نوشیدن یک یا دو لیوان آب پس از بیدار شدن از خواب، عادتی رایج برای شروع روز است. برخی افراد معتقدند این کار متابولیسم را فعال میکند، به چربیسوزی کمک میکند و باعث کاهش وزن میشود. اما شواهد علمی درباره این ادعاها چه میگویند؟
بررسیها نشان میدهند نوشیدن آب با معده خالی ممکن است برای مدت کوتاهی مصرف انرژی بدن را افزایش دهد و نوشیدن آب پیش از غذا نیز میتواند به کنترل اشتها کمک کند. بااینحال، این اثرات معمولاً محدود هستند و نباید آنها را جایگزین روشهای اصلی مدیریت وزن دانست.
۱. نوشیدن آب با معده خالی ممکن است متابولیسم را کمی افزایش دهد
برخی مطالعات کوچک بالینی نشان دادهاند که نوشیدن حدود ۵۰۰ میلیلیتر آب، معادل دو لیوان، در ابتدای صبح و با معده خالی میتواند میزان کالریسوزی بدن را برای مدت کوتاهی افزایش دهد.
در بعضی از این پژوهشها، افزایش موقت مصرف انرژی تا حدود ۳۰ درصد برای نزدیک به یک ساعت گزارش شده است. بااینحال، این عدد به معنای افزایش ۳۰ درصدی کالریسوزی روزانه یا چربیسوزی قابلتوجه نیست.
این پدیده که به آن «گرمازایی ناشی از مصرف آب» گفته میشود، احتمالاً از دو مسیر اتفاق میافتد:
- فعال شدن موقت سیستم عصبی سمپاتیک: نوشیدن آب ممکن است فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک را افزایش دهد؛ سیستمی که در تنظیم ضربان قلب، فشار خون و برخی فرایندهای مصرف انرژی نقش دارد.
- تنظیم دمای آب در بدن: بدن برای رساندن آب مصرفشده به دمای داخلی خود مقداری انرژی مصرف میکند. این فرایند نیز میتواند سهم کوچکی در افزایش مصرف انرژی داشته باشد.
اما نکته مهم، مقدار واقعی کالری مصرفشده است. بر اساس یکی از مطالعات، نوشیدن حدود ۵۰۰ میلیلیتر آب تنها نزدیک به ۲۴ کیلوکالری مصرف انرژی اضافی ایجاد میکند.
بنابراین، اگرچه نوشیدن آب ممکن است متابولیسم را برای مدت کوتاهی تحت تأثیر قرار دهد، این افزایش آنقدر زیاد نیست که بهتنهایی کاهش وزن قابلتوجهی ایجاد کند.

۲. نوشیدن آب قبل از غذا میتواند اشتها را کاهش دهد
یکی دیگر از اثرات احتمالی نوشیدن آب، کمک به کنترل اشتهاست. برخی مطالعات کوچک نشان دادهاند بزرگسالانی که حدود ۳۰ دقیقه پیش از غذا آب مینوشند، ممکن است نسبت به افرادی که این کار را انجام نمیدهند، غذای کمتری مصرف کنند.
هنوز سازوکار دقیق این اثر کاملاً مشخص نیست، اما چند توضیح احتمالی برای آن مطرح شده است:
- افزایش احساس سیری: ورود آب به معده میتواند بهطور موقت احساس پری معده ایجاد کند.
- کاهش احساس گرسنگی: نوشیدن آب پیش از غذا ممکن است شدت گرسنگی را کمتر کند.
- تأخیر در تخلیه معده: در برخی شرایط، آب میتواند بر سرعت خروج محتویات معده تأثیر بگذارد.
- کاهش تراکم انرژی محتویات معده: اضافه شدن آب به محتویات معده میتواند تراکم انرژی آنها را کاهش دهد.
