چرا بعد از مسواک نباید دهان را آبکشی کنیم؟

بسیاری از افراد پس از مسواک زدن، دهان خود را با آب می‌شویند تا باقی‌مانده خمیردندان کاملاً پاک شود. با این حال، اگر از خمیردندان حاوی فلوراید استفاده می‌کنید، بیرون ریختن کف خمیردندان بدون آبکشی می‌تواند به ماندگاری بیشتر فلوراید روی دندان‌ها کمک کند و اثر محافظتی آن را افزایش دهد.

فلوراید چرا بعد از مسواک همچنان مهم است؟

فلوراید یکی از مهم‌ترین ترکیبات خمیردندان برای پیشگیری از پوسیدگی دندان است و با تقویت و محافظت از مینای دندان، مقاومت آن را در برابر اسیدهای تولیدشده توسط باکتری‌های پلاک افزایش می‌دهد. در واقع، مسواک زدن فقط ذرات غذا و پلاک را پاک نمی‌کند، بلکه فلوراید را نیز روی سطح دندان‌ها پخش می‌کند تا مدتی پس از مسواک زدن به اثر محافظتی خود ادامه دهد.

• فلوراید با کمک به بازسازی و تقویت مینای دندان، از ایجاد پوسیدگی پیشگیری می‌کند و مقاومت سطح دندان را در برابر اسیدهای موجود در پلاک دندانی افزایش می‌دهد.
• هنگام مسواک زدن با خمیردندان حاوی فلوراید، لایه‌ای از این ماده روی سطح دندان باقی می‌ماند و می‌تواند برای مدتی پس از پایان مسواک زدن نیز فعال بماند.
• به همین دلیل، بسیاری از متخصصان دندان‌پزشکی توصیه می‌کنند پس از مسواک زدن، کف خمیردندان را بیرون بریزید اما بلافاصله دهان را با آب نشویید.

اگر بعد از مسواک آبکشی نکنیم چه اتفاقی می‌افتد؟

آبکشی بلافاصله پس از مسواک زدن، غلظت فلوراید باقی‌مانده روی دندان‌ها را کاهش می‌دهد؛ هرچند این کار تمام مزایای مسواک زدن را از بین نمی‌برد، اما ممکن است بخشی از اثر محافظتی آن را کاهش دهد. در مقابل، آبکشی نکردن باعث می‌شود فلوراید برای مدت بیشتری با سطح دندان تماس داشته باشد و فرصت بیشتری برای محافظت از مینای دندان پیدا کند.

یکی از مهم‌ترین پیامدهای این کار، کمک به بازسازی مواد معدنی مینای دندان است؛ فلوراید می‌تواند کلسیم و فسفات موجود در بزاق را به نواحی ضعیف‌شده مینا جذب کند. این فرایند به تقویت مینا کمک می‌کند و در مراحل بسیار اولیه آسیب، حتی می‌تواند به متوقف شدن یا معکوس شدن روند اولیه پوسیدگی کمک کند.

افزایش مواد معدنی موجود در مینا همچنین مقاومت آن را در برابر اسید بیشتر می‌کند. بنابراین، در مواجهه‌های بعدی با اسیدهای حاصل از فعالیت باکتری‌ها یا مصرف مواد غذایی اسیدی، آسیب کمتری به سطح دندان وارد می‌شود.

بررسی‌های انجام‌شده درباره روش «آبکشی نکردن» نشان داده‌اند که این شیوه می‌تواند ماندگاری فلوراید در دهان را برای مدت قابل توجهی افزایش دهد و در برخی مطالعات، این اثر تا حدود ۳۰ دقیقه پس از مسواک زدن نیز مشاهده شده است.

نکته مهم: هدف از آبکشی نکردن، نگه داشتن کف یا حجم زیادی از خمیردندان در دهان نیست؛ کافی است پس از مسواک زدن، خمیردندان اضافی را به‌خوبی بیرون بریزید.

آیا آبکشی نکردن از پوسیدگی جلوگیری می‌کند؟

شواهد موجود نشان می‌دهد که روش بیرون ریختن خمیردندان بدون آبکشی ممکن است خطر پوسیدگی را کاهش دهد. برخی مطالعات نیز میزان پوسیدگی بیشتری را در افرادی گزارش کرده‌اند که پس از مسواک زدن، دهان خود را به‌طور کامل با آب می‌شستند.

با این حال، نباید نقش آبکشی نکردن را بیش از حد بزرگ کرد؛ غلظت فلوراید خمیردندان، مقدار خمیردندان و مدت زمان مسواک زدن نیز در میزان محافظت از دندان اهمیت زیادی دارند.

• غلظت فلوراید: خمیردندان‌هایی که حدود ۱۱۵۰ واحد در میلیون فلوراید دارند، در مطالعات عملکرد بهتری نسبت به خمیردندان‌هایی با غلظت حدود ۲۵۰ واحد در میلیون داشته‌اند. بیشتر خمیردندان‌های معمولی به غلظت مناسب فلوراید می‌رسند، اما برخی خمیردندان‌های طبیعی یا کم‌فلوراید ممکن است فلوراید بسیار کمتری داشته باشند.
• مقدار خمیردندان: استفاده از حدود ۱٫۵ گرم خمیردندان، تقریباً معادل یک توده کوچک به اندازه نخود، می‌تواند ماندگاری فلوراید را تقریباً دو برابر استفاده از حدود ۰٫۵ گرم خمیردندان افزایش دهد.
• مدت زمان مسواک زدن: افزایش مدت مسواک زدن می‌تواند ماندگاری فلوراید در دهان را افزایش دهد و مسواک زدن به مدت دو دقیقه نسبت به یک دقیقه یا ۳۰ ثانیه مؤثرتر است.

اگر به هر دلیلی نمی‌توانید پس از مسواک زدن از آبکشی صرف‌نظر کنید، آبکشی ملایم گزینه بهتری نسبت به شست‌وشوی چندباره دهان است. همچنین مقدار آبی که برای آبکشی استفاده می‌کنید نیز اهمیت دارد، زیرا آب بیشتر می‌تواند فلوراید باقی‌مانده را بیشتر رقیق و حذف کند.

آیا آبکشی نکردن بعد از مسواک خطری دارد؟

روش صحیح به معنای باقی گذاشتن مقدار زیادی خمیردندان در دهان نیست، بلکه هدف این است که پس از بیرون ریختن کف، مقدار کمی فلوراید روی سطح دندان‌ها باقی بماند. بلعیدن مکرر خمیردندان، به‌ویژه در کودکان، می‌تواند باعث دریافت غیرضروری فلوراید و بروز عوارض گوارشی شود.

بلعیدن مقدار زیادی خمیردندان یا کف آن می‌تواند موجب تهوع، دل‌درد، استفراغ یا اسهال شود. مصرف مکرر خمیردندان حاوی فلوراید در سال‌های اولیه کودکی نیز می‌تواند خطر فلوروزیس دندانی را افزایش دهد که ممکن است به شکل لکه‌ها یا خطوط سفید، تغییر رنگ قهوه‌ای، لکه‌لکه شدن یا ناهمواری مینای دندان ظاهر شود.

به همین دلیل، آموزش صحیح مسواک زدن به کودکان و نظارت والدین در سال‌های ابتدایی اهمیت زیادی دارد. کودک باید یاد بگیرد خمیردندان را تف کند و آن را قورت ندهد.

روش صحیح مسواک زدن و آبکشی چیست؟

بسیاری از متخصصان سلامت دهان روش «تف کردن و آبکشی نکردن» را پس از مسواک زدن توصیه می‌کنند. این روش ممکن است به‌ویژه هنگام مسواک شبانه مفید باشد، زیرا فلوراید می‌تواند مدت بیشتری در تماس با دندان‌ها باقی بماند.

برای اجرای صحیح این روش:

1. مقدار کمی خمیردندان، تقریباً به اندازه یک نخود بزرگ، روی مسواک قرار دهید.
2. دندان‌ها را حدود دو دقیقه مسواک بزنید و تمام سطوح دندان‌ها را بدون فشار و سایش شدید تمیز کنید.
3. کف و خمیردندان اضافی را کاملاً بیرون بریزید.
4. دست‌کم ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از مسواک زدن از آبکشی دهان و نوشیدن خودداری کنید؛ این توصیه شامل آبکشی با دهان‌شویه حاوی فلوراید نیز می‌شود.

علاوه بر این، رعایت چند عادت ساده می‌تواند اثر محافظتی مراقبت روزانه از دندان‌ها را بیشتر کند:

• روزی دو بار با خمیردندان حاوی فلوراید مورد تأیید انجمن دندان‌پزشکی آمریکا مسواک بزنید.
• هر روز دندان‌ها را نخ دندان بکشید و در حالت ایده‌آل، این کار را پیش از مسواک زدن انجام دهید.
• مصرف میان‌وعده‌ها و نوشیدنی‌های شیرین را محدود کنید.
• برای معاینه و جرم‌گیری‌های دوره‌ای به دندان‌پزشک مراجعه کنید.
• در صورت دسترسی، از آب آشامیدنی حاوی فلوراید استفاده کنید.
• درباره استفاده از فلوراید اضافی یا فیشورسیلانت برای دندان‌های مستعد پوسیدگی با دندان‌پزشک مشورت کنید.

کودکان کمتر از ۶ سال باید هنگام مسواک زدن تحت نظارت باشند و نحوه تف کردن خمیردندان را یاد بگیرند. برای کودکان کمتر از ۳ سال، مقدار خمیردندان باید تقریباً به اندازه یک دانه برنج و برای کودکان ۳ تا ۶ سال، مقدار آن تقریباً به اندازه یک نخود کوچک باشد.

توصیه کاربردی: اگر پس از مسواک زدن عادت به آبکشی دارید، لازم نیست یک‌باره این عادت را تغییر دهید؛ می‌توانید ابتدا مقدار آب را کمتر کنید و سپس به‌تدریج به روش تف کردن بدون آبکشی عادت کنید.

آیا بعد از مسواک می‌توان آب نوشید؟

بهتر است پس از مسواک زدن حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه برای نوشیدن آب صبر کنید تا فلوراید مدت بیشتری روی دندان‌ها باقی بماند. اگر به دلیل تشنگی یا شرایط خاص نیاز به نوشیدن آب دارید، حفظ آب‌رسانی بدن مهم‌تر از رعایت کامل این فاصله زمانی است و نباید تشنگی را نادیده گرفت.

آیا بعد از مسواک می‌توان از دهان‌شویه استفاده کرد؟

استفاده فوری از دهان‌شویه پس از مسواک ممکن است بخشی از فلوراید باقی‌مانده خمیردندان را از روی دندان‌ها بشوید. اگر دهان‌شویه برای شما ضروری است، بهتر است زمان استفاده از آن را از زمان مسواک زدن جدا کنید و در مورد انتخاب نوع مناسب آن با دندان‌پزشک مشورت کنید.

آیا آبکشی نکردن برای کودکان هم مناسب است؟

اصل آبکشی نکردن می‌تواند برای کودکان نیز مفید باشد، اما مهم‌ترین مسئله این است که کودک خمیردندان را قورت ندهد. در کودکان کم‌سن، استفاده از مقدار مناسب خمیردندان و نظارت والدین اهمیت بیشتری از صرفاً آبکشی نکردن دارد.

آیا خمیردندان بدون فلوراید هم همین مزیت را دارد؟

خیر، مزیت اصلی آبکشی نکردن بعد از مسواک به باقی ماندن فلوراید روی سطح دندان مربوط است. بنابراین اگر خمیردندان فاقد فلوراید باشد، نمی‌توان انتظار داشت این روش همان اثر محافظتی در برابر پوسیدگی را ایجاد کند.

جمع‌بندی

پس از مسواک زدن با خمیردندان حاوی فلوراید، بیرون ریختن کف بدون آبکشی فوری می‌تواند تماس فلوراید با مینای دندان را طولانی‌تر کند و به بازسازی مواد معدنی و افزایش مقاومت دندان در برابر اسید کمک کند. با این حال، این روش تنها یکی از اجزای مراقبت از دهان است و استفاده منظم از خمیردندان حاوی فلوراید، مسواک زدن دو بار در روز، تمیز کردن بین دندان‌ها، محدود کردن مصرف قند و معاینه منظم دندان‌پزشکی همچنان اهمیت اساسی دارند.

خلاصه کاربردی: مسواک با خمیردندان حاوی فلوراید، تف کردن خمیردندان و پرهیز از آبکشی و نوشیدن برای حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، روشی ساده برای افزایش مدت تماس فلوراید با دندان‌هاست. در کودکان نیز باید بر مقدار خمیردندان و جلوگیری از بلعیدن آن نظارت شود.