چرا نباید جوش صورت را بترکانید؟ ۴ دلیل مهم از نظر متخصصان پوست

وقتی جوشی روی صورت ظاهر می‌شود، به‌خصوص اگر سر سفید و چرکی داشته باشد، فشردن آن ممکن است ساده‌ترین راه برای خلاص شدن از ظاهر ناخوشایندش به نظر برسد. حتی ممکن است بعد از خارج شدن محتویات جوش، احساس کنید مشکل برطرف شده است.

اما این کار برخلاف تصور رایج، معمولاً به بهبود سریع‌تر پوست کمک نمی‌کند. دستکاری و ترکاندن جوش می‌تواند التهاب را افزایش دهد، باکتری‌ها را به بافت‌های اطراف منتقل کند، روند ترمیم پوست را به تأخیر بیندازد و احتمال باقی ماندن جای جوش را بیشتر کند.

متخصصان پوست توصیه می‌کنند به‌جای فشار دادن جوش‌ها، از روش‌های مناسب مراقبت از پوست و درمان‌های موضعی استفاده کنید. چهار دلیل مهم برای کنار گذاشتن این عادت وجود دارد.

۱. ترکاندن جوش می‌تواند آکنه را تشدید کند

جوش زمانی ایجاد می‌شود که منافذ پوست با ترکیبی از چربی طبیعی پوست (سبوم)، سلول‌های مرده و باکتری‌ها مسدود شوند. در این شرایط، التهاب در اطراف فولیکول مو شکل می‌گیرد و ممکن است به‌صورت جوش سرسفید، سرسیاه یا ضایعات قرمز و چرکی ظاهر شود.

وقتی جوش را با انگشت فشار می‌دهید، لزوماً تمام محتویات آن از سطح پوست خارج نمی‌شود. بخشی از مواد داخل جوش ممکن است به لایه‌های عمیق‌تر پوست و بافت اطراف فولیکول وارد شود.

این اتفاق می‌تواند واکنش التهابی را تشدید کند و باعث شود:

• قرمزی و تورم جوش افزایش پیدا کند.
• درد و حساسیت ناحیه بیشتر شود.
• التهاب مدت طولانی‌تری باقی بماند.
• باکتری‌ها و مواد التهابی به فولیکول‌های مجاور منتقل شوند و احتمال ایجاد جوش‌های جدید افزایش یابد.

بنابراین، خارج شدن مقداری از چرک جوش به معنای تخلیه کامل آن یا برطرف شدن التهاب نیست.

۲. احتمال عفونت پوستی افزایش پیدا می‌کند

سطح پوست یک سد دفاعی طبیعی در برابر ورود میکروب‌هاست. هنگامی که جوش را فشار می‌دهید، این سد ممکن است آسیب ببیند و یک زخم کوچک ایجاد شود.

در نتیجه، باکتری‌ها، آلودگی‌ها و چربی موجود روی انگشتان می‌توانند وارد ناحیه ملتهب شوند و زمینه را برای عفونت باکتریایی فراهم کنند.

این موضوع به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که جوش با ناخن یا دست‌های آلوده دستکاری شود.

چرا ترکاندن جوش در اطراف بینی خطرناک‌تر است؟

ناحیه‌ای از صورت که به مثلث خطر معروف است، محدوده‌ای تقریباً مثلثی از پل بینی تا دو گوشه دهان را در بر می‌گیرد.

در این ناحیه شبکه‌ای از رگ‌های خونی وجود دارد که ارتباطات آن با گردش خون داخل جمجمه از نظر بالینی اهمیت دارد. به همین دلیل، عفونت‌های شدید در این محدوده می‌توانند در موارد نادر عوارض جدی ایجاد کنند.

اگرچه گسترش عفونت از یک جوش معمولی به ساختارهای داخل جمجمه بسیار نادر است، اما در شرایط خاص ممکن است عوارض خطرناکی مانند موارد زیر رخ دهد:

• مننژیت (التهاب پرده‌های اطراف مغز و نخاع)
• ترومبوز سینوس کاورنوس (تشکیل لخته خون در یکی از سیاهرگ‌های مهم داخل جمجمه)
• گسترش عفونت به بافت‌های عمقی‌تر

بنابراین، بهتر است جوش‌های اطراف بینی و لب بالایی را به‌ویژه از دستکاری و فشار دادن دور نگه دارید.

۳. روند بهبود جوش طولانی‌تر می‌شود

یکی از دلایل اصلی ترکاندن جوش، تمایل به از بین بردن سریع آن است؛ اما این کار اغلب نتیجه معکوس دارد.

پوست برای ترمیم یک جوش معمولی به زمان نیاز دارد. وقتی ضایعه را دستکاری می‌کنید، ممکن است علاوه بر التهاب اولیه، آسیب مکانیکی جدیدی نیز به بافت وارد شود.

