تقریباً از هر هشت مرد، یک نفر در طول زندگی خود با تشخیص سرطان پروستات مواجه می‌شود. با وجود اینکه بسیاری از مبتلایان زنده می‌مانند، این بیماری همچنان یک تهدید جدی به شمار می‌رود. در واقع، سرطان پروستات دومین عامل اصلی مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در میان مردان آمریکایی است (1). این آمارها مردان را به طرح این پرسش اساسی وا می‌دارد: چگونه می‌توان از ابتلا به سرطان پروستات پیشگیری کرد؟
هیچ راهکار قطعی برای پیشگیری کامل از سرطان پروستات وجود ندارد، به همین دلیل غربالگری‌های منظم اهمیتی حیاتی دارند. با این حال، سبک زندگی نقش کلیدی ایفا می‌کند. مردانی که رژیم غذایی سالمی دارند، فعالیت بدنی منظم را حفظ می‌کنند، وزن خود را کنترل می‌کنند و از سیگار کشیدن اجتناب می‌ورزند، کمتر در معرض خطر ابتلا به انواع تهاجمی‌تر این بیماری قرار دارند. برخی عوامل خطر مانند سن، نژاد یا ژنتیک خارج از کنترل شما هستند. با این وجود، اقداماتی وجود دارد که می‌توانید برای کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات و کند کردن پیشرفت آن انجام دهید (2).
تنظیم دقیق رژیم غذایی
هنگام بحث درباره رژیم غذایی، بهتر است به الگوی مدیترانه‌ای توجه کنید. مصرف میوه‌ها و سبزیجات رنگارنگ، غلات کامل و چربی‌های سالم موجود در ماهی، آجیل و روغن زیتون می‌تواند محافظتی نسبی در برابر سرطان پروستات ایجاد کند. این الگوهای غذایی بر کاهش التهاب مزمن در بدن تمرکز دارند.
چربی‌های اشباع‌شده موجود در گوشت قرمز و لبنیات پرچرب و چربی‌های ترانس در محصولات پخته‌شده و غذاهای سرخ‌شده می‌توانند التهاب را افزایش دهند. این چربی‌های ناسالم همچنین سطح هورمون تستوسترون را بالا می‌برند، هورمونی که به رشد سلول‌های سرطان پروستات کمک می‌کند. در مقابل، اسیدهای چرب امگا ۳ غیراشباع موجود در ماهی‌های چرب مانند سالمون، ساردین و روغن بذر کتان اثری متفاوت دارند. این چربی‌های مفید با کاهش تستوسترون و مهار التهاب، سدی دفاعی در بدن ایجاد می‌کنند (3).
چند میوه و سبزی خاص ارزش افزودن به رژیم غذایی دارند، که گوجه فرنگی یکی از آن‌هاست. گوجه فرنگی حاوی لیکوپن، یک رنگدانه گیاهی با خواص آنتی‌اکسیدانی قوی، است که برای پیشگیری از سرطان پروستات نویدبخش بوده است. مطالعات انسانی و حیوانی نشان داده‌اند که لیکوپن خواص ضد سرطانی دارد، از جمله در برابر سرطان پروستات (4). با این حال، برای درک کامل ارتباط لیکوپن با سرطان و تعیین مقدار مصرف توصیه‌شده برای اهداف ضد سرطانی، تحقیقات بیشتری لازم است.
سبزیجات چلیپایی مانند کلم بروکلی، کلم بروکسل و کلم پیچ حاوی ترکیباتی به نام گلوکوزینولات‌ها هستند که خواص ضد سرطانی گسترده‌ای دارند. گلوکوزینولات‌ها از سلول‌ها در برابر آسیب DNA که می‌تواند به سرطان منجر شود محافظت می‌کنند و ممکن است از گسترش سلول‌های سرطانی پروستات جلوگیری کنند. علاوه بر این، کاتچین‌های چای سبز نیز با خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی خود به سلامت پروستات کمک می‌کنند (3).
حفظ وزن سالم
اضافه وزن و چاقی با افزایش خطر ابتلا به سرطان پروستات پیشرفته، عود بیماری و مرگ‌ومیر مرتبط هستند (5). بافت چربی اضافی می‌تواند التهاب را در بدن افزایش دهد و تعادل هورمونی را مختل کند. این تغییرات محیطی را فراهم می‌کنند که در آن سلول‌های سرطانی ممکن است رشد بهتری داشته باشند.
کاهش وزن از طریق رژیم غذایی سالم و ورزش می‌تواند پیشرفت سرطان را کند کرده و شانس بهبودی را در افراد مبتلا بهبود بخشد (5). مدیریت وزن برای مردانی با عوامل خطر بالاتر، مانند سابقه خانوادگی یا استعداد ژنتیکی، اهمیتی ویژه دارد. کنترل وزن نه‌تنها سلامت پروستات، بلکه سلامت قلب و عروق و متابولیسم را نیز تقویت می‌کند.
