چگونه هنگام مصرف داروهای GLP-1 از عضله و استخوان محافظت کنیم؟

داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 مانند برخی داروهای مورد استفاده برای دیابت و کاهش وزن، می‌توانند با کاهش اشتها و دریافت انرژی به کاهش وزن کمک کنند. کاهش وزن برای بسیاری از افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی فواید قابل‌توجهی دارد، اما تمام وزنی که از دست می‌رود الزاماً چربی نیست.

در جریان کاهش وزن، بخشی از کاهش وزن می‌تواند مربوط به توده بدون چربی، از جمله عضله، باشد و در برخی شرایط کاهش وزن قابل‌توجه می‌تواند بر سلامت استخوان نیز اثر بگذارد. این موضوع به معنای آن نیست که مصرف داروهای GLP-1 حتماً باعث آسیب عضلانی یا استخوانی می‌شود؛ بلکه نحوه تغذیه، سرعت کاهش وزن و میزان فعالیت بدنی می‌تواند در تعیین ترکیب بدن اهمیت زیادی داشته باشد.

پروتئین کافی مصرف کنید

وقتی اشتها به‌دلیل مصرف داروهای GLP-1 کاهش پیدا می‌کند، ممکن است فرد ناخواسته پروتئین بسیار کمتری دریافت کند. این مسئله در دوره کاهش وزن اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا پروتئین برای ساخت، حفظ و ترمیم بافت عضلانی ضروری است.

برای حفظ توده عضلانی در دوره کاهش وزن، دریافت حدود یک و دو دهم تا دو گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز، بسته به شرایط فرد، می‌تواند یک محدوده قابل‌استفاده باشد. برای فردی با وزن حدود شصت و هشت کیلوگرم، این مقدار تقریباً معادل هشتاد و دو تا صد و سی و شش گرم پروتئین در روز است.

این مقدار از نیاز معمول فردی که در شرایط کاهش وزن نیست بیشتر است. مقدار مرجع عمومی برای بزرگسالان سالم حدود هشت دهم گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است.

البته پروتئین به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که عضله حفظ شود. اگر فرد در کنار دریافت پروتئین کافی، تمرین مقاومتی نداشته باشد یا کاهش وزن را با محدودیت شدید انرژی انجام دهد، همچنان احتمال از دست دادن بخشی از توده عضلانی وجود دارد.

پروتئین را در طول روز پخش کنید

برای افرادی که به‌دلیل مصرف داروهای GLP-1 حجم غذای کمی می‌خورند، کیفیت و تراکم پروتئین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بهتر است وعده‌های کوچک‌تر اما حاوی منابع پروتئینی مناسب انتخاب شوند؛ برای مثال تخم‌مرغ، لبنیات، گوشت و مرغ کم‌چرب، ماهی، حبوبات و در صورت نیاز پودر پروتئین.

اگر اشتها بسیار کم شده است، غذاهای کم‌حجم و پروتئین‌دار می‌توانند نسبت به غذاهای حجیم و کم‌پروتئین انتخاب عملی‌تری باشند.

کلسیم و ویتامین D را فراموش نکنید

کاهش اشتها و کاهش مقدار غذای مصرفی ممکن است دریافت برخی ریزمغذی‌ها را نیز کاهش دهد. کلسیم و ویتامین D از مهم‌ترین مواد مغذی برای سلامت استخوان هستند.

بیشتر بزرگسالان به حدود هزار میلی‌گرم کلسیم در روز نیاز دارند و مقدار توصیه‌شده عمومی ویتامین D برای بسیاری از بزرگسالان حدود ششصد واحد بین‌المللی در روز است. البته نیاز واقعی می‌تواند بر اساس سن، وضعیت ویتامین D، بیماری‌ها و شرایط فرد متفاوت باشد.

ویتامین D به جذب کلسیم کمک می‌کند و هر دو ماده برای حفظ ساختار و استحکام استخوان اهمیت دارند. کمبود کلسیم یا ویتامین D می‌تواند با افزایش خطر کاهش تراکم استخوان و شکستگی همراه باشد.

نکته مهم این است که مصرف داروی GLP-1 به‌خودی‌خود به معنای نیاز به مصرف دوزهای بالاتر کلسیم یا ویتامین D نیست. هدف اصلی، تأمین نیاز بدن است؛ نه مصرف خودسرانه مکمل‌های با دوز بالا.

ویتامین D و چربی غذایی

ویتامین D محلول در چربی است و وجود چربی غذایی به جذب آن کمک می‌کند. بنابراین رژیم کاهش وزن نباید آن‌قدر محدود و کم‌چرب باشد که دریافت چربی‌های ضروری و مواد مغذی محلول در چربی مختل شود.

منابعی مانند ماهی‌های چرب، لبنیات مناسب و غذاهای حاوی چربی‌های غیراشباع می‌توانند در یک الگوی غذایی متعادل جای داشته باشند.

کالری را بیش از حد محدود نکنید

یکی از اشتباهات مهم هنگام مصرف داروهای کاهش وزن، تبدیل کاهش اشتها به محرومیت شدید از غذاست.

ممکن است فرد به دلیل کاهش اشتها بتواند بسیار کم غذا بخورد و تصور کند هرچه کالری دریافتی کمتر باشد، کاهش وزن بهتر خواهد بود. اما محدودیت شدید انرژی می‌تواند روند ساخت پروتئین عضله را کاهش دهد و در شرایطی بدن را به سمت تجزیه بافت عضلانی برای تأمین انرژی سوق دهد.