- کمک به تصمیمگیری بهتر هنگام غذا خوردن: ایجاد وقفه کوتاه پیش از شروع غذا ممکن است به کنترل رفتارهای تکانشی و انتخاب آگاهانهتر مواد غذایی کمک کند.
نوشیدن آب پیش از غذا همچنین میتواند در مدیریت وزن مفید باشد؛ بهخصوص زمانی که جایگزین نوشیدنیهای شیرین مانند نوشابه، آبمیوههای صنعتی یا نوشیدنیهای قندی شود.
برخی شواهد نشان میدهند این روش ممکن است برای افراد میانسال و سالمند مؤثرتر باشد؛ اما نباید آن را راهکاری قطعی یا مستقل برای کاهش وزن در نظر گرفت.
بهترین زمان نوشیدن آب برای افزایش متابولیسم چه زمانی است؟
بیشتر مطالعاتی که اثر آب بر متابولیسم را بررسی کردهاند، نوشیدن آب را در شرایط ناشتا، معمولاً ابتدای صبح یا پیش از وعده غذایی، مورد ارزیابی قرار دادهاند.
بااینحال، هنوز شواهد علمی قوی وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب در ساعت مشخصی از روز، نسبت به زمانهای دیگر، مزیت متابولیکی ویژهای ایجاد میکند.
نکات مهم درباره زمان مصرف آب عبارتاند از:
- بسیاری از مطالعات در این زمینه روی تعداد محدودی از افراد انجام شدهاند.
- بخشی از پژوهشها قدیمی هستند و نتایج آنها به بررسیهای بیشتر نیاز دارد.
- شواهد کافی برای برتری قطعی نوشیدن آب صبح ناشتا نسبت به سایر زمانهای روز وجود ندارد.
- هنوز مشخص نیست بهترین زمان نوشیدن آب برای افزایش انرژی، بهبود گوارش یا کاهش وزن دقیقاً چه زمانی است.
در نتیجه، مهمتر از زمان نوشیدن آب، دریافت مایعات کافی در طول روز و جایگزین کردن نوشیدنیهای شیرین با آب است.
با معده خالی چه مقدار آب بنوشیم؟
در مطالعات بالینی، معمولاً مقادیر ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیلیتر آب، معادل حدود یک تا دو لیوان، برای بررسی اثرات نوشیدن آب پیش از غذا یا در ابتدای صبح استفاده شده است.
این مقدار میتواند برای بسیاری از افراد سالم نقطه شروع مناسبی باشد؛ اما نیاز بدن به آب به عواملی مانند وزن، میزان فعالیت بدنی، شرایط آبوهوایی، رژیم غذایی و وضعیت سلامت بستگی دارد.
عملکرد کلیهها نیز در تعیین میزان ایمن مصرف آب اهمیت دارد.
افرادی که کلیههای سالمی دارند، معمولاً توانایی دفع حجم قابلتوجهی از آب اضافی را دارند. در برخی منابع، حداکثر ظرفیت دفع آب در افراد سالم حدود یک لیتر در ساعت ذکر شده است؛ اما این عدد را نباید بهعنوان مقدار مجاز یا توصیهشده برای نوشیدن در هر ساعت در نظر گرفت. مصرف سریع و بیشازحد آب حتی در افراد سالم نیز میتواند خطرناک باشد.
در مقابل، افراد مبتلا به بیماری کلیوی، نارسایی قلبی یا برخی بیماریهای دیگر ممکن است به محدودیت مصرف مایعات نیاز داشته باشند. میزان مجاز آب برای این افراد باید بر اساس عملکرد کلیهها و شرایط پزشکی تعیین شود.
آیا نوشیدن بیشازحد آب خطرناک است؟
بله. اگر در مدت کوتاهی آب بسیار زیادی مصرف شود، ممکن است غلظت سدیم خون کاهش پیدا کند. این وضعیت که «هیپوناترمی» نام دارد، میتواند باعث اختلال در عملکرد سلولها، بهویژه سلولهای مغزی شود.
