سردرد گرسنگی چیست؟
سردرد ناشی از گرسنگی زمانی اتفاق میافتد که به اندازهی کافی غذا یا مایعات مصرف نکنید، که این موضوع باعث افت قند خون و در نتیجه ایجاد علائمی مانند سرگیجه، تهوع و درد میشود. این نوع سردرد معمولاً ظرف مدت ۳۰ دقیقه پس از خوردن غذا برطرف میشود.
افت قند خون، یا همان هیپوگلیسمی، یکی از مکانیسمهای اصلی فیزیولوژیک دخیل در این نوع سردرد است، که میتواند حتی در افراد بدون دیابت نیز اتفاق بیفتد.
چه عواملی باعث سردرد گرسنگی میشوند؟
سردردهای گرسنگی اغلب زمانی بروز میکنند که به مقدار کافی غذا نخورده باشید، که این موضوع باعث افت قند خون میشود؛ وضعیتی که به آن هیپوگلیسمی میگویند1. در این حالت، مغز که به گلوکز بهعنوان منبع اصلی انرژی وابسته است، دچار اختلال عملکرد شده و درد ایجاد میشود.
با این حال، تنها نخوردن غذا نیست که میتواند باعث کاهش قند خون شود، بلکه عوامل دیگری نیز نقش دارند2.
- مصرف ناکافی کربوهیدراتها که از جمله درشتمغذیهایی هستند که بدن آنها را به گلوکز تبدیل میکند
- نوشیدن ناکافی مایعات که منجر به کمآبی بدن (دهیدراتاسیون) میشود
- مصرف بیشازحد داروهای دیابت که ممکن است قند خون را بیشازاندازه کاهش دهد
- فعالیت بدنی شدیدتر از حد معمول که باعث مصرف بیشتر گلوکز میشود
- مصرف بیشازحد الکل که ذخایر گلیکوژن کبد را تخلیه میکند
- بیماریهایی که منجر به کاهش اشتها یا استفراغ میشوند و باعث افت ناگهانی مواد مغذی و الکترولیتها در بدن میگردند
هیپوگلیسمی معمولاً در افراد دیابتی، بهویژه دیابت نوع یک، شایعتر است، اما نوعی هیپوگلیسمی غیر دیابتی نیز وجود دارد که در آن بدون ابتلا به دیابت، افت قند خون تجربه میشود. این اختلال میتواند در شرایط خاص متابولیک یا به دنبال استرس شدید نیز رخ دهد.
بهجز کاهش قند خون، عوامل دیگری نیز میتوانند موجب سردرد ناشی از گرسنگی شوند3:
- تغییرات در رگهای خونی: رگهای مغزی ممکن است پس از انقباض طولانی، دچار گشادشدگی ناگهانی شوند؛ برای مثال، قطع ناگهانی کافئین یا حذف وعدههای غذایی میتواند باعث چنین واکنشی و بروز سردردهای میگرنی شود4.
- خواب بیش از حد: این رفتار ممکن است به خودی خود عامل سردرد باشد یا از طریق حذف وعدهی غذایی و دهیدراتاسیون به این مشکل منجر شود.
- تنش عضلانی: آنچه اغلب بهعنوان «سردرد گرسنگی» شناخته میشود ممکن است ناشی از کشیدگی یا استفادهی بیشازحد از عضلات گردن و شانه باشد که در نهایت باعث سردرد تنشی میشود.
علائم سردرد ناشی از گرسنگی
سردرد گرسنگی میتواند طیفی از علائم را ایجاد کند که برخی شبیه به سردرد تنشی و برخی دیگر شبیه به علائم هیپوگلیسمی هستند3. این نوع سردرد معمولاً با احساس سنگینی یا ضربان در سر همراه است و به مرور تشدید میشود.