افزودن فعالیت بیشتر به برنامه روزانه
انجام ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه ورزش هوازی با شدت متوسط یا ۷۵ تا ۱۵۰ دقیقه با شدت بالا در هفته برای سلامت عمومی بسیار مفید است. این میزان فعالیت برای سلامت پروستات نیز اثرات مثبتی دارد (6). یک مطالعه سوئدی نشان داد مردانی که تناسب اندام قلبی‌تنفسی خود را بهبود بخشیدند، به‌طور قابل‌توجهی کمتر در معرض تشخیص سرطان پروستات بودند (7). حتی افزودن یک پیاده‌روی ۳۰ دقیقه‌ای روزانه می‌تواند تأثیر چشمگیری بر سلامت داشته باشد.
ورزش می‌تواند حساسیت به انسولین را بهبود بخشد، التهاب را کاهش دهد، عملکرد سیستم ایمنی را تقویت کند و به تنظیم هورمون‌ها کمک کند. این عوامل همگی می‌توانند خطر سرطان پروستات را کاهش دهند. علاوه بر این، ورزش به کنترل چاقی، که عامل خطر شناخته‌شده‌ای برای سرطان پروستات تهاجمی است، کمک می‌کند.
داشتن خواب باکیفیت در شب
خواب برای حفظ یک سیستم ایمنی سالم ضروری است. اختلالات مزمن خواب می‌توانند سیستم ایمنی را تضعیف کرده و توانایی آن را در مبارزه با سرطان کاهش دهند (8). ملاتونین، هورمونی که توسط غده صنوبری مغز ترشح می‌شود، زمان خواب را تنظیم می‌کند. این هورمون همچنین ممکن است خواص ضد سرطانی داشته باشد. کمبود ملاتونین می‌تواند به اختلالاتی مانند بی‌خوابی منجر شود. تحقیقات نشان می‌دهد مردانی که مشکلات خواب دارند، در مقایسه با افرادی که خواب باکیفیتی دارند، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان پروستات هستند (9).
افزایش مصرف ویتامین D
ویتامین «آفتاب» فراتر از تقویت استخوان‌ها و دندان‌ها، برای پیشگیری از سرطان نیز مورد توجه است. ویتامین D می‌تواند با تأثیر بر تقسیم سلولی و مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی (آپوپتوز)، رشد سلول‌های سرطانی را کند یا متوقف کند. این ویتامین همچنین سیستم ایمنی را تقویت می‌کند تا به‌طور مؤثرتری با سرطان مقابله کند (10). اگرچه مکمل‌های ویتامین D برای پیشگیری از سرطان پروستات به‌طور قطعی توصیه نمی‌شوند، مصرف غذاهای غنی از این ماده مغذی، مانند ماهی‌های چرب و محصولات غنی‌شده، ارزشمند است.
رابطه جنسی بیشتر
دلیل دیگری برای بهبود کیفیت زندگی جنسی وجود دارد. مطالعات نشان داده‌اند مردانی که دفعات انزال بیشتری دارند، کمتر در معرض خطر ابتلا به سرطان پروستات هستند. در یک مطالعه بزرگ‌تر، مردان در دهه‌های ۲۰ و ۴۰ زندگی که بیش از ۲۰ بار در ماه انزال داشتند، در مقایسه با کسانی که ۴ تا ۷ بار در ماه انزال می‌کردند، حدود ۲۰ درصد کمتر در معرض خطر بودند (11). مطالعات کوچک‌تر اخیر نیز نتایج مشابهی نشان داده‌اند (12).
چرا رابطه جنسی یا خودارضایی می‌تواند خطر سرطان پروستات را کاهش دهد؟ یک نظریه این است که انزال مواد سرطان‌زا را از پروستات خارج می‌کند. همچنین، ارگاسم ممکن است با کاهش استرس و آرام‌سازی سیستم عصبی، تقسیم سلولی در پروستات را کند کند (12). اگرچه این ارتباط به‌طور کامل اثبات نشده، امتحان آن ضرری ندارد.
ترک سیگار و محدود کردن الکل
سیگار کشیدن خطر ابتلا به سرطان پروستات تهاجمی و مرگ ناشی از آن را به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌دهد (13). همچنین، مصرف بیش‌ازحد الکل ممکن است خطر ابتلا را بالا ببرد، هرچند تأثیر مصرف متوسط الکل هنوز کاملاً مشخص نیست. امن‌ترین رویکرد، پرهیز کامل از سیگار و محدود کردن الکل به یک تا دو نوشیدنی در روز یا حذف کامل آن است. سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرده هیچ سطح ایمنی برای مصرف الکل وجود ندارد (14).
