وجود مایع در گوش میتواند ناشی از التهاب، ترشحات مخاطی یا مشکلات ساختاری در گوش باشد که مانع تخلیه طبیعی مایع از مجرای شنوایی میشوند.
مایع در گوش ممکن است بهتدریج خودبهخود تخلیه شود، اما در برخی موارد نیاز به درمانهای دیگر است، از جمله آنتیبیوتیک در صورت عفونت یا جراحی برای تخلیه مایع. رعایت بهداشت و پیشگیری از تحریکات، شستشوی دستها و بهروزرسانی واکسیناسیون میتواند از تجمع مایع در گوش جلوگیری کند.
علل وجود مایع در گوش
مایع در گوش، که به آن اوتیت میانی با افیوژن (OME) نیز گفته میشود، زمانی رخ میدهد که التهاب یا انسداد مجرای استاش گوش را مسدود کرده و مانع تخلیه مایع از گوش میانی شود. این انسداد باعث تجمع مایع پشت پرده گوش شده و علائمی مانند کاهش شنوایی یا احساس فشار و درد ایجاد میکند.
برخی از علل رایج تجمع مایع در گوش عبارتند از:
- عفونتهای ویروسی یا باکتریایی گوش
- آلرژیها
- گرفتگی ناشی از سرماخوردگی یا عفونتهای ویروسی
- رویش دندان در نوزادان
- آسیب به پرده گوش
- محرکهای شیمیایی مانند دود سیگار
- تورم بافت سینوس، پولیپ بینی، لوزهها یا آدنوئیدها که مسیر مجرای استاش را مسدود میکنند
- باروتروما ناشی از تغییرات سریع فشار هوا یا سرما
- تفاوتهای ساختاری مانند سندرم داون یا شکاف کام
کودکان بیشتر از بزرگسالان مستعد این مشکل هستند، زیرا مجرای استاش آنها کوچکتر و افقیتر است که تجمع مایع را تسهیل میکند.

رابطه جرم گوش و مایع گوش
جرم گوش سفید، زرد یا قهوهای طبیعی است و معمولاً باید کم باشد. اگر ترشح گوش ادامه پیدا کند یا خون یا چرک داشته باشد، فوراً باید به پزشک مراجعه کنید، زیرا ممکن است نشانه پارگی پرده گوش باشد.
علائم وجود مایع در گوش
علائم میتوانند خفیف یا شدید باشند و شامل موارد زیر هستند:
- احساس پر شدن یا گرفتگی گوشها
- درد و ناراحتی در گوش، از جمله ناتوانی در باز کردن فشار گوشها
- کاهش یا گرفتگی شنوایی
- خروج مایع از گوش
- وزوز گوش (تینیتوس) یا مشکلات تعادلی ناشی از سرگیجه
در کودکان، مایع در گوش شایع است و حدود ۷۵٪ از آنها قبل از سن ۳ سالگی آن را تجربه میکنند. علائم اضافی در کودکان میتواند شامل کشیدن گوش، گریه بیش از حد و مشکل در خواب باشد. گاهی تاخیر در گفتار یا مشکل در آزمون شنوایی اولین نشانه وجود مایع در گوش است.
آیا OME یک عفونت گوش است؟
مایع در گوش به نام اوتیت میانی با افیوژن (OME) شناخته میشود و معمولاً آلوده نیست. عفونت گوش زمانی رخ میدهد که این مایع توسط باکتری یا ویروس آلوده شود.
زمان مراجعه به پزشک
باید به پزشک مراجعه کنید اگر:
- شنوایی شما تغییر کرده است
- تب یا علائم تشدید شونده دارید
- مایع از گوش شما خارج میشود
تشخیص مایع در گوش
مایع در گوش اغلب بدون علامت است و ممکن است تشخیص داده نشود. برای تعیین علت، متخصص گوش، حلق و بینی با تجهیزات تشخیصی دقیقتر بهتر از پزشک عمومی میتواند ارزیابی کند.
روشهای تشخیص شامل:
- معاینه با اتوسکوپ: مشاهده حباب یا سطح مایع پشت پرده گوش و تغییر رنگ یا حرکت غیرطبیعی پرده
- تیمپانومتری: اندازهگیری فشار داخل گوش با دستگاه تیمپانومتر
این آزمایشها شنوایی را تشخیص نمیدهند، اما نیاز به آزمایشات تکمیلی را نشان میدهند.

