وقتی دچار بیماریهای گوارشی مانند تهوع، اسهال یا استفراغ میشوید، معمولاً بهدنبال غذاهایی هستید که معده را تحریک نکنند و علائم را تشدید نکنند. رژیم موسوم به «برات» سالها بهعنوان یک راهحل ساده برای آرامکردن معده توصیه میشد، اما امروزه مشخص شده است که این الگوی غذایی برای مدت بیش از چند روز مناسب نیست و میتواند باعث کمبود مواد مغذی ضروری شود.
رژیم برات چیست؟
رژیم برات از چهار ماده غذایی ساده تشکیل شده است که نام آن از حروف اول این خوراکیها گرفته شده است. این مواد شامل موز، برنج سفید، پوره سیب و نان تست هستند که همگی بافت نرم و طعم ملایم دارند و فیبر کمی در اختیار بدن قرار میدهند.
این ویژگیها باعث میشود مصرف آنها در روزهای ابتدایی ناراحتیهای گوارشی برای معده قابلتحملتر باشد. به همین دلیل، این رژیم در گذشته برای مشکلاتی مانند التهاب ویروسی معده و روده، مسمومیت غذایی یا اسهال مسافرتی توصیه میشد.
چرا رژیم برات دیگر توصیه نمیشود؟
اگرچه این خوراکیها معمولاً معده را تحریک نمیکنند، اما مشکل اصلی رژیم برات، فقر شدید آن از نظر مواد مغذی است. این رژیم فاقد بسیاری از ویتامینها، مواد معدنی و درشتمغذیهای ضروری است که بدن در دوران بیماری به آنها نیاز دارد.
در واقع، این الگوی غذایی نه تهوع را درمان میکند و نه روند بهبود دستگاه گوارش را تسریع میکند. تنها مزیت آن این است که امکان دریافت مقدار کمی انرژی را زمانی فراهم میکند که فرد قادر به تحمل غذاهای متنوعتر نیست.
آیا فقط باید به همین چهار غذا محدود شد؟
پایبندی سختگیرانه به چهار ماده غذایی رژیم برات ضرورتی ندارد. غذاهای نرم و کمتحریک دیگری نیز وجود دارند که میتوانند در دوران ناراحتی معده مفید باشند و در عین حال تنوع غذایی بیشتری ایجاد کنند.
در واقع، هدف اصلی در این دوره، مصرف غذاهایی است که معده بتواند آنها را تحمل کند، نه محدودکردن بیدلیل رژیم غذایی به چند خوراکی خاص.
چه غذاهای دیگری میتوان مصرف کرد؟
در زمان اسهال و استفراغ، برخی غذاهای ملایم دیگر نیز معمولاً برای معده قابلتحمل هستند. این مواد غذایی شامل سوپهای رقیق، غلات خشک ساده، فرنی یا اوتمیل، سیبزمینی آبپز و بیسکویتهای ساده و کمنمک میشوند.
با کاهش تدریجی علائم و بهبود نسبی وضعیت معده، میتوان غذاهای نرم اما مغذیتری را به رژیم اضافه کرد. تخممرغ همزده، گوشت مرغ یا بوقلمون بدون پوست و سبزیجات پخته از گزینههایی هستند که هم هضم نسبتاً آسانی دارند و هم مواد مغذی بیشتری تأمین میکنند.
اصل مهم: آهسته و بهاندازه غذا بخورید
در دوران بیماریهای گوارشی، معده معمولاً وعدههای کوچک را بهتر از وعدههای حجیم تحمل میکند. خوردن غذا به مقدار کم و در دفعات بیشتر میتواند از تشدید تهوع و دلدرد جلوگیری کند و به بدن فرصت سازگاری بدهد.
گوشدادن به واکنش بدن در این مرحله اهمیت زیادی دارد و نباید خود را به مصرف حجم زیادی از غذا مجبور کرد.
چه غذاهایی را باید در دوران بیماری کنار گذاشت؟
برخی مواد غذایی میتوانند علائم بیماری را تشدید کنند یا باعث کمآبی بیشتر بدن شوند. در روزهایی که بیشترین شدت علائم را تجربه میکنید، بهتر است از مصرف غذاهای اسیدی، نوشیدنیهای الکلی، مواد حاوی کافئین، لبنیات، غذاهای سرخکرده، خوراکیهای تند و مواد غذایی بسیار شیرین خودداری کنید.