به‌روز بودن در مورد تست‌های غربالگری
آزمایش آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA)، گاهی همراه با معاینه رکتال دیجیتال (DRE)، روش استاندارد غربالگری سرطان پروستات است. برای مردان با خطر متوسط، انجمن اورولوژی آمریکا و انجمن انکولوژی اورولوژی توصیه می‌کنند غربالگری از حدود سن ۵۰ سالگی آغاز شود و هر ۲ تا ۴ سال تا ۶۹ سالگی ادامه یابد (15).
مردان با خطر بالا باید زودتر غربالگری را شروع کنند. اگر فردی آفریقایی‌تبار باشد یا سابقه خانوادگی قوی سرطان پروستات داشته باشد، پزشک ممکن است غربالگری را از سن ۴۰ تا ۴۵ سالگی توصیه کند (15). غربالگری باید به‌صورت گفت‌وگوی مشترک بین بیمار و پزشک، با در نظر گرفتن خطرات و ارزش‌های فردی، برنامه‌ریزی شود. پزشک مزایای تشخیص زودهنگام را در برابر خطرات آزمایش‌ها یا درمان‌های غیرضروری می‌سنجد.
اگر سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارید، حتماً با پزشک درباره خطر و نیاز به آزمایش جهش‌های ژنی ارثی مرتبط با این سرطان مشورت کنید. افراد با سابقه خانوادگی ممکن است نیاز به شروع زودهنگام آزمایش PSA، انجام مکرر آن، و در صورت مشکوک بودن، تصویربرداری یا بیوپسی داشته باشند. راهکارهای پیشگیرانه مانند رژیم غذایی، ورزش و وزن سالم یکسان هستند، اما هوشیاری و پیگیری باید بیشتر باشد.
نتیجه‌گیری
سرطان پروستات یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در مردان است، اما ابتلا به آن اجتناب‌ناپذیر نیست. اقدامات بسیاری می‌توانید انجام دهید تا خطر ابتلا را کاهش دهید، از جمله پیروی از رژیم غذایی مغذی، ورزش منظم و پرهیز از الکل و سیگار. غربالگری منظم از سن ۵۰ سالگی یا زودتر برای افراد پرخطر، برای تشخیص زودهنگام حیاتی است. با پزشک خود درباره خطرات سرطان پروستات، سابقه خانوادگی و برنامه غربالگری مناسب مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعمل‌های سختگیرانه‌ای در زمینه منبع‌یابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسی‌شده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده می‌کنیم.
- Key Statistics for Prostate Cancer. American Cancer Society. May 30, 2025.
- Prostate Cancer Risk Factors. American Cancer Society. November 22, 2023.
- Babakhanlou R et al. The Impact of Diet and Nutrition on Prostate Cancer – Food for Thought? Current Oncology Reports. February 15, 2025.
- Kapała A et al. The Anti-Cancer Activity of Lycopene: A Systematic Review of Human and Animal Studies. Nutrients. December 3, 2022.
- Wilson RL et al. Obesity and Prostate Cancer: A Narrative Review. Critical Reviews in Oncology/Hematology. December 1, 2021.
- American Heart Association Recommendations for Physical Activity in Adults and Kids. American Heart Association. January 19, 2024.
- Bolam KA et al. Association Between Change in Cardiorespiratory Fitness and Prostate Cancer Incidence and Mortality in 57,652 Swedish Men. British Journal of Sports Medicine. January 30, 2024.
- Sleep and the Immune System. The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). March 31, 2020.
- Freeman JR et al. Actigraphy-Derived Measures of Sleep and Risk of Prostate Cancer in the UK Biobank. Journal of the National Cancer Institute. November 28, 2023.
- Cassell A et al. Unlocking the Potential-Vitamin D in Prostate Cancer Prevention. World Journal of Clinical Oncology. February 24, 2024.
- Rider JR et al. Ejaculation Frequency and Risk of Prostate Cancer: Updated Results with an Additional Decade of Follow-up. European Urology. December 1, 2017.
- Lozano-Lorca M et al. Ejaculation Frequency and Prostate Cancer: CAPLIFE Study. The World Journal of Men's Health. March 27, 2023.
- Al-Fayez S et al. Cigarette Smoking and Prostate Cancer: A Systemic Review and Meta-Analysis of Prospective Cohort Studies. Tobacco Induced Diseases. February 6, 2023.
- No Level of Alcohol Consumption is Safe for Our Health. World Health Organization. January 4, 2023.
- Wei JT et al. Early Detection of Prostate Cancer: AUA/SUO Guideline. Journal of Urology. 2023.
- https://www.everydayhealth.com/prostate-cancer/guide/prevention/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