کاهش شدید و طولانی‌مدت دریافت انرژی ممکن است برای استخوان‌ها نیز مناسب نباشد. بنابراین هدف، صرفاً پایین آوردن عدد وزن روی ترازو نیست؛ بلکه باید تا حد امکان نسبت کاهش چربی به کاهش توده عضلانی و سایر بافت‌های بدون چربی را بهبود داد.

کاهش وزن آهسته‌تر همیشه به معنای بهتر بودن نیست، اما کاهش وزن بسیار سریع نیاز به توجه دارد

سرعت مناسب کاهش وزن به وزن اولیه، میزان چربی بدن، شرایط پزشکی، داروی مورد استفاده و هدف درمان بستگی دارد. با این حال، اگر فرد به‌دلیل بی‌اشتهایی شدید تقریباً قادر به غذا خوردن نیست یا وزن او با سرعت زیادی کاهش پیدا می‌کند، باید وضعیت تغذیه‌ای و ترکیب بدن بررسی شود.

در چنین شرایطی، افزایش بی‌دلیل مکمل‌ها راه‌حل اصلی نیست. ابتدا باید بررسی شود که آیا پروتئین، انرژی، ویتامین‌ها، مواد معدنی و مایعات به مقدار کافی دریافت می‌شوند یا خیر.

تمرین مقاومتی را به برنامه کاهش وزن اضافه کنید

تمرین مقاومتی یکی از مهم‌ترین ابزارها برای محافظت از عضله در دوران کاهش وزن است. این تمرین‌ها شامل وزنه‌زدن، تمرین با وزن بدن، کش‌های مقاومتی و سایر فعالیت‌هایی هستند که عضلات را در برابر مقاومت به کار می‌گیرند.

ترکیب دریافت پروتئین کافی و تمرین مقاومتی می‌تواند به کاهش از دست رفتن عضله در دوره کاهش وزن کمک کند. تمرین مقاومتی همچنین با تحریک ساخت پروتئین عضلانی، به حفظ قدرت و عملکرد عضلات کمک می‌کند.

از طرف دیگر، ارتباط نزدیکی میان عضله و استخوان وجود دارد. وارد شدن بار مکانیکی به استخوان در جریان تمرین مقاومتی می‌تواند محرکی برای حفظ و افزایش بافت استخوانی باشد. بنابراین تمرین مقاومتی فقط برای ظاهر بدن یا حفظ عضلات در دوره مصرف داروهای کاهش وزن اهمیت ندارد و می‌تواند بخشی از راهبرد حفظ سلامت استخوان نیز باشد.

آیا مصرف داروی GLP-1 حتماً باعث تحلیل عضله می‌شود؟

خیر. کاهش وزن با داروهای GLP-1 الزاماً به معنی از دست دادن مقدار زیادی عضله نیست.

آنچه اهمیت دارد این است که کاهش وزن چگونه اتفاق می‌افتد و چه مقدار از وزن ازدست‌رفته از چربی و چه مقدار از توده بدون چربی تشکیل شده است. دریافت پروتئین کافی، تمرین مقاومتی و پرهیز از محدودیت شدید انرژی می‌توانند به حفظ توده عضلانی کمک کنند.

همچنین نباید کاهش وزن ناشی از دارو را با کاهش وزن ناشی از یک رژیم بسیار کم‌کالری بدون توجه به ترکیب بدن یکسان دانست. پاسخ افراد نیز می‌تواند متفاوت باشد.

برای حفظ عضله و استخوان چه کارهایی انجام دهیم؟

اگر از داروهای GLP-1 برای دیابت یا کاهش وزن استفاده می‌کنید، چند اصل مهم را در نظر داشته باشید:

• پروتئین کافی دریافت کنید و آن را در وعده‌های غذایی روزانه توزیع کنید.
• دریافت کلسیم و ویتامین D را به مقدار مورد نیاز بدن برسانید.
• از رژیم‌های بسیار کم‌کالری و حذف افراطی گروه‌های غذایی خودداری کنید.
• تمرین مقاومتی منظم داشته باشید.
• فقط عدد وزن را دنبال نکنید و در صورت امکان تغییرات ترکیب بدن و قدرت عضلانی را نیز بررسی کنید.
• اگر اشتها به‌شدت کاهش یافته و نمی‌توانید غذای کافی مصرف کنید، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
• مکمل کلسیم یا ویتامین D را بدون توجه به نیاز واقعی بدن و وضعیت آزمایشگاهی، خودسرانه با دوز بالا مصرف نکنید.

جمع‌بندی

داروهای GLP-1 می‌توانند ابزار مؤثری برای درمان دیابت و در افراد واجد شرایط برای مدیریت وزن باشند، اما کاهش وزن موفق فقط به کم شدن وزن بدن محدود نمی‌شود. حفظ عضله، قدرت بدنی و سلامت استخوان نیز باید بخشی از برنامه درمان باشد.

پروتئین کافی، دریافت مناسب کلسیم و ویتامین D، پرهیز از محدودیت شدید انرژی و انجام تمرین مقاومتی، چهار پایه مهم برای کاهش احتمال از دست دادن عضله و حمایت از سلامت استخوان در دوران کاهش وزن هستند. در نهایت، برنامه تغذیه و میزان کاهش وزن باید متناسب با شرایط فرد، داروهای مصرفی، وضعیت تغذیه‌ای و هدف درمان تنظیم شود.