نشانههای شایع عبارتند از:
- درد مبهم و ضرباندار شبیه سردرد تنشی
- احساس سرگیجه و سبکی سر
- لرزش دستها یا بدن
- احساس گیجی یا کاهش تمرکز ذهنی
راهکارهای فوری برای تسکین درد
مؤثرترین درمان برای سردرد گرسنگی، خوردن غذاست که باعث تعادل قند خون شده و معمولاً ظرف مدت ۳۰ دقیقه علائم را بهطور کامل برطرف میکند. بهتر است غذاهایی با شاخص گلیسمی متوسط و ترکیبی از کربوهیدرات، پروتئین و چربی مصرف شوند تا اثر پایدارتری داشته باشند.
در صورتی که دیابت دارید و دچار هیپوگلیسمی شدهاید، از قانون ۱۵-۱۵ استفاده کنید: ابتدا ۱۵ گرم کربوهیدرات مصرف کنید، سپس ۱۵ دقیقه صبر کرده و دوباره سطح قند خون را اندازه بگیرید؛ اگر هنوز زیر ۷۰ میلیگرم بر دسیلیتر است، این مراحل را تکرار کنید تا سطح قند خون به میزان طبیعی برسد5.
چگونه از بازگشت سردرد جلوگیری کنیم؟
برای پیشگیری از سردردهای ناشی از گرسنگی مرتبط با افت قند خون، توصیه میشود که وعدههای غذایی کوچک، متعادل و منظم داشته باشید تا سطح گلوکز خون پایدار بماند. انتخاب مواد غذایی غنی از فیبر و پروتئین در کنار کربوهیدراتها میتواند به کنترل بهتر قند خون کمک کند.
برای انواع دیگر سردرد گرسنگی نیز اقدامات زیر پیشنهاد میشود:
- افزایش مصرف آب برای جلوگیری از دهیدراتاسیون؛ اگر طعم آب برایتان خوشایند نیست، میتوانید از قطرههای بدون قند طعمدار استفاده کنید.
- جلوگیری از سردردهای ناشی از قطع کافئین با تنظیم مصرف آن؛ نوسانات شدید مصرف میتواند باعث وابستگی و در نتیجه سردرد ترک کافئین شود6.
- تنظیم زمان خواب برای جلوگیری از خواب بیشازحد یا ناکافی که هر دو میتوانند منجر به سردرد شوند.
- استفاده از راهبردهای مؤثر برای مدیریت استرس مانند تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگا یا مشاوره روانشناسی.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورتی که شما یا فردی که از او مراقبت میکنید، همراه با سردرد علائم زیر را نیز تجربه میکنید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید یا خدمات اورژانسی دریافت نمایید7:
برخی از این علائم ممکن است نشانهی شرایط خطرناک و تهدیدکنندهی حیات باشند که نیاز به تشخیص فوری و مداخلهی پزشکی دارند.
- تب بالا
- تشنج یا حرکات غیرارادی شدید
- درد مداوم و غیرقابل تحمل
- از دستدادن هوشیاری یا بیهوشی
- درد در ناحیه چشم یا گوش
- ناتوانی در انجام فعالیتهای روزمره مانند صحبت کردن، راهرفتن یا تمرکز کردن
نکات کلیدی
برای جلوگیری از سردرد ناشی از گرسنگی، وعدههای غذایی یا میانوعدههای کوچک و متعادلی را هر چند ساعت یکبار مصرف کنید. این کار سطح انرژی بدن و عملکرد مغز را پایدار نگه میدارد.
برای کنترل و کاهش سایر انواع سردرد، از راهکارهایی مانند کاهش مصرف کافئین، تنظیم خواب، هیدراتهماندن و کاهش استرس استفاده کنید تا از تکرار سردردهای آزاردهنده پیشگیری شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Diabetes Association. Low blood glucose (hypoglycemia).
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Low Blood Glucose (Hypoglycemia).
- National Headache Foundation. The Complete Headache Chart.
- Fagherazzi G, El Fatouhi D, Fournier A, et al. Associations between migraine and type 2 diabetes in women: findings from the E3N cohort study. JAMA Neurol. 2019;76(3):257–263. doi:10.1001/jamaneurol.2018.3960
- American Diabetes Association. Low blood sugar (Hypoglycemia).
- American Migraine Foundation. Understanding caffeine headaches.
- Harvard Health Publishing. What type of headache do you have?
- https://www.verywellhealth.com/hunger-headache-5184638
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
