چه اتفاقی می‌افتد وقتی باد شکم یا گاز روده (نفخ) خود را نگه می‌دارید؟

خطرات سلامت

احساس ناراحتی و نفخ زمانی که جلوی خروج گاز روده را می‌گیرید شایع است، اما معمولاً این کار باعث آسیب دائمی به دستگاه گوارش نمی‌شود و به‌ندرت منجر به علائم یا مشکلات جدی می‌گردد. دفع گاز تا ۲۵ بار در روز طبیعی تلقی می‌شود، هرچند گاهی ممکن است فرد احساس کند باید از آن اجتناب کند.¹

دفع گاز فرآیندی عادی در فیزیولوژی انسان است که به تنظیم فشار داخلی روده کمک می‌کند؛ بااین‌حال، عوامل فرهنگی، اجتماعی یا موقعیت‌های خاص ممکن است باعث شوند افراد برای مدتی جلوی آن را بگیرند که خود موجب ناراحتی موقتی خواهد شد.

آیا نگه داشتن گاز روده می‌تواند باعث خطرات سلامتی شود؟

اگر بخواهید جلوی خروج گاز را بگیرید، بخشی از آن دوباره به بدن جذب می‌شود؛ اما بقیه گاز همچنان باید به شکل نفخ دفع شود و تا زمانی که این کار انجام نشود، فشار داخلی افزایش می‌یابد. این وضعیت می‌تواند منجر به بزرگ شدن شکم، احساس نفخ، و ناراحتی یا درد شود.²

برخی متخصصان توصیه می‌کنند که بهتر است گاز دفع شود تا اینکه نگه داشته شود، حتی اگر نگه داشتن آن خطر پزشکی جدی نداشته باشد؛ چراکه عضلات اسفنکتر می‌توانند همانند کنترل مدفوع، گاز را نیز کنترل کنند، ولی در نهایت نیاز به دفع آن وجود دارد.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

دفع گاز پس از عمل جراحی

یکی از موقعیت‌هایی که نگه داشتن گاز می‌تواند به‌عنوان یک خطر سلامت تلقی شود، زمانی است که عملکرد دستگاه گوارش به‌دلیل جراحی اخیر محدود شده است. در این شرایط، ارائه‌دهندگان خدمات درمانی، زمان بازگشت به دفع گاز (Time to Flatus) را به‌عنوان شاخصی برای بازیابی عملکرد گوارشی بررسی می‌کنند.³

عارضه‌ای به‌نام ایلئوس پس از عمل (Postoperative Ileus) ممکن است بروز کند که یکی از علائم آن، ناتوانی در دفع گاز است؛ این وضعیت نیازمند پیگیری فوری پزشکی است و ممکن است نشان‌دهنده کندی یا توقف حرکات طبیعی روده باشد.

چه اتفاقی می‌افتد وقتی باد شکم خود را نگه می‌دارید؟

gpointstudio / iStock

چگونه گاز روده تشکیل می‌شود

دستگاه گوارش (GI) از لب‌ها آغاز شده و تا مقعد ادامه دارد. گاز می‌تواند در مراحل ابتدایی هضم تشکیل شود، اغلب به‌دلیل بلع هوا هنگام خوردن یا نوشیدن؛ اگر این هوا به‌صورت آروغ دفع نشود، از طریق دستگاه گوارش حرکت کرده و در نهایت از مقعد دفع می‌شود.

گاز روده ترکیبی از گاز بلعیده‌شده و گاز تولیدشده در دستگاه گوارش است. بیشتر این گازها بی‌بو بوده و شامل نیتروژن، اکسیژن، دی‌اکسید کربن و دیگر گازهای موجود در هوای تنفسی هستند؛ گازهای گوگرددار و دیگر ترکیبات غذایی به بوی ناخوشایند نفخ کمک می‌کنند.²

نقش باکتری‌های روده در تشکیل گاز

روده باریک با باکتری‌ها پر شده است. بیشتر مواد مغذی غذا از طریق دیواره روده باریک جذب می‌شوند، اما قندها، نشاسته‌ها و فیبرها در روده باریک به‌طور کامل هضم نمی‌شوند.⁴

زمانی که این مواد به روده بزرگ (کولون) می‌رسند، باکتری‌ها آن‌ها را تجزیه کرده و گازهایی مانند هیدروژن و دی‌اکسید کربن تولید می‌کنند؛ همچنین گاز متان که باعث بوی تند گاز می‌شود نیز در دستگاه گوارش حدود یک‌سوم افراد تولید می‌شود.

