کوآنزیم Q۱۰ (CoQ۱۰) یک ترکیب مولکولی است که به طور طبیعی در بدن تولید شده و در تمامی سلول‌ها یافت می‌شود.1 این ماده نقشی حیاتی در دو عملکرد اساسی بدن ایفا می‌کند: تولید انرژی سلولی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مصرف مکمل‌های CoQ۱۰ ممکن است یک روش طبیعی و مکمل برای تقویت باروری سالم در افرادی باشد که در هنگام تولد جنسیت مرد یا زن به آن‌ها اختصاص داده شده است.
- تولید انرژی: میتوکندری‌ها که اندامک‌های تولیدکننده انرژی در سلول‌ها هستند، از CoQ۱۰ برای تولید و حفظ آدنوزین تری‌فسفات (ATP) استفاده می‌کنند؛ ATP منبع اصلی انرژی سلولی است¹.
- فعالیت آنتی‌اکسیدانی: CoQ۱۰ به محافظت از سلول‌ها در برابر آسیب اکسیداتیو کمک می‌کند؛ این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که مولکول‌های ناپایدار، که به عنوان رادیکال‌های آزاد شناخته می‌شوند، به سلول‌های بدن آسیب می‌رسانند.
در زنان، باروری به معنای توانایی طبیعی برای باردار شدن است و در مردان، به توانایی طبیعی اسپرم برای لقاح تخمک و ایجاد باروری اشاره دارد. ناباروری زمانی تعریف می‌شود که یک زوج پس از گذشت بیش از یک سال تلاش برای بارداری بدون استفاده از روش‌های پیشگیری، موفق به این امر نشوند.
تقویت باروری در زنان
تقریباً از هر هشت زن در سنین ۱۵ تا ۴۹ سال، یک نفر به دنبال خدمات درمان ناباروری، مانند روش‌های کمک باروری نظیر لقاح آزمایشگاهی (IVF)، است. عوامل بیولوژیکی و محیطی بسیاری در باروری و ناباروری زنان دخیل هستند که مهم‌ترین جزء آن کیفیت و کمیت اووسیت‌هاست². اووسیت‌ها تخمک‌های نارس یا سلول‌هایی در تخمدان هستند که در نهایت به اووا (تخمک‌های بالغ) تبدیل می‌شوند و برای وقوع لقاح، یک اووم باید توسط اسپرم سالم بارور شود.
اگر کیفیت یا کمیت اووسیت‌ها تحت تأثیر قرار گیرد، شانس لقاح اووم کاهش می‌یابد و به تبع آن، احتمال بارداری نیز کمتر می‌شود.
اثرات کاهش CoQ۱۰ و مکمل‌دهی
میزان CoQ۱۰ به طور طبیعی با افزایش سن در بدن کاهش می‌یابد که این وضعیت می‌تواند منجر به اختلال عملکرد میتوکندری در اووسیت‌ها شود و کیفیت و کمیت آن‌ها را کاهش دهد؛ این فرآیند خطر ناباروری را بالا می‌برد. بر اساس یک بررسی در سال ۲۰۲۱، ارتباط مستقیمی میان سطح CoQ۱۰ و سلامت اووسیت‌ها وجود دارد. یک بررسی دیگر در سال ۲۰۲۵ نشان داد که فعالیت‌های آنتی‌اکسیدانی و میتوکندریایی CoQ۱۰ می‌تواند به روش‌های مختلفی از باروری زنان حمایت کند، از جمله:
- محافظت از اووسیت‌ها و سایر سلول‌ها در برابر آسیب اکسیداتیو که توسط رادیکال‌های آزاد ایجاد می‌شود.
- کاهش گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) در بدن که موجب تنش سلولی می‌شوند.
- افزایش تعداد اووا یا تخمک‌های بالغ و بهبود عملکرد کلی تخمدان‌ها.
- تنظیم هورمون‌هایی مانند کورتیزول و تستوسترون که در چرخه باروری نقش دارند.