این مواد میتوانند باعث تحریک بیشتر دستگاه گوارش شوند و روند بهبود را به تعویق بیندازند.
اگر نتوانید هیچ غذایی را نگه دارید چه باید کرد؟
در برخی موارد، شدت تهوع و استفراغ به حدی است که حتی غذاهای ساده نیز قابلتحمل نیستند. در چنین شرایطی، تمرکز اصلی باید بر مصرف مایعات باشد تا از کمآبی بدن جلوگیری شود.
آب، تکههای یخ، آب گوشت رقیق، آبمیوههای رقیقشده، نوشیدنیهای حاوی الکترولیت، یخمکهای ساده و چای کمرنگ بدون کافئین از گزینههای مناسب در این مرحله هستند. جایگزینی مایعات ازدسترفته در اسهال و استفراغ اهمیت حیاتی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر استفراغ یا اسهال بیش از یک تا دو روز ادامه پیدا کند و بهبودی محسوسی ایجاد نشود، مراجعه به پزشک ضروری است. تداوم این علائم میتواند نشانه کمآبی شدید یا مشکل جدیتری در دستگاه گوارش باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارد.
آیا بزرگسالان میتوانند از رژیم برات استفاده کنند؟
برای بزرگسالان، رژیم برات ممکن است در شدیدترین روزهای بیماری و حداکثر بهمدت یک یا دو روز قابلقبول باشد. اما ادامهدادن این رژیم برای مدت طولانیتر توصیه نمیشود، زیرا بدن را از دریافت مواد مغذی مهم محروم میکند.
این رژیم بهویژه از نظر کلسیم، ویتامین ب دوازده، پروتئین و فیبر بسیار فقیر است و در بلندمدت نمیتواند نیازهای بدن را تأمین کند.
وضعیت رژیم برات برای کودکان چگونه است؟
پیروی سختگیرانه از رژیم برات برای کودکان مبتلا به اسهال دیگر توصیه نمیشود. این رژیم بیش از حد محدودکننده است و مواد مغذی کافی برای ترمیم و بازیابی دستگاه گوارش کودک را فراهم نمیکند.
حتی مصرف این رژیم برای بیش از یک شبانهروز میتواند روند بهبود کودک را کندتر کند و او را در معرض کمبودهای تغذیهای قرار دهد.
جمعبندی نهایی
رژیم برات در اصل یک راه ساده برای بهخاطرسپردن غذاهای ملایم و کمتحریک است، نه یک برنامه غذایی کامل و بلندمدت. در دوران بیماریهای حاد گوارشی، میتوان از طیف وسیعتری از غذاهای نرم و ساده استفاده کرد و بهمحض بهبود وضعیت، به رژیم غذایی متنوعتر بازگشت.
بدن برای بازیابی کامل قدرت خود به مواد مغذی نیاز دارد و محدودکردن طولانیمدت رژیم غذایی میتواند روند بهبود را مختل کند.
سؤالات متداول
آیا رژیم برات میتواند اسهال را درمان کند؟
رژیم برات بهتنهایی درمانکننده اسهال نیست و فقط ممکن است بهطور موقت علائم را قابلتحملتر کند. درمان اصلی شامل تأمین مایعات، الکترولیتها و بازگشت تدریجی به تغذیه متعادل است.
چند روز میتوان رژیم برات را رعایت کرد؟
در صورت نیاز، حداکثر یک تا دو روز برای بزرگسالان قابلقبول است. ادامهدادن این رژیم برای مدت طولانیتر میتواند منجر به کمبود مواد مغذی شود.
آیا مصرف موز در دوران اسهال مفید است؟
موز به دلیل بافت نرم و داشتن پتاسیم میتواند در دوران اسهال مفید باشد، اما نباید تنها منبع غذایی فرد باشد و باید در کنار سایر غذاهای ملایم مصرف شود.
در دوران بیماری گوارشی چه زمانی باید دوباره غذای عادی خورد؟
بهمحض کاهش تهوع و اسهال و توانایی تحمل غذا، میتوان بهتدریج غذاهای متنوعتر و مغذیتر را وارد رژیم کرد تا بدن سریعتر به وضعیت طبیعی بازگردد.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