علائم آن ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- سردرد و تهوع
- گیجی و اختلال تمرکز
- خوابآلودگی و ضعف
- در موارد شدید، تشنج و کاهش سطح هوشیاری
این وضعیت نادر است، اما میتواند جدی و حتی تهدیدکننده زندگی باشد. بنابراین، نوشیدن آب باید متناسب با نیاز بدن و بدون زیادهروی انجام شود.
جمعبندی؛ آیا نوشیدن آب ناشتا به کاهش وزن کمک میکند؟
نوشیدن آب با معده خالی ممکن است برای مدت کوتاهی مصرف انرژی بدن را افزایش دهد، اما مقدار کالری اضافی سوزاندهشده بسیار محدود است. همچنین نوشیدن حدود یک تا دو لیوان آب، تقریباً ۳۰ دقیقه پیش از غذا، میتواند در برخی افراد احساس سیری را افزایش دهد و به کاهش مقدار غذای مصرفی کمک کند.
برای مدیریت وزن، بهتر است از آب بهعنوان جایگزین نوشیدنیهای شیرین استفاده کنید و در کنار آن، رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم و خواب کافی داشته باشید.
در نهایت، لازم نیست برای افزایش متابولیسم حتماً آب را در ساعت مشخصی بنوشید یا صبح ناشتا مقدار زیادی آب مصرف کنید. دریافت مایعات متناسب با نیاز بدن در طول روز، مهمتر از زمانبندی خاص نوشیدن آب است. اگر بیماری کلیوی یا قلبی دارید و باید مصرف مایعات را محدود کنید، مقدار مناسب آب را با پزشک یا متخصص تغذیه تعیین کنید.
- Boschmann M, Steiniger J, Franke G, et al. Water drinking induces thermogenesis through osmosensitive mechanisms. J Clin Endocrinol Metab. 2007;92(8):3334-3337. doi:10.1210/jc.2006-1438
- Boschmann M, Steiniger J, Hille U, et al. Water-induced thermogenesis. J Clin Endocrinol Metab. 2003;88(12):6015-6019. doi:10.1210/jc.2003-030780
- Vij VA, Joshi AS. Effect of ‘water induced thermogenesis’ on body weight, body mass index and body composition of overweight subjects. J Clin Diagn Res. 2013;7(9):1894-1896. doi:10.7860/JCDR/2013/5862.3344
- Van Walleghen EL, Orr JS, Gentile CL, et al. Pre-meal water consumption reduces meal energy intake in older but not younger subjects. Obesity (Silver Spring). 2007;15(1):93-99. doi:10.1038/oby.2007.506
- Jeong JN. Effect of pre-meal water consumption on energy intake and satiety in non-obese young adults. Clin Nutr Res. 2018;7(4):291-296. doi:10.7762/cnr.2018.7.4.291
- Davy BM, Davy KP, Savla JT, et al. Water intake, hydration, and weight management: the glass is half-full!. Physiol Behav. 2025;297:114953. doi:10.1016/j.physbeh.2025.114953
- Hakam N, Guzman Fuentes JL, Nabavizadeh B, et al. Outcomes in randomized clinical trials testing changes in daily water intake: A systematic review. JAMA Netw Open. 2024;7(11):e2447621. Published 2024 Nov 4. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.47621
- Vieux F, Maillot M, Rehm CD, et al. The timing of water and beverage consumption during the day among children and adults in the United States: Analyses of NHANES 2011-2016 data. Nutrients. 2019;11(11):2707. Published 2019 Nov 8. doi:10.3390/nu11112707
- Joo MA, Kim EY. Hyponatremia caused by excessive intake of water as a form of child abuse. Ann Pediatr Endocrinol Metab. 2013;18(2):95-98. doi:10.6065/apem.2013.18.2.95
- Eatright.org. How much water do you need?
- https://www.verywellhealth.com/drinking-water-on-an-empty-stomach-12207677