در این شرایط، جوشی که احتمالاً طی چند روز به‌تدریج بهبود پیدا می‌کرد، ممکن است به یک زخم باز تبدیل شود و به دلیل التهاب بیشتر یا عفونت احتمالی، یک هفته یا حتی بیشتر برای ترمیم زمان نیاز داشته باشد.

همچنین آسیب ناشی از فشار دادن می‌تواند باعث افزایش قرمزی، تورم، تغییر رنگ پوست و تشکیل دلمه شود. در نتیجه، جوش در مدت طولانی‌تری قابل مشاهده باقی می‌ماند.

۴. احتمال باقی ماندن جای جوش و اسکار افزایش می‌یابد

یکی از ناخوشایندترین پیامدهای دستکاری جوش، باقی ماندن آثار آن پس از برطرف شدن التهاب است.

هرچه التهاب و آسیب بافتی عمیق‌تر باشد، احتمال ایجاد اسکار نیز بیشتر می‌شود. این خطر به‌خصوص در جوش‌های عمیق، بزرگ، دردناک و کیستی اهمیت دارد.

آثار باقی‌مانده از جوش معمولاً به سه شکل دیده می‌شوند:

۱. اسکار فرورفته

در این حالت، بخشی از بافت پوست در اثر التهاب و آسیب ساختاری از بین می‌رود و سطح پوست به شکل فرورفتگی یا حفره‌های کوچک باقی می‌ماند.

۲. اسکار برجسته

گاهی در فرایند ترمیم، کلاژن بیش از حد در محل آسیب تولید می‌شود و جای جوش به شکل برجستگی روی پوست ظاهر می‌شود.

۳. تیرگی پس از التهاب

در بعضی افراد، پس از برطرف شدن جوش، لکه‌های قهوه‌ای یا تیره روی پوست باقی می‌مانند. این حالت که به آن هایپرپیگمانتاسیون پس از التهاب گفته می‌شود، در اثر افزایش تولید یا تجمع رنگدانه ملانین در ناحیه ملتهب ایجاد می‌شود.

تیرگی‌های پس از جوش ممکن است به‌مرور کمرنگ شوند، اما اسکارهای فرورفته و برجسته معمولاً خودبه‌خود به‌طور کامل برطرف نمی‌شوند و ممکن است برای بهبود ظاهر آنها به درمان‌های تخصصی پوست نیاز باشد.

به‌جای ترکاندن جوش، چه کارهایی انجام دهیم؟

برای کنترل جوش‌ها، ترکیبی از مراقبت ملایم پوست، درمان موضعی مناسب و صبر کردن معمولاً نتیجه بهتری دارد.

روش‌های زیر می‌توانند به کاهش التهاب و بهبود ضایعات کمک کنند.

کمپرس گرم و مرطوب

یک دستمال تمیز را با آب گرم و ملایم مرطوب کنید و به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی جوش قرار دهید. این کار را می‌توانید چند بار در روز تکرار کنید.

گرمای ملایم ممکن است به کاهش ناراحتی و نرم شدن ناحیه کمک کند و در بعضی جوش‌های سطحی، روند تخلیه طبیعی محتویات را تسهیل کند.

دقت کنید آب نباید داغ باشد و نباید پس از کمپرس، جوش را فشار دهید.

استفاده از بنزوئیل پراکسید یا سالیسیلیک اسید

این دو ماده از ترکیبات شناخته‌شده در درمان موضعی آکنه هستند، اما عملکرد متفاوتی دارند.

• بنزوئیل پراکسید: با کاهش باکتری‌های مرتبط با آکنه و اثر ضدالتهابی، به کنترل جوش‌های التهابی کمک می‌کند.
• سالیسیلیک اسید: به باز شدن منافذ مسدودشده و جدا شدن سلول‌های مرده سطح پوست کمک می‌کند و برای جوش‌های سرسیاه و سرسفید نیز کاربرد دارد.

برای شروع، بهتر است از غلظت مناسب و مقدار کم استفاده کنید؛ زیرا مصرف بیش از حد یا هم‌زمان چند محصول ضدجوش ممکن است باعث خشکی، قرمزی و تحریک پوست شود.

استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب

اگر جوش دردناک یا متورم است، کمپرس سرد می‌تواند به کاهش موقت درد و ناراحتی کمک کند.

یک پارچه تمیز را با آب سرد مرطوب کنید و برای مدت کوتاهی روی ناحیه قرار دهید. در صورت استفاده از یخ، آن را مستقیماً روی پوست نگذارید و حتماً داخل پارچه بپیچید.

کمپرس سرد درمان اصلی آکنه نیست، اما می‌تواند التهاب و ناراحتی موضعی را کاهش دهد.

دست‌ها را از صورت دور نگه دارید

یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین اقدامات، دستکاری نکردن پوست است.

لمس مکرر صورت، فشار دادن جوش‌ها و کندن دلمه‌ها می‌تواند باعث تحریک بیشتر پوست و افزایش احتمال عفونت شود.

اگر عادت دارید هنگام فکر کردن یا استرس، جوش‌های صورت را دستکاری کنید، شناسایی این رفتار و جایگزین کردن آن با یک عادت دیگر می‌تواند کمک‌کننده باشد.

استفاده منظم از ضدآفتاب

نور خورشید می‌تواند تیرگی‌های باقی‌مانده از جوش را پررنگ‌تر و ماندگارتر کند. همچنین بعضی از ترکیبات ضدآکنه ممکن است پوست را نسبت به تحریکات محیطی حساس‌تر کنند.

استفاده روزانه از ضدآفتاب با طیف گسترده و SPF حداقل ۳۰، به محافظت از پوست و کاهش احتمال تشدید لک‌های پس از التهاب کمک می‌کند.

برای پوست مستعد آکنه، بهتر است محصولی سبک و غیرکومدون‌زا انتخاب کنید؛ یعنی احتمال کمتری برای مسدود کردن منافذ پوست داشته باشد.

چه زمانی برای درمان جوش به متخصص پوست مراجعه کنیم؟

همه جوش‌ها با مراقبت خانگی برطرف نمی‌شوند. بعضی ضایعات عمیق، بزرگ و دردناک هستند و ممکن است هفته‌ها باقی بمانند.

در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص پوست اهمیت دارد. پزشک می‌تواند بر اساس نوع آکنه، شدت التهاب و وضعیت پوست، درمان مناسب را انتخاب کند.

دو روش تخصصی که ممکن است برای بعضی ضایعات مقاوم استفاده شوند عبارت‌اند از:

تخلیه تخصصی جوش (استخراج آکنه): پزشک با ابزار و روش مناسب، محتویات برخی ضایعات را به شکل کنترل‌شده خارج می‌کند. این کار با فشار دادن جوش در خانه تفاوت دارد و برای همه انواع جوش نیز مناسب نیست.

تزریق کورتیکواستروئید داخل ضایعه: در بعضی جوش‌های کیستی بزرگ و دردناک، متخصص پوست می‌تواند مقدار کمی داروی کورتیکواستروئیدی را مستقیماً داخل ضایعه تزریق کند تا التهاب و تورم سریع‌تر کاهش یابد.

اگر قرمزی و تورم پوست به‌سرعت گسترش پیدا کرد، درد شدید، تب یا تورم اطراف چشم ایجاد شد، باید سریع‌تر ارزیابی پزشکی انجام شود.

پرسش‌های متداول

آیا ترکاندن جوش سرسفید هم خطرناک است؟

بله. حتی اگر چرک جوش به سطح پوست نزدیک باشد، فشار دادن آن می‌تواند باعث آسیب بافتی، افزایش التهاب، عفونت و باقی ماندن لک یا اسکار شود.

اگر جوش را ترکاندیم، چه کار کنیم؟

ناحیه را به‌آرامی با آب و شوینده ملایم تمیز کنید. از فشار دادن مجدد، کندن پوست و استفاده هم‌زمان از محصولات تحریک‌کننده خودداری کنید. اگر زخم سطحی باز است، می‌توان از یک لایه نازک وازلین ساده برای حفظ رطوبت آن استفاده کرد. در صورت بروز علائم عفونت، مانند افزایش قرمزی، گرما، درد یا ترشح چرکی، به پزشک مراجعه کنید.

آیا خمیر دندان برای خشک کردن جوش مؤثر است؟

خیر. خمیر دندان برای درمان آکنه طراحی نشده است و ترکیبات آن ممکن است باعث تحریک، خشکی شدید و التهاب پوست شود. بهتر است از محصولات مخصوص آکنه مانند بنزوئیل پراکسید یا سالیسیلیک اسید استفاده کنید.

آیا جوش‌ها باید حتماً تخلیه شوند تا خوب شوند؟

خیر. بسیاری از جوش‌ها بدون تخلیه دستی و با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند. تخلیه فقط در موارد خاص و با تشخیص و روش مناسب متخصص پوست ضرورت دارد.

جمع‌بندی

ترکاندن جوش شاید در لحظه احساس رضایت ایجاد کند، اما معمولاً راه مناسبی برای درمان آکنه نیست. این کار می‌تواند التهاب را تشدید کند، احتمال عفونت را افزایش دهد، بهبود پوست را به تأخیر بیندازد و خطر ایجاد لک و اسکار دائمی را بیشتر کند.

بهترین رویکرد، دستکاری نکردن جوش‌ها، استفاده از محصولات ضدآکنه مناسب، مراقبت ملایم از پوست و مراجعه به متخصص پوست در صورت وجود جوش‌های عمیق یا مقاوم است. گاهی برای داشتن پوستی سالم‌تر، مهم‌ترین اقدام این است که به پوست فرصت ترمیم طبیعی بدهیم.