- کاهش التهابات در ناحیه تخمدان و لگن، که محیط سالمتری برای تخمک‌گذاری فراهم می‌کند.
CoQ۱۰ ممکن است به ویژه برای حمایت از باروری در افرادی که از اختلالات عملکرد تخمدان، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) و بیماری التهابی لگن رنج می‌برند، مفید باشد. با این حال، محققان تأکید می‌کنند که برای درک کامل نقش CoQ۱۰ در باروری زنان، به مطالعات بیشتری نیاز است.
تقویت باروری در مردان
ناباروری با عامل مردانه زمانی است که عدم توانایی یک زوج در باردار شدن تا حد زیادی به دلیل کیفیت، تحرک (متحرک بودن) یا تعداد پایین اسپرم‌های مرد باشد. حدود نیمی از موارد ناباروری به طور جزئی یا کامل ناشی از ناباروری مردانه است³. اگرچه دلایل مختلفی برای ناباروری مردان وجود دارد، برخی محققان پیشنهاد می‌کنند که استرس اکسیداتیو ممکن است در این امر نقش داشته باشد.
نقش استرس اکسیداتیو بر اسپرم
طبق یک بررسی در سال ۲۰۲۵، استرس اکسیداتیو می‌تواند میزان گونه‌های فعال اکسیژن (ROS) در مایع منی را افزایش دهد؛ این ROSها از لکوسیت‌ها (گلبول‌های سفید) یا سلول‌های اسپرم نشأت می‌گیرند. گونه‌های فعال اکسیژن می‌توانند بر شکل‌گیری سلول اسپرم در مراحل اولیه تأثیر بگذارند، به طوری که وقتی سلول اسپرم بالغ می‌شود، ممکن است در سر، بدنه یا دم آن ناهنجاری‌هایی وجود داشته باشد که توانایی آن را برای لقاح تخمک تحت تأثیر قرار دهد.
CoQ۱۰ ممکن است با افزایش تعداد اسپرم، بهبود تحرک و کیفیت آن‌ها و همچنین افزایش سطح تستوسترون، نقشی حیاتی در حمایت از باروری مردان ایفا کند. با این حال، محققان توافق دارند که برای درک کامل نقش مکمل CoQ۱۰ در حمایت از باروری مردان، نیاز به انجام تحقیقات بیشتری است.
میزان مصرف (دوز)
مکمل‌های CoQ۱۰ برای استفاده در سلامت باروری توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) تأیید نشده‌اند، بنابراین در حال حاضر دستورالعمل استانداردشده‌ای برای دوز مصرفی وجود ندارد. با این حال، پژوهش‌ها دوزهای زیر را برای حمایت از باروری مؤثر یافته‌اند:
- زنان: ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلی‌گرم در روز
- مردان: تا سقف ۳۰۰ میلی‌گرم در روز³
توجه به این نکته مهم است که تکرار و مدت زمان مصرف در مطالعات انجام شده به طور قابل توجهی متفاوت بوده است. از آنجا که مکمل‌ها توسط FDA تنظیم نمی‌شوند، تولیدکنندگان ممکن است ادعاهایی در مورد مزایای محصول و کیفیت، کمیت یا نوع مواد تشکیل‌دهنده داشته باشند که صحت ندارند. بنابراین، ضروری است که لیست مواد تشکیل‌دهنده محصول را به دقت مطالعه کنید و قبل از مصرف CoQ۱۰ با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت نمایید تا در مورد مناسب بودن دوز مصرفی راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.
منابع طبیعی CoQ۱۰
CoQ۱۰ به طور طبیعی در بسیاری از مواد غذایی یافت می‌شود. غنی‌ترین منابع غذایی CoQ۱۰ شامل محصولات حیوانی مانند گوشت گاو، گوشت خوک، مرغ، ماهی و تخم مرغ هستند. برخی از محصولات گیاهی نیز ممکن است حاوی CoQ۱۰ باشند، اما در مقادیر کمتر، از جمله روغن‌های گیاهی، آووکادو، انگور فرنگی سیاه، اسفناج، جعفری، بادام‌زمینی، کنجد، پسته و گردو.
