای فشرده میتوانند فشار زیادی به یکدیگر وارد کنند که این فشار منجر به درد میشود.
همچنین، این وضعیت ممکن است باعث ناهماهنگی فک در هنگام بسته شدن دهان شود که به آن مالاکلوژن گفته میشود[5].
دندانهای فشرده و ناهماهنگ ممکن است منجر به احساس درد یا فشار در چند ناحیه از دهان شوند.
گاهی حتی تمام دندانها میتوانند درگیر شوند و درد در سراسر دهان احساس شود.
علائم دیگر فشردگی دندان
- دندانهای کج یا رویهمافتاده
- درد در پشت دهان ناشی از رویش دندان عقل
- تغییر تدریجی در فرم دندانها یا گاز گرفتن
درمان
بهجز درد، فشردگی دندان میتواند باکتریها را در فواصل غیرقابلدسترسی محبوس کند و خطر پوسیدگی را افزایش دهد.
برای درمان این مشکل، دندانپزشک ممکن است توصیه به کشیدن برخی دندانها، استفاده از ارتودنسی یا جراحی فک کند.
سینوزیت
سینوزیت به التهاب سینوسها اطلاق میشود که فضاهای پر از هوا در پشت گونهها و پیشانی هستند.
این التهاب میتواند باعث فشار و درد ناگهانی در فک شود که به دندانها منتقل گردد.
مناطق دیگری که ممکن است دردناک یا حساس شوند عبارتند از پیشانی، اطراف چشم و گونهها.
بر اساس گفته انجمن آلرژی، آسم و ایمونولوژی آمریکا (AAAAI)، علائم دیگر سینوزیت شامل گرفتگی بینی، ترشحات سبز یا زرد، دنداندرد، احساس مزه بد در حلق (در اثر ترشحات پشت بینی)، سرفه و تب است.

درمان
بیشتر موارد سینوزیت ظرف ۷ تا ۱۰ روز بهبود مییابد و در این مدت میتوان از داروهای مسکن، ضدالتهاب، ضداحتقان و کمپرس گرم استفاده کرد.
در صورت ادامهدار بودن علائم یا درد شدید، باید به پزشک مراجعه کرد تا در صورت وجود عفونت باکتریایی، آنتیبیوتیک یا اسپری بینی کورتونی تجویز شود.
چه زمانی به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنیم؟
درد دندان میتواند علل متعددی داشته باشد، اما تشخیص دقیق آن تنها بر اساس علائم درد امکانپذیر نیست.
بنابراین، هر فردی که دچار درد دندان میشود، باید برای ارزیابی به دندانپزشک مراجعه کند.
برخی موارد، مانند علائم آبسه دندانی، نیاز به مراجعه فوری دارند.
در موارد نادر، عفونت ناشی از آبسه درماننشده میتواند به سایر قسمتهای بدن سرایت کرده و منجر به عوارض شدید شود.
جمعبندی
دلایل زیادی برای درد ناگهانی در همه دندانها وجود دارد، از جمله پوسیدگی، بیماری لثه، دندانقروچه و سینوزیت.
استفاده از ژلهای بیحسکننده، کمپرس گرم یا داروهای مسکن تنها بهصورت موقت درد را تسکین میدهند.
اما این روشها عامل اصلی درد را برطرف نمیکنند.
افرادی که دچار هرگونه درد دندانی میشوند، باید در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه کنند تا از پیشرفت مشکلات جلوگیری شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Bruxism. (2025).
https://www.nidcr.nih.gov/health-info/bruxism - Eke PI, et al. (2018). Periodontitis in US adults.
https://jada.ada.org/article/S0002-8177(18)30276-9/abstract - Ghodasra R, et al. (2023). Orthodontics, malocclusion.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK592395/ - Gum disease information. (n.d.).
https://www.perio.org/for-patients/gum-disease-information/ - Kwon TH, et al. (2021). Current concepts in the management of periodontitis.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0020653920365606 - Morris AL, et al. (2023). Anatomy, head and neck, teeth.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557543/ - Sanders JL, et al. (2023). Dental abscess.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493149/ - Sensitive teeth. (n.d.).
https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/sensitive-teeth - Sinusitis. (2025).
https://www.aaaai.org/conditions-treatments/allergies/sinusitis - TMD (temporomandibular disorders). (2025).
https://www.nidcr.nih.gov/health-info/tmd - https://www.medicalnewstoday.com/articles/all-my-teeth-hurt-suddenly