آیا نگه داشتن گاز باعث بوی بد دهان می‌شود؟

برخی نظریه‌ها ارتباطی میان جذب دوباره گاز روده و بوی بد دهان (هالیتوزیس) پیشنهاد داده‌اند؛ این فرضیه بر این اساس است که گاز به خون بازمی‌گردد و از طریق تنفس دفع می‌شود. اما مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ هیچ ارتباطی بین بوی بد دهان و نفخ در بیماری‌های گوارشی نیافت.⁵

بااین‌حال، بوی بد دهان می‌تواند به دیگر اختلالات گوارشی مانند بیماری رفلاکس معده (GERD) مرتبط باشد؛ در این بیماری، اسید معده به مری بازمی‌گردد که می‌تواند به بافت‌های دهانی آسیب بزند و بوی ناخوشایند ایجاد کند.

چگونه از تولید گاز جلوگیری کنیم

مصرف برخی مواد غذایی می‌تواند به برخی افراد در کاهش تولید گاز کمک کند. به‌عنوان مثال، افرادی که عدم تحمل لاکتوز دارند می‌توانند از مصرف لبنیات پرهیز کنند یا افراد مبتلا به سلیاک می‌توانند از محصولات حاوی گلوتن اجتناب نمایند.¹

دیگران نیز ممکن است از محرک‌های شایع مانند مصرف لوبیا اجتناب کنند. این تغییرات غذایی با هدف کاهش تخمیر در روده و کاهش تولید گاز توسط باکتری‌ها صورت می‌گیرد.

درمان‌های دارویی و پرهیز از بلع هوا

داروهای بدون نسخه یا تجویزی نیز می‌توانند به کاهش گاز کمک کنند.⁴ همچنین پروبیوتیک‌ها یک گزینه دیگر هستند: باکتری‌هایی مانند Methanobrevibacter که بیشترین میزان گاز را تولید می‌کنند، ممکن است با مصرف پروبیوتیک‌ها کاهش یابند.⁶

مطالعات نشان داده‌اند که کاهش این باکتری‌ها واقعاً باعث کاهش دفعات نفخ می‌شود. از سوی دیگر، محدود کردن بلع هوا (آئروفاژی) نیز مؤثر است؛ این حالت می‌تواند به دلایل زیر ایجاد شود:¹

جویدن آدامس
نوشیدن نوشابه‌های گازدار یا سایر نوشیدنی‌های حباب‌دار
سریع خوردن یا نوشیدن
سیگار کشیدن
استفاده از دندان مصنوعی نامناسب

آئروفاژی همچنین ممکن است در افرادی با شرایط خاص سلامت مانند استفاده از دستگاه CPAP برای درمان آپنه خواب انسدادی نیز دیده شود.⁷

محققان همچنان در حال بررسی ارتباط محور روده-مغز (gut-brain axis) هستند که می‌تواند منجر به بروز نفخ و دیگر علائم در اختلالاتی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر شود.⁸ این یافته‌ها می‌توانند منجر به درمان‌هایی شوند که هم شرایط روانی و هم فیزیکی زمینه‌ای را که باعث بروز علائم گوارشی می‌شوند، هدف قرار دهند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر علائم شما بر کیفیت زندگی‌تان تأثیر می‌گذارد یا اگر فکر می‌کنید بیش از حد نفخ دارید و تغییر رژیم غذایی کمکی نکرده است، باید با پزشک خود مشورت کنید. این مسئله به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که علائم گوارشی دیگری مانند موارد زیر داشته باشید:⁹

تهوع یا استفراغ مکرر
وجود خون در مدفوع
تغییر در عادات دفع (یبوست، اسهال)
مشکل در بلع
سوزش معده
کاهش وزن غیرقابل‌توضیح
یرقان (زردی پوست یا چشم‌ها)

اگرچه دفع گاز طبیعی است، اما نفخ بیش‌ازحد می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل جدی سلامت باشد. تشخیص دقیق که ممکن است شامل آندوسکوپی (مشاهده درون دستگاه گوارش با لوله نوری انعطاف‌پذیر) باشد، کلید درمان مناسب است.

جمع‌بندی

نگه داشتن گاز معمولاً خطری برای سلامت ندارد، اما ممکن است ناراحت‌کننده باشد. اگر از میزان نفخ خود نگران هستید، تغییر رژیم غذایی گاهی می‌تواند مؤثر باشد.

در صورت تجربه نفخ بیش‌ازحد همراه با علائمی مانند درد شکم و نفخ شدید، حتماً با ارائه‌دهنده خدمات درمانی مشورت کنید تا علت اصلی بررسی و درمان شود.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: