مطالعهای جدید نشان میدهد که فرآیند پیری ممکن است از ۵۰ سالگی به بعد شتاب بیشتری بگیرد. در این تحقیق، مشخص شد که پیر شدن بافتها و اندامهای بدن از این سن بهطور قابل توجهی سرعت میگیرد، اگرچه این روند در بخشهای مختلف بدن با سرعت یکسانی اتفاق نمیافتد.
بهطور خاص، رگهای خونی مانند آئورت سریعتر از سایر بخشهای بدن دچار تغییرات مرتبط با پیری میشوند، که میتواند تأثیرات جدیتری بر سلامت قلب و عروق بگذارد. این یافته اهمیت توجه به تفاوتهای سیستمی در پیری اندامها را برجسته میکند، چراکه مدیریت سلامت باید ناحیهمحور و تخصصیتر باشد.
مطالعهای روی شتاب پیری اندامها
در این تحقیق که در مجلهی Cell منتشر شده، نمونههای بافتی از ۷۶ اهداکننده عضو مورد بررسی قرار گرفتند که همگی در اثر صدمات مغزی ناشی از حوادث جان خود را از دست داده بودند و بین ۱۴ تا ۶۸ سال داشتند.¹
نمونههای گرفتهشده شامل بافتهای متنوعی مانند قلب، ریهها، رودهها، لوزالمعده، پوست، عضله، خون و غدد فوق کلیوی بودند؛ غددی که بخشی از سیستم درونریز بدن هستند و وظیفه تولید هورمون را بر عهده دارند.²
Crispin la valiente / Getty Images
نقش هورمونها در آغاز پیری سیستمیک
بر اساس یافتههای این تحقیق، بافت غدد فوق کلیوی در حدود ۳۰ سالگی اولین نشانههای مولکولی مرتبط با پیری را نشان داد. این مسئله نشان میدهد که عدم تعادل هورمونی ممکن است یکی از نخستین عوامل آغازگر پیری گسترده در بدن باشد.
بهگفتهی دکتر گوانگهوی لیو، استاد دانشگاه علوم آکادمی چین و از نویسندگان مقاله، این نتایج نشان میدهد که سیستم درونریز میتواند محرک اولیهای در شروع زنجیرهای از تغییرات منجر به پیری عمومی باشد.
شتاب مولکولی بین ۴۵ تا ۵۵ سالگی
در فاصلهی سنی ۴۵ تا ۵۵ سال، جهشی چشمگیر در میزان پیری بافتها دیده شد، بهگونهای که آئورت بیشترین تغییرات را تجربه کرد. در این دوره همچنین لوزالمعده و طحال نیز تغییرات پایداری را از خود نشان دادند.¹
به گفتهی لیو، “دورهی سنی ۴۵ تا ۵۵ سالگی بهعنوان یک نقطهی عطف کلیدی ظاهر میشود، جایی که اغلب پروتئومهای اندامی وارد یک ‘طوفان مولکولی’ میشوند که در آن پروتئینهای متفاوتی بهطور انفجاری بیان میشوند و این نشاندهندهی گذار مهمی به پیری سیستمیک است.”
تحلیل پروتئینی بهجای ژنتیکی
نویسندگان مقاله تأکید میکنند که برای تایید این یافتهها نیاز به تحقیقات بیشتر با تعداد نمونهی بیشتر و بررسی اندامهای دیگر از جمله مغز، کلیهها و سیستم تولیدمثل وجود دارد. با این حال، این تحقیق اثبات میکند که میتوان پیری انسان را از طریق رویکرد متمرکز بر پروتئین تحلیل، اندازهگیری و حتی تغییر داد.
تحلیلهای مبتنی بر پروتئین به محققان امکان میدهند که بهجای اتکا بر اطلاعات ژنتیکی که کمتر قابل تغییر هستند، بر ساختارهای دینامیکتری مانند پروتئینها تمرکز کنند که پاسخگوتر به تغییرات سبک زندگی و درمانهای پزشکی هستند.
ساعتهای پروتئینی چگونه پیری را اندازه میگیرند
محققان در این مطالعه از «ساعتهای پروتئینی» استفاده کردند تا سن زیستی بافتها را محاسبه کنند. برخلاف ساعتهای اپیژنتیکی که تغییرات DNA را بررسی میکنند، ساعتهای پروتئینی از میزان و نوع پروتئینها برای تشخیص الگوهای پیری استفاده میکنند.³⁴
به گفته دکتر داگلاس وان، مدیر مؤسسه طول عمر پوتوسناک در دانشگاه نورثوسترن، این رویکرد در حال تغییر نگرش ما به سن بیولوژیکی است. بهعبارت دیگر، ما اکنون میتوانیم بفهمیم که مثلاً ریههای فردی از مغز او پیرتر است یا برعکس.
پیری میتواند در نقاط مختلفی شتاب بگیرد
تحقیقات نشان میدهند که پیری در طول زندگی با نرخهای متفاوتی رخ میدهد و ممکن است در نقاط خاصی جهش یابد. بهعنوان مثال، مطالعهای در سال ۲۰۲۴ در مجله Nature Aging بیان کرد که پیری در دو نقطه سنی—۴۴ سالگی و ۶۰ سالگی—شتاب میگیرد.⁵
همچنین مطالعهای دیگر نشان داد که میانسالی (۴۰ تا ۶۵ سالگی) دورهای است که مغز دچار تغییراتی در ساختار و عملکرد میشود و این تغییرات میتوانند بر سلامت شناختی در آینده اثرگذار باشند.⁶
اهمیت اندازهگیری سن زیستی بهصورت منظم
دکتر وان تأکید میکند که لحظاتی در طول زندگی وجود دارد که بدن با سرعتهای متفاوتی پیر میشود، هرچند ممکن است فرد خود آن را احساس نکند. این مشاهدات اهمیت سنجش مداوم سن زیستی را برجسته میسازد.
اگر بتوانیم سن بیولوژیکی اندامها را بهصورت منظم اندازهگیری کنیم، میتوانیم دورههایی از پیری سریع را شناسایی کرده و با مداخلاتی نظیر تغذیه مناسب، خواب کافی، ورزش، کاهش استرس و داروها این روند را کنترل کنیم.
میانسالی، دورهای حیاتی برای پیری سالم
هرچند اکثر مردم نمیتوانند سن دقیق اندامهای داخلی خود را بدانند، اما تحقیقات نشان دادهاند که دوره میانسالی برای سلامت در سالهای بعدی زندگی بسیار تعیینکننده است. سبک زندگی سالم در این بازه زمانی میتواند احتمال پیری موفق و سالم را افزایش دهد.⁷
با این حال، آغاز رفتارهای سالم نباید به دوره میانسالی محدود شود و هرچه زودتر آغاز شود، اثربخشتر خواهد بود.
پیشگیری بهتر از درمان است، حتی در مورد پیری
دکتر رابرت منکوفسکی، استاد بخش سالمندی در دانشگاه آلاباما، میگوید: «بهتر است هر چه زودتر رفتارهای سالم را آغاز کنید، زیرا پیری از لحظه تولد آغاز میشود». تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و تحریک ذهنی از جمله عادتهایی هستند که به حمایت از پیری سالم کمک میکنند.⁸⁹
وی همچنین خاطرنشان میکند که اگرچه ژنتیک غیرقابل تغییر است، اما سبک زندگی—بهویژه فعالیت بدنی و تغذیه—عامل قابل کنترل بسیار مهمی است که میتواند عملکرد سیستم ایمنی را بهبود بخشد و از بروز بیماریهای مزمن در میانسالی و سالخوردگی جلوگیری کند.
جمعبندی: چه معنایی برای شما دارد؟
اگرچه ممکن است از حدود ۵۰ سالگی روند پیری شما سرعت بگیرد، اما میتوانید از سنین پایینتر اقداماتی را برای کند کردن این روند انجام دهید. رفتارهای سالم مانند تحرک بدنی، تغذیه متعادل و مدیریت استرس میتوانند اندامهای بدن شما را تقویت کرده و آثار منفی ناشی از پیری را کاهش دهند.
اقدام زودهنگام و پایبندی به سبک زندگی سالم، نقش کلیدی در حفظ سلامت اندامها، جلوگیری از بیماریهای مرتبط با سن و افزایش کیفیت زندگی در دوران سالخوردگی ایفا میکند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Ding et al., Comprehensive human proteome profiles across a 50-year lifespan reveal aging trajectories and signatures. Cell. 2025. doi:10.1016/j.cell.2025.06.047
- Johns Hopkins Medicine. Anatomy of the endocrine system.
- Argentieri MA, Xiao S, Bennett D, et al. Proteomic aging clock predicts mortality and risk of common age-related diseases in diverse populations. Nat Med. 2024;30(9):2450-2460. doi:10.1038/s41591-024-03164-7
- Duan R, Fu Q, Sun Y, Li Q. Epigenetic clock: a promising biomarker and practical tool in aging. Ageing Res Rev. 2022;81:101743. doi:10.1016/j.arr.2022.101743
- Shen X, Wang C, Zhou X, et al. Nonlinear dynamics of multi-omics profiles during human aging. Nat Aging. 2024;4(11):1619-1634. doi:10.1038/s43587-024-00692-2
- Dohm-Hansen S, English JA, Lavelle A, Fitzsimons CP, Lucassen PJ, Nolan YM. The “middle-aging” brain. Trends in Neurosci. 2024;47(4):259-272. doi:10.1016/j.tins.2024.02.001
- Atallah N, Adjibade M, Lelong H, et al. How healthy lifestyle factors at midlife relate to healthy aging. Nutrients. 2018;10(7):854. doi:10.3390/nu10070854
- Centers for Disease Control and Prevention. Healthy aging at any age.
- Johns Hopkins Medicine. It's never too late: five healthy steps at any age.
- https://www.verywellhealth.com/aging-at-50-11781746
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