درمان مایع در گوش
مایع در گوش معمولاً طی چند هفته خودبهخود تخلیه میشود، اما بسته به علت ممکن است نیاز به درمان باشد. درمانها شامل:
- تست شنوایی و مشاهده بیشتر
- دکونژستانتهای بینی برای کاهش التهاب
- آنتیبیوتیک برای عفونت باکتریایی
- قرار دادن لوله در گوش
- جراحی برای حذف آدنوئیدهای بزرگ
- آنتیهیستامینها برای کنترل آلرژی و سینوزیت مزمن، هرچند ممکن است مایع موجود را تخلیه نکنند
در بزرگسالان، ممکن است تا سه ماه طول بکشد تا مایع خودبهخود تخلیه شود و در صورت ادامه مشکل، پزشک علل یا درمانهای تکمیلی را بررسی خواهد کرد.
درمانهای طبیعی
هیچ شواهد علمی مبنی بر اثرگذاری رژیمهای غذایی خاص، داروهای گیاهی، درمانهای کایروپراکتیک یا سایر روشهای مکمل و جایگزین برای OME وجود ندارد.
پیشگیری از مایع در گوش
راهکارهای پیشگیری شامل:
- ترک سیگار و دوری از دود سیگار
- مدیریت آلرژی با دارو یا اجتناب از محرکها
- رعایت بهداشت و واکسیناسیون به موقع
- تغذیه با شیر مادر، حتی برای چند هفته
- اجتناب از شنا، غواصی و پرواز در صورت گرفتگی یا عفونت گوش
- استفاده از گوشگیر یا قطره گوش در محیطهای پرصدا
- خشک کردن کامل گوشها پس از شنا
واکسنهایی که میتوانند عفونت گوش را کاهش دهند
واکسیناسیون پنوموکوکال (Prevnar) از شایعترین نوع عفونت گوش پیشگیری میکند و واکسن آنفولانزا سالیانه از بیماریهایی که میتوانند منجر به تجمع مایع در گوش شوند، جلوگیری میکند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Penn Medicine. Ear infection (middle ear).
- American Academy of Family Physicians. Otitis media (with effusion).
- Brook I. Late side effects of radiation treatment for head and neck cancer. Radiat Oncol J. 2020;38(2):84-92. doi: 10.3857/roj.2020.00213
- Gao T, Li X, Hu J, et al. Management of traumatic tympanic membrane perforation: a comparative study. Ther Clin Risk Manag. 2017;13:927-931. doi:10.2147/TCRM.S139631
- Johns Hopkins Medicine. Ear infection (otitis media).
- Hoberman A, Paradise JL, Rockette HE, Kearney DH, Bhatnagar S, Shope TR, et al. Shortened Antimicrobial Treatment for Acute Otitis Media in Young Children. N Engl J Med. 2016;375(25):2446-2456. doi: 10.1056/NEJMoa1606043
- Fruhner M. Children's Hospital Los Angeles. What is middle ear fluid and how can this impact my child?
- Centers for Disease Control and Prevention. Ear infection.
- Centers for Disease Control and Prevention. Ear infection basics.
- Rosenfeld RM, Tunkel DE, Schwartz SR, Anne S, Bishop CE, Chelius DC, et al. Clinical Practice Guideline: Tympanostomy Tubes in Children (Update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2022;166(1_suppl):S1-S55. doi: 10.1177/01945998211065662
- Núñez-Batalla F, Jáudenes-Casaubón C, Sequí-Canet JM, et al. Diagnosis and treatment of otitis media with effusion: CODEPEH recommendations. Acta Otorrinolaringológica Española. 2019;70(1):36-46. doi:10.1016/j.otorri.2017.07.004
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery. Treating and managing ear fluid.
- Marom T, Marchisio P, Tamir SO, et al. Complementary and alternative medicine treatment options for otitis media: A systematic review. Medicine (Baltimore). 2016;95(6):e2695. doi:10.1097/MD.0000000000002695
- Healthdirect.gov. Fluid from the ear.
- https://www.verywellhealth.com/diagnosis-and-treatment-for-fluid-in-the-ear-1192211
Additional Reading
- National Library of Medicine. Otitis media with effusion.