عوارض جانبی
برای بیشتر افراد، مکمل‌های CoQ۱۰ برای مصرف ایمن هستند و عوارض جانبی عمده‌ای ایجاد نمی‌کنند. با این حال، در برخی موارد، ممکن است عوارض جانبی جزئی را تجربه کنید⁴:
- عوارض گوارشی: تهوع، استفراغ، اسهال و ناراحتی شکمی از جمله عوارض رایج هستند.
- عوارض دیگر: در موارد نادر، افراد ممکن است سرگیجه، حساسیت به نور، تحریک‌پذیری، سردرد، سوزش سر دل یا خستگی را تجربه کنند.
در صورت مصرف مکمل‌های CoQ۱۰ و تجربه هر یک از این علائم، مصرف آن‌ها را قطع کرده و با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی صحبت کنید؛ آن‌ها می‌توانند در صورت لزوم، یک مکمل جایگزین برای حمایت از باروری به شما توصیه کنند.
افرادی که مصرف CoQ۱۰ برای آن‌ها مناسب است
افرادی که در هنگام تولد جنسیت زن به آن‌ها اختصاص داده شده است، در شرایط زیر ممکن است با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی در مورد مکمل CoQ۱۰ مشورت کنند:
- سن ۳۵ سال یا بالاتر دارند.
- تحت روش‌های کمک باروری مانند IVF قرار دارند.
- دارای وضعیت‌های سلامتی مانند ذخیره تخمدان کاهش‌یافته، PCOS یا آندومتریوز هستند.
افرادی که در هنگام تولد جنسیت مرد به آن‌ها اختصاص داده شده است، اگر کیفیت، تحرک یا تعداد اسپرم پایینی دارند، ممکن است بخواهند با پزشک در مورد CoQ۱۰ مشورت کنند.
نتیجه‌گیری
کوآنزیم Q۱۰ یک ترکیب طبیعی است که در بدن نقش مهمی در تولید و تنظیم انرژی سلولی و مدیریت استرس اکسیداتیو دارد. تحقیقات نشان می‌دهد که مکمل CoQ۱۰ ممکن است با محافظت از سلول‌های تخمدان و اسپرم در برابر استرس اکسیداتیو، به حمایت از باروری زنان و مردان کمک کند. با این حال، محققان توافق دارند که برای درک کامل نقش این مکمل در باروری، نیاز به مطالعات بیشتری است. اگر بیش از یک سال است که با همسر خود برای بارداری تلاش می‌کنید، مشورت با پزشک در مورد ارزیابی‌های ناباروری و درمان‌های احتمالی توصیه می‌شود.
- Akhigbe TM, et al. (2025). Does coenzyme Q10 improve semen quality and circulating testosterone level? A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11739123/ - Campisi L, et al. (2022). The use of the coenzyme Q10 as a food supplement in the management of fibromyalgia: A critical review.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9598746/ - Carson SA, et al. (2021). Diagnosis and management of infertility.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9302705/ - Coenzyme Q10 (PDQ®). (2024).
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK65890/ - Dietary supplements. (2024).
https://www.fda.gov/food/dietary-supplements - Jiang Y, et al. (2025). Exploring the protective effects of coenzyme Q10 on female fertility.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12425901/ - Leslie SW, et al. (2024). Male infertility.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562258/ - Rodríguez-Varela C, et al. (2021). Does coenzyme Q10 supplementation improve human oocyte quality?
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8431086/ - Sood B, et al. (2024). Coenzyme Q10.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK531491/ - Walker MH, et al. (2022). Female infertility.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556033/ - https://www.healthline.com/health/coq10-for-fertility#takeaway
